Eenheden met of zonder meervoud en verkleinwoord

Naar mijn beginpagina

Naar mijn SkyDrive voor zaken die bij telenet er niet meer bij konden

VL

Laatste aanpassing begonnen op 2009-5-27: giet

Frans Nijs startpagina met persoonlijke hobby's van Frans Nijs is in licentie gegeven volgens een Creative Commons Naamsvermelding-NietCommercieel-GelijkDelen 2.0 België licentie.
Gebaseerd op een werk op users.telenet/FransNijs.

Mijn RSS-kanaal met Nederlandse taalkunde

Al mijn eigen RSS-kanalen

Dit is geen uitputtende lijst: daarvoor was het werk te uitputtend.
Vele mensen zijn veel van deze woorden nog nooit tegengekomen: des te beter om punten te halen bij het scrabbelen.

Bij de 23 voorvoegsels (atto, centi, deca, decamega, deci, exa, femto, giga, hecto, kilo, mega, micro, micromilli, milli, myria, nano, peta, pico, tera, yocto, yotta, zepto, zetta) heb ik bijna enkel de nieuwe Van Dale nagekeken, omdat ik die in elektronische vorm hebt.

Gauss, siemens, gars, hefnerkaars, kaars, litas en ons eindigen reeds op -s; lumen eindigt reeds op -en (grapje).

In de Elektronische Nederlandse Spraakkunst vinden we dat:

'Substantieven die een of andere maat (afmeting, aantal, bedrag, gewicht enz.) aanduiden, evenals de frequentieaanduidende woorden keer en maal en het woord man blijven gewoonlijk enkelvoudig na een bepaald hoofdtelwoord (behalve na beide), na de onbepaalde hoofdtelwoorden hoeveel en zoveel (en tig), evenals de constituent een paar (deze laatste combinatie wordt in de ANS als een equivalent van een onbepaald voornaamwoord beschouwd ...

...

In bepaalde gevallen worden substantieven in de genoemde combinaties toch in het meervoud gebruikt, namelijk:

• als maataanduiders als voorwerpsnaam gebruikt worden
• als de nadruk gelegd wordt op afzonderlijke entiteiten ...'

Zonder meervoud en dus ook zonder verkleinwoord:

ångström (/'εηstrøm/, /'‹ηstrøm/)
bohr
darcy
debije
deimt (hoewel synoniem dagmaat wel meervoud heeft!)
engels
erlang (dat hier ook een -s aan kan hangen, kan ik ook niet verhelpen)
farad, micro-, nano-
fermi
flux
gauge (/get©/, /g‰ut©/)
gauss
gramequivalent
gray
handsloop
hartree
kilocycle
kilogrammassa (laatste deel niet in betekenis van grondwoord dat meervoud heeft)
kubiek (gekste geval; dat hier ook een -s aan kan hangen, kan ik ook niet verhelpen)
mas
meg
megacycle
mho
molair
normaalkaars (laatste deel niet in betekenis van grondwoord dat meervoud heeft)?
paardenkrachtuur (laatste deel niet in betekenis van grondwoord dat meervoud heeft)
patok
poed
pondemaat
siemens
titer
torr
waterpaardenkracht (laatste deel niet in betekenis van grondwoord dat meervoud heeft)
 

Zonder aparte meervoudsvorm, verschillend van het enkelvoud (meervoud onveranderd!); echter wel verkleinvorm

ariary
foon (eenheid van luidheid, niet van luiheid)
fot (dat hier ook een -s aan kan hangen, kan ik ook niet verhelpen)
hertz, exa-, giga-, kilo-, mega-, peta-, tera-
kuub (gekste geval)
litas (nieuw)
lux
maloti
parsec, kilo-, mega-
rijksmark
röntgen
therm
weber

Met 'meervouds'-vorm...

