HOME

VOGELPRAKTIJK  'DE HORST'


Waarom kortwieken?

De meeste papegaaien zijn geboren om te vliegen. Dat is een feit dat niemand kan ontkennen. Het gevoel dat je krijgt als een groep ara's vlak over je heen vliegt is niet te beschrijven. Waarom zou je ze dan verminken, hun vleugels afknippen en ze verdoemen tot een leven op de grond, scharrelend als een kip? Het zou inderdaad mooi zijn als iedereen die een papegaai bezit ook de ruimte heeft om hem te laten vliegen. Dat er geen meubels en ramen in de weg staan. Geen kostbare spiegels of giftige planten in de buurt zijn. Geen deuren en ramen waardoor een papegaai kan ontsnappen. Dat er nooit iets gebeurt waardoor een papegaai schrikt en in paniek wegvliegt.
De realiteit is anders. Meestal wonen papegaaien in huizen waar buiten hun kooi allerlei gevaar op de loer ligt. Vooral als zij kunnen vliegen is een ongeluk zo gebeurd, vaak zo snel dat je te laat bent om in te grijpen. Zelfs als een papegaai gekortwiekt is moet je oppassen en een papegaai nooit alleen uit zijn kooi laten. Vooral papegaaien hebben er een neus voor om problemen op te zoeken (denk maar aan elektriciteitssnoeren, kaarsen of een brandend gasfornuis, kasten waarachter ze klem komen te zitten enzovoorts).
Denk niet dat je je papegaai aan een pootketting kunt houden. Hoewel er nog steeds dierenwinkels zijn die dit soort kettingen verkopen, is het bij de wet verboden om ze te gebruiken. Dat komt omdat er risico bestaat dat een papegaai zijn poot breekt als hij in paniek weg wil vliegen maar tegengehouden wordt door de ring om zijn poot waar de ketting aan zit. Een uitzondering vormen tuigjes. Tegenwoordig zijn er speciale tuigjes verkrijgbaar voor papegaaien. Voor de meeste papegaaien geldt wel dat ze de tijd moeten krijgen en getraind moeten worden om aan een tuigje te wennen. Kortom, in het dagelijkse leven komt het er vaak op neer dat een papegaai die kan vliegen nooit uit zijn kooi komt. En dat is jammer.
Het is duidelijk dat het in de dagelijkse praktijk veiliger is een papegaai uit zijn kooi te laten als hij gekortwiekt is. In de regel zal een gekortwiekte papegaai dus ook vaker uit zijn kooi gehaald worden dan een papegaai die niet gekortwiekt is. Aangezien papegaaien zeer intelligente en actieve dieren zijn, zullen dieren die vaker uit hun kooi mogen in de regel tevredener en gelukkiger zijn en minder (gedrags-)problemen hebben. En dat is waar we allemaal naar streven.
Veel papegaaien hebben minstens 2 maal per dag de behoefte om even de pootjes en de vleugels te strekken en om op ontdekkingstocht te gaan buiten hun eigen kooi. In de natuur hebben veel papegaaien een dagelijks ritme waarbij zij in de ochtend en laat in de middag een periode hebben waarbij zij veel actiever zijn en op zoek gaan naar voedsel of een plaats om de nacht door te brengen. 's Middags hebben zij meestal een uitgebreide siësta, poetsen hun veren, spelen, maken elkaar het hof of kibbelen onderling. Dit ritme hebben veel papegaaien in gevangenschap ook. Vaak zie je dat een papegaai actief wordt (en uit zijn kooi wil) als zijn groep (de eigenaar en zijn familie) gaan ontbijten en laat in de middag rond een uur of 4, of als zijn mensen aan het avondmaal zitten. Als een papegaai op dat moment de mogelijkheid krijgt om even uit zijn kooi te mogen, zal hij de rest van de dag veel rustiger en tevreden zijn.
Papegaaien worden vooral actief als mensen gaan eten. Gezamenlijk eten is een sociale happening die erg belangrijk voor ze is, waar ze de hele dag naar uitkijken en waar ze zich behoorlijk over kunnen opwinden. Kunt u zich voorstellen wat er gebeurt als je een papegaai die kan vliegen uit zijn kooi laat als het gezin bijvoorbeeld soep aan het eten is? Bij een grasparkietje zal de ravage wel meevallen, maar ik kan u verzekeren dat als je dit doet bij een ara de ramp niet te overzien is. Toch doe je het dier er een groot plezier mee als hij tijdens de maaltijd uit zijn kooi mag.

