GOGRI
Geschied- en Oudheidkundig Genootschap Riemst
Lezingen 2006 - 2007
18/10/2006: VRIJMETSELARIJ in MAASTRICHT.
door Gerard Dielemans.
Voor de juiste plaatsing van de vrijmetselarij in de sociale verhoudingen
van de laatste 400 jaren en waaruit zij haar basisideeën heeft
gehaald, wordt eerst een korte inleiding gegeven over haar ontstaansgeschiedenis.
De eerste berichten dateren uit 1600 maar pas in 1717 besloten vier
loges in Londen tot het oprichten van een Grootloge, in 1737 gevolgd
door die van Holland, in 1745 door Maastricht. In het hoofdgedeelte
van de lezing wordt ingegaan wat vrijmetselarij niet en wat het
nu werkelijk wel is. Op welke wijze werken vrijmetselaren, hoe zijn
hun gebruiken en symbolen en in welke gelegenheden komen zij bij
elkaar? Hoe wordt men lid en welke mannen zijn er allemaal lid van?
Vrijmetselarij bouwt voort op het werk van de middeleeuwse gildenbroeders, alchemisten en humanistische denkers uit recente eeuwen. In de loge wordt gezocht naar een synthese tussen spiritualiteit en wetenschap, tussen verlichting en esoterie.
De vrijmetselarij erkent de hoge waarde van de menselijke persoonlijkheid, de gelijkwaardigheid van alle mensen en ieders recht om zelfstandig te zoeken naar waarheid en ieders verantwoordelijkheid voor zijn doen en laten.
Een groot aantal dia’s zal de lezing ondersteunen.
10/11/2006: TONGEREN – MAASTRICHT – LUIK, de legende weggedacht.
door Dr. Régis de la Haye.
Wanneer men spreekt over het Romeins verleden van Tongeren en Maastricht, en over Servatius en de bisschoppen van Tongeren en Maastricht, gaat het meestal over de legende, en dan blijkt het wel eens moeilijk legende en historische waarheid goed te onderscheiden. Bovendien zijn wij, op grond van oudere publicaties, soms zaken gaan geloven die bij nader toezien de toets der kritiek niet kunnen doorstaan.
In de publicatie van 2002 over de kerkprovincie van Keulen (Germania
Secunda) vindt men de nieuwe wetenschappelijke visie op het eerste
christendom in Tongeren, Maastricht en Luik.
Met name dank zij archeologisch onderzoek in Tongeren (nog niet
voltooid), in de Sint-Servaaskerk van Maastricht in de jaren 1980,
en op de Place Saint-Lambert in Luik, is onze kennis over de ontwikkeling
van onze regio Tongeren-Maastricht-Luik in de late Oudheid en het
begin van de Middeleeuwen aanzienlijk verbeterd. Daarbij komt ook
een nieuwe kritische interpretatie van de schriftelijke bronnen,
die door vergelijkend onderzoek beter in hun context begrepen kunnen
worden.
De legende denken we dan even weg.
13/12/2006: ARCHEOLOGIE in RIEMST: het heden van het verleden. Een reis doorheen de tijd aan de hand van de archeologische vondsten in Riemst en omgeving.
door Tim Vanderbeken.
Iedereen heeft tegenwoordig de mond vol van de toekomst van ons
verleden. Heeft ons verleden überhaupt nog een toekomst? Vooraleer
we daar ook maar enige vat op kunnen krijgen moeten we eerst weten
wat de huidige stand van zaken is omtrent onze kennis van dat verleden.
Met andere woorden: laat ons even op een rij zetten welke zaken
er gekend zijn in de regio van Riemst en welke niet. En laat ons
ook even kijken wat die kennis ons echt leert over de prehistorische
mens, de ijzertijdmens, de Romein, de middeleeuwer.
Niet alles wat