... en toch geen verkleinwoord (is zelf al verkleinwoord)

kantje (-s)
kinnetje (-s)
kwartje (-s)
maatje (-s)
mudje (-s)
mutsje (-s)

...dus ook verkleinwoord:

Waar je een 'meervouds'-vorm, en een verkleinwoord, kunt schrijven in andere betekenis

erg  'meervouds'-vorm, en dus verkleinwoord, in andere betekenis
gal
hond
kabellengte (laatste deel niet in betekenis van grondwoord dat meervoud heeft; lengte heeft 2)
koegang (laatste deel niet in betekenis van grondwoord dat meervoud heeft)
legger (laatste deel niet in betekenis van grondwoord dat meervoud heeft)
mensuur (laatste deel niet in betekenis van grondwoord dat meervoud heeft)
paardenkracht (laatste deel niet in betekenis van grondwoord dat meervoud heeft)
reis ('meervouds'-vorm, en dus verkleinwoord, in andere betekenis; -en en reïsen)
rem, milli-
ri (wel 'meervouds'-vorm en 'verkleinwoords'-vorm via andere woorden)
roelat (laatste deel niet in betekenis van grondwoord dat meervoud heeft)
spint
tierce (tiercé heeft dus wel meervoud en verkleinvorm)
waterkolom (laatste deel niet in betekenis van grondwoord dat meervoud heeft)