Op welke manier kortwieken?
Kortwieken gebeurt altijd door het afknippen van de slagpennen. Het trekken van slagpennen is uitermate pijnlijk. De kans dat er beschadigingen van de huid en de veerfollikel optreden is aanwezig. Als je een slagpen trekt zal er normaliter binnen 6 weken weer een nieuwe slagpen gegroeid zijn zodat de procedure herhaald moet worden. Het afknippen van een slagpen lijkt op het afknippen van een nagel: als het goed gebeurt is het pijnloos. Pas als het dier gaat ruien (bij een volwassen papegaai 1-2 maal per jaar) zal de achtergebleven stomp weer vervangen worden en afgeknipt moeten worden.
Er zijn enkele basisregels die gelden voor het inkorten van de slagpennen. Deze basisregels gelden altijd onafhankelijk van de methode van kortwiekten. De eerste basisregel is dat je een groeiende slagpen nooit mag inkorten. Een groeiende slagpen is te herkennen aan het hulsje dat om de veer heen zit vanaf de huid. In eerste instantie groeit de veer in dit hulsje. Als de veer verder uitgroeit, droogt de top van het hulsje in en "verkruimeld" als de papegaai de veer gaat poetsen. Op dat moment ontvouwt de veer zich als een bloem uit de knop, eerst aan de top en langzaam naar de basis. Als de veer zijn uiteindelijke lengte heeft bereikt en zich helemaal ontvouwd heeft, is het hulsje verdwenen. Pas dan mag de veer gekortwiekt worden. Als per ongeluk een nog groeiende veer gekortwiekt wordt, kan hij gaan bloeden. In het hulsje van een groeiende veer zit namelijk een bloedvat dat zorgt voor de aanvoer van voldoende bouwmateriaal om de veer te laten groeien. Meestal is een bloeding uit dit hulsje niet erg. De bloeding kan wel hardnekkig zijn, zeker als de papegaai vanwege de irritatie, heftig gaat klapwieken. Mocht dit gebeuren dan is de bloeding meestal vrij eenvoudig te stelpen met wat verbandspray. Zorg er wel voor dat niet de hele papegaai in paniek vastgeplakt wordt met spray! Mocht het bloeden niet overgaan, dan moet de veer uiteindelijk getrokken worden. Als dat op een goede manier gebeurt, dan zal het bloedvaatje zich terugtrekken en stoppen met bloeden. Dit kan je beter overlaten aan mensen die daar ervaring mee hebben, anders kan het middel erger zijn dan de kwaal.
Als een veer uitgegroeid is, kun je hem kortwieken. Als je de slagpen afknipt zodat het stompje net verdwijnt onder de bovenliggende dekveertjes, hoef je niet bang te zijn dat je de veer teveel inkort of dat je in zijn vel knipt. Het afgeknipte stompje is nu niet zichtbaar.
Er zijn verschillende manieren om papegaaien te kortwieken. Er is een paar methoden die veel gebruikt wordt. Ten eerste kun je ervoor kiezen één of beide vleugels van het dier te kortwieken. Ten tweede kun je kiezen of je de handpennen(dit zijn de buitenste slagpennen die aan de hand van de papegaai vastzitten) kortwiekt (een methode die in Amerika veel gedaan wordt) of de broekpennen (dit zijn de slagpennen die aan de onderarm van de papegaai vastzitten). Deze methode wordt in Europa veel toegepast.
Een voordeel bij het inkorten van de slagpennen van één vleugel, is het feit dat de papegaai geen gevoel van evenwicht meer heeft als hij wil gaan vliegen. Op het moment dat hij zijn vleugels strekt en gaat klapwieken, vangt hij onder de niet gekortwiekte vleugel veel lucht. Bij de gekortwiekte vleugel is een aantal slagpennen ingekort, waardoor het oppervlak van de vleugel kleiner is geworden. Daardoor wordt er minder lucht gevangen onder de gekortwiekte vleugel. Telkens als de papegaai met de vleugels slaat zal dat meer moeite kosten met de niet-gekortwiekte vleugel. De gekortwiekte vleugel heeft minder weerstand en zal makkelijker door de lucht gaan. Daardoor raakt het gevoel van evenwicht verloren. Een verstandige papegaai zal dan ook niet opstijgen. Nu zijn papegaaien niet altijd verstandig. Ze zijn speels en willen alles uitproberen. Het zal dus best wel eens voorkomen dat een papegaai toch "op de wieken" gaat, ook al is zijn ene vleugel gekortwiekt. Lang zal deze vlucht echter niet duren want het dier zal door zijn onevenwichtige vleugels omrollen naar zijn gekortwiekte kant en naar beneden vallen. Dit is dan ook de reden waarom sommige mensen bezwaar hebben tegen het eenzijdige kortwieken.
Als je beide vleugels kortwiekt, heeft de papegaai nog steeds een gevoel van evenwicht. Alleen is het draagvermogen van de vleugels kleiner geworden. Een papegaai waarbij beide vleugels gekortwiekt zijn kan nog steeds vliegen. Afhankelijk van de hoeveelheid slagpennen die geknipt zijn en afhankelijk van de moeite die de papegaai doet, kan het dier net wel of net niet opstijgen. Ik vergelijk het altijd maar met een kip. Niemand zal zeggen dat kippen goede vliegers zijn. Maar als een kip echt wil (bijvoorbeeld als je hem wilt vangen) dan kan zij altijd net voldoende vliegen om uit je handen te blijven. Zo kan het ook zijn dat een papegaai erg graag wil vliegen omdat hij bijvoorbeeld ergens van schrikt. Als dan niet voldoende slagpennen zijn ingekort kan hij net nog voldoende hoogte winnen om bij wijze van spreken over de schutting van de tuin te komen en te verdwijnen in de tuin van de buren of nog verder.... Je zal dus altijd meer slagpennen moeten knippen als je een papegaai aan beide vleugels kortwiekt ten opzichte van het eenzijdig kortwieken.
Als je de Amerikaanse manier van kortwieken gebruikt, kort je de handpennen in. Deze slagpennen zijn het belangrijkste bij het vliegen. Je hoeft dus meestal maar 3 tot 6 pennen in te korten, afhankelijk van het feit of je de papegaai eenzijdig of aan beide vleugels kortwiekt.