Met meervoud verschillend van enkelvoud

aam (leeggedronken: amen; vergeet de p niet!)
aas
achel (-s); achtel (2) (gekker geval)
acre (-s)
afghani (-'s)
akker (-s)
ampère (-s), kilo-, meg-, milli-
ampèreseconde (hoewel volgens mij laatste deel niet in betekenis van grondwoord dat meervoud heeft)
ampère-uur (hoewel volgens mij laatste deel niet in betekenis van grondwoord dat meervoud heeft)
anker (-s; -en in werkwoord)
are (-n), centi-, deci-, hect-
arm (-en; dat hier ook een -s aan kan hangen, kan ik ook niet verhelpen; vergeet de p niet!)
as (-ses)
atmosfeer (atmosferen)
baal (balen)
baht (-s)
balboa (-'s)
bar (2, andere betekenis), mega-, milli-
barn (-s)
barrel (-s)
bath (-s)
baud (-s), kilo- (nieuw)
becquerel (-s; gek geval), giga-, peta-, tera-
bel (2, andere betekenis), deci-
belga (-'s)
birr (-s)
boek (-en)
bok (ken)
bolivar (-s)
boliviano (-'s)
boogseconde (hoewel volgens mij laatste deel niet in betekenis van grondwoord dat meervoud heeft)
boogminuut (hoewel volgens mij laatste deel niet in betekenis van grondwoord dat meervoud heeft)
bordelaise (-s)
bunder (-s)
bushel (-s)
byte (-s), giga- (nieuw), kilo-, mega-, tera- (nieuw)
calorie (-ën), kilo-, mega-; gramcalorie
candela (-s; gek geval)
cedi (-'s)
cent (2); dollarcent; eurocent
centenaar (-s)
century (-'s)
cicero (-s)
colon (-s)
cordoba (-'s)
coulomb (-s), atto-
cruzeiro (-'s)
curie (meervoud onveranderd; -s in andere betekenis), kilo-, milli-, pico-
daalder (-s)
dag (-en; -gen in andere betekenis)
dagkilometer (hoewel volgens mij laatste deel niet in betekenis van grondwoord dat meervoud heeft)
dagmaat (...maten)
dalasi (-'s)
dalton (-s), kilo-
denar (-s)
denier (-s)
dinar (-s)
dioptrie (-ën)
dirham (-s; vergeet de p niet!)
dobra (-'s)
dollar (zie muntstuk); eurodollar
dong (-s; dat hier ook een -en aan kan hangen, kan ik ook niet verhelpen)
drachme (-n)
dram (-s; -men in andere betekenis)
duim (-en; vergeet de p niet!)
duivelshand (-en)
dyne (-s), mega-
ecu (-'s)
eeuw (-en)
el (-len; leuk aantal centimeter)
elektronvolt (-s; gek geval), 
eon (-en)
era (-s)
escudo (-s)
euro  (-s; nieuw; zie muntstuk)
florin (-s)
forint (-en)
franc (-s; zie muntstuk)
frank (-en; zie muntstuk; dat hier ook een -s aan kan hangen, kan ik ook niet verhelpen)
frigorie (-ën)
furlong (-s)
gallon (-s)
gamma (-s)
gang (-en)
gars (-en)
geers (geerzen)
gemet (-en!!)
gewaad (gewaden)
gienje (-s); guinje (-s)
giet (-en)
gilbert (-s)
gourde (-s)
graad (graden), centi-, deci-, milli-; hoekgraad (hoekgraden)
graaddag (hoewel volgens mij laatste deel niet in betekenis van grondwoord dat meervoud heeft)
graas (grazen)
gram (-men; gek geval; ook -s kan, kan ik ook niet verhelpen), centi-, deca-, deci-, femto-, hecto-, kilo-, micro-, milli-, myria-, nano- (nieuw)
gramatoom (hoewel volgens mij laatste deel niet in betekenis van grondwoord dat meervoud heeft)
gramcentimeter (hoewel volgens mij laatste deel niet in betekenis van grondwoord dat meervoud heeft; een der blunders in Van Dale: 'arbeidseenheid, zoveel arbeid'; verder niets)
grammolecule (hoewel volgens mij laatste deel niet in betekenis van grondwoord dat meervoud heeft), kilo-
gras (grazen)
grein (-en)
grivnya (-'s)
guarani (-'s)
gulden  (-s; zie muntstuk)
hand (-en; dat hier ook een -s aan kan hangen, kan ik ook niet verhelpen)
henry (-s; Engelsman!)
hoed (-en)
inch (-es)
jaar (jaren)
jonk (-en)
joule (-s; Engelsman!, maar Van Dale geeft franse uitspraak), atto-, decamega-, exa-, kilo-, mega-, peta-, tera-
juk (-ken)
kaars (-en), hefnerkaars
kalkton (-nen)
kan (2, andere betekenis)
karaat (2, andere betekenis)
kati (-'s), kattie (-s)
kelvin (-s), nano-
ketting (Van Dale 13 vermeldt geen meervoud; vorige wel: -en en -s.  Vergeet de k niet!)
kilogrammeter (hoewel volgens mij laatste deel niet in betekenis van grondwoord dat meervoud heeft)
kina (-s)
kip (-pen of onveranderd! naargelang betekenis)
knoop (knopen)
kojan (-s), kojang (-s)
kop (-pen)
koruna (-'s)
kroon (kronen)
kuna (-'s)
kwacha (-'s)
kwanza (-'s)
kwart (-en; dat hier ook een -s aan kan hangen, kan ik ook niet verhelpen)
kwartanker (-s)
kwartier (-en)
kwintaal (kwintalen)
kyat (-s)
lambert (-s, ondanks Duitse herkomst)
lari (-'s)
last (-en); maatlast; roggelast; scheepslast; wichtlast
lats (lati; latsen in andere betekenis)
lei (2, andere betekenis)
lek (s; -ken in andere betekenis)
lempira (-'s)
leone (-s)
lev (-s); leva (-s)
li (-'s)
lichteeuw (-en) (hoewel volgens mij laatste deel niet in betekenis van grondwoord dat meervoud heeft)
lichtjaar (hoewel volgens mij laatste deel niet in betekenis van grondwoord dat meervoud heeft; zie echter opmerking lichtjaar)
lichtminuut (lichtminuten) (hoewel volgens mij laatste deel niet in betekenis van grondwoord dat meervoud heeft)
lijn (-en)
lilangeni ('s; emelangeni)
lira (-'s), lire (-s)
liter (-s), centi-, deca-, deci-, hecto-, kilo-, milli-, myria-
livre (-s)
load (-s)
lood (loden)
lumen (lumina!), deca-
lumenseconde (hoewel volgens mij laatste deel niet in betekenis van grondwoord dat meervoud heeft)
maatton (-nen)
mad (-en)
magneton (-en)
manat (-s)
mark (-en of onveranderd! naargelang betekenis)
markka (-'s)
maxwell (-s)
mengel (-en)
mensjaar (hoewel volgens mij laatste deel niet in betekenis van grondwoord dat meervoud heeft)
met (-ten)
meter (-s), atto-, centi-, deca-, deci-, exa-, femto-, hecto-, kilo-, mega-, micro-, micromilli-, milli-, myria-, nano-, peta-, tera-, yocto- (nieuw), yotta- (nieuw), zepto- (nieuw), zetta- (nieuw)  (dus geen decamega, giga en pico)
meterkaars (hoewel volgens mij laatste deel niet in betekenis van grondwoord dat meervoud heeft)
metical (-s)
micron (-s), milli-
mina (minen!); mine (-n)
minuut (minuten)
mijl (-en); landmijl; minuutmijl; zeemijl
mol (-len), milli- (nieuw), kilo- (nieuw)
mole (-n)
more (-n; dat hier ook een -s aan kan hangen, kan ik ook niet verhelpen)
morgen (-s)
mud (-den)
myriameter (-s)
naira (-'s)
newton (-s)
ngultrum (-s)
oersted (-s; /'ørstet/)
ohm (-s; vergeet de p niet!), exa-, giga-, kilo--, meg- (!), peta-, tera-
okshoofd (hoewel volgens mij laatste deel niet in betekenis van grondwoord dat meervoud heeft)
ons (-en, onzen)
once (2)
oord (-en, -je en oortje!)
osmol (-s)
ouguiya (-'s)
ounce (-s)
paal (palen)
pa'anga (-'s)
palm (-en; vergeet de p niet!)
pangen (-en)
pascal (-s), nano-
peseta (-'s)
peso (-'s)
pica (-'s)
pijp (-en)
pikol (-s)
pint  (-en; voor zware drinkers; vooral het meervoud)
piso (-'s)
poise (2)
pond (-en)
pu ('s)
pula (-'s)
punt (-en); didotpunt
quetzal (-s)
rad (onveranderd!, -je; andere betekenissen: -den, -en, -eren; -ertje en raadje!  Onze kampioen!  ook -s kan, kan ik ook niet verhelpen), milli-
radiaal (radialen)
rand (2, andere betekenis)
real (-s)
riel (-s)
riem (-en; vergeet de p niet!)
ringgit (-s)
riyal (-s)
roe (-s); roede (-n); turfroede; veenroede
roebel (-s)
roepia (-s)
roepie (-s)
root (roten)
schaar (scharen)
schacht (-en)
schat (-ten)
scheepston (-nen)
schepel (-s)
schilling (-en; vergeet de k niet!)
schippond (-en)
schok (-ken)
schrede (-n, schreetje)
scrupel (-s)
seconde (2), atto-, femto-, micro-, milli-, nano-, pico-
sester (-s)
sievert (-s), milli-
shilingi (-'s)
shilling (-s; vergeet de k niet!)
sikkel (-s)
sily (-'s)
sjekel (-s)
smet (smetten)
snees (snezen)
sol (-s)
som (-s; soms ook -men in andere betekenis)
span (-nen); spanne (-n)
spil (-len)
spindel (-s)
stadie (-ën)
standaard (2)
steen (stenen)
steradiaal (steradialen)
stère (2), centi-, deca-, hecto-, kilo-
stijg (-en)
stilb (-s)
stone (-s)
stoop (stopen)
streep (strepen)
sucre (-'s; gekke uitspraak in Van Dale)
taël (s)
taka (-'s)
tala (-'s)
talent (-en)
tenge (-s)
tesla (-'s), micro-
tobbe (2)
tolar (-s)
ton (-nen), kilo-(nieuw), mega-; kilogramton; registerton
tugrik (-s)
tult (en)
uur (uren); branduur (branduren); kaarsuur (kaarsuren)
vaam (vamen; vergeet de p niet!); vadem (2): volgens Van Dale, vademtje; -pje logisch, maar zonder uitleg in taalrapport.)
vat (-en; -ten in andere betekenis)
vatu (-'s)
veeschaar(...scharen)
vel (-len)
verrel (-s); vierel (-s)
vim (-men)
vinger (-s, -en: vind ik wel leuk)
vingerhoed (-en)
voer (-en)
voet (-en)
volt (2, andere betekenis), kilo-, mega-, micro-, milli-, peta-, tera-
voltampère (hoewel volgens mij laatste deel niet in betekenis van grondwoord dat meervoud heeft), kilo-
watt (-s), giga-, hecto-, kilo-, mega-, micro-, milli-, peta-, tera-
wattseconde (hoewel volgens mij laatste deel niet in betekenis van grondwoord dat meervoud heeft)
wattuur (hoewel volgens mij laatste deel niet in betekenis van grondwoord dat meervoud heeft), kilo-
werst (-en)
wicht (-en)
wisse (-n)
won (-s)
yard (-s)
yen (-s)
yuan (-s)
zaïre (-s)
zak (-ken)
zloty (-'s)
zuurequivalent (-en)