Amerikaanse methode van kortwieken

Bij de Europese manier van kortwieken moet je meer slagpennen inkorten om te voorkomen dat het dier nog vliegen kan. Bij sommige (vaak jonge en enthousiaste) papegaaien, is soms het beiderzijds kortwieken volgens de Europese methode niet voldoende. De dieren kunnen dan nog net genoeg vliegen om ongelukken te maken. Bij jonge dieren is het daarom aan te raden ze op de Amerikaanse manier te kortwieken. De andere reden waarom mensen kiezen voor de ene methode of de andere, ligt in het uiterlijk van de papegaaien: het cosmetische effect. Bij de Amerikaanse methode lijken de uiteinden van de veren afgestompt. Als een papegaai volgens de Europese manier gekortwiekt is dan zie je een "blote" rug of een raar asymmetrisch beeld als de papegaai de vleugels in rust langs zijn flanken houdt. Bij de Europese methode zijn de uiteinden van de vleugels wel nog mooi lang. Als hij gewoon zit met zijn vleugels in ruststand langs zijn lichaam liggen de vleugelpunten mooi over de rug en de staart. Als de papegaai echter zijn vleugels strekt of uitslaat, zie je een veel groter "gat" dan bij de Amerikaanse methode. Of je kiest voor de Europese of de Amerikaanse methode is dus ook een kwestie van smaak.



Europese methode van kortwieken


Wanneer kortwieken?

De leeftijd waarop een papegaai gekortwiekt moet worden is grotendeels afhankelijk van zijn karakter. Als je een actieve, ondernemende jonge papegaai hebt zul je hem op jonge leeftijd moeten kortwieken. Is je papegaaien rustig en bedaard dan kun je daar veel langer mee wachten. Sommige papegaaien zijn zo rustig dat zij eigenlijk niet gekortwiekt hoeven worden als zij in huis blijven.
Als je je papegaai (als het warm genoeg is) mee naar buiten neemt dan zou ik hem altijd enkele weken van tevoren kortwieken. Hoewel ik er een groot voorstander van ben dat papegaaien in de zomer buiten komen, is er buiten altijd een risico dat hij schrikt en wegvliegt als hij niet gekortwiekt is.

Invloed op de papegaai
Veel "papegaaien-baasjes" gaan naar de dierenarts, de dierenwinkel of een papegaaienkweker om de papegaai te laten kortwieken. Zij zijn bang dat hun papegaai het hen kwalijk neemt als zij hem zelf kortwieken. Ik heb echter nooit gemerkt dat een papegaai het je kwalijk neemt dat je hem zelf kortwiekt. Je zult hem wel moeten leren dat hij accepteert dat je aan zijn vleugel zit.
Als je er even de tijd voor neemt, kun je een tamme papegaai vrij snel laten accepteren dat je zijn vleugel vastpakt en strekt. Als je het stapje voor stapje leert hoeft het ook helemaal niet angstig te zijn voor je papegaai. Begin door hem te aaien van zijn kop, over zijn rug tot aan het puntje van zijn staart. Doe alle oefeningen niet langer dan 10 minuten per sessie, en niet meer dan 3 maal per dag. Als hij dit accepteert (meestal na een dag of 3), pak je zijn slagpennen losjes vast en trek je ze naar buiten zodat hij zijn vleugel een beetje zijdelings strekt. Pak de slagpennen niet te stevig vast. Als je papegaai zijn vleugel terug trekt moet hij dat gemakkelijk kunnen doen. De volgende stap is om de slagpennen steeds hoger vast te pakken zodat je uiteindelijk zijn pols beet hebt. Als je je hand tussen het lichaam van je papegaai en zijn vleugel kunt stoppen en zijn pols naar buiten duwen zodat hij zijn vingers strekt, dan heb je je doel bereikt: je kunt zijn vleugel strekken en rustig de slagpennen knippen. Als je goed in de gaten houdt welke slagpennen ruien en wanneer zij uitgegroeid zijn, dan kun je ze op het juiste moment afknippen zodat je niet ineens heel veel slagpennen hoeft te knippen. Je papegaai hoeft dan ook niet zo lang stil te zitten en hij zal sneller gewend zijn aan het feit dat er weer een pen is ingekort. Als je papegaai zo tam is dat je dit voor elkaar krijgt, is dit natuurlijk veel beter dan de stressvolle reis naar een vreemde, die de papegaai moet vangen en ineens een grote hoeveelheid slagpennen moet afknippen.


Conclusie

Kortwieken is een noodzakelijk kwaad. Papegaaien die niet gekortwiekt zijn kunnen vaak niet op een veilige manier uit hun kooi gelaten worden. Daardoor missen ze de vrijheid en dagelijkse stimulatie die deze hoogintelligente dieren nodig hebben. Papegaaien kunnen op verschillende manieren gekortwiekt worden. Wat de beste methode is hangt af van het karakter van de papegaai en de smaak van de eigenaar. Voor de papegaai zelf is het prettiger (geeft het de minste stress) als hij door de eigenaar zelf gekortwiekt wordt. Als een papegaai getraind is om deze behandeling te ondergaan zal hij zijn baasje niets kwalijk nemen. Hij zal eerder genieten van de tijd die hij buiten zijn kooi mag doorbrengen.


©  Hedwig van der Horst, dierenarts