2 meervouden: op '-(e)n' en op '-s'.

Andere betekenis: de andere betekenis (niet-eenheid) heeft een ander meervoud.  Dit heeft belang: kilovolten, decibellen, ... mogen niet!

Engelsman wiens naam gebruikt is voor de eenheid (met kleine beginletter, natuurlijk): dus Engelse uitspraak

Gek geval: meervoud mag ook onveranderd.  Dat is niet belangrijk in scrabble, natuurlijk.  Vroegere regel: een stuk van één gram (wel meervoudsvorm, grammen),  naast de eenheid zelf (geen meervoudsvorm).

Gekker geval: achel heeft één meervoud en zijn synoniem, achtel, heeft er twee.

Gekste geval: kuub is onveranderd in het meervoud, terwijl zijn synoniem, kubiek, geen meervoud heeft.

Laatste deel niet in betekenis van grondwoord dat meervoud heeft.  'Gramatoom', bijvoorbeeld, kan het meervoud van 'atoom' niet erven, omdat het een massa aanduidt, terwijl 'atoom' een deeltje aanduidt.

Meervoudsvermelding.  Bij sommige is Van Dale misschien gewoon het meervoud vergeten vermelden of schrijven ze zelfs dat het geen meervoud heeft, gewoon omdat ze dat meervoud in hun bronnen niet tegenkwamen: het zal nog lichtjaren duren eer dat in orde komt?

Muntstuk: eigenlijk heeft enkel het muntstuk een meervoud, volgens Van Dale

Nieuw in huidige Van Dale, dus in (nieuwe) SWL van 10 augustus 2002

Onveranderd meervoud: het meervoud wordt op dezelfde manier geschreven als het enkelvoud, maar dat betekent wel dat een verkleinwoord mag!  Dus sterk opletten dat je geen meervoud legt!

Vergeet de k niet: ...-inkje!

Vergeet de p niet: -pje!

Verkleinwoorden: betekenen niet altijd iets van kleine afmeting!  Ze houden dikwijls een gevoelsnuance in.  'Ik heb wat plankjes gezaagd', betekent soms: kleine, veel, in korte tijd, zware arbeid, makkelijk, met veel plezier, ...

Voorvoegsels:

Uit het Grieks (schots, zie Van Dale; grapje; of anaal?), Latijn, Deens/Noors en Italiaans.
Wel meervoudsvormen in andere betekenis (-s of -en), dus geen belang bij scrabble.
Terug naar vorige pagina

© Auteursrecht .

Naar mijn beginpagina

Naar mijn SkyDrive voor zaken die bij telenet er niet meer bij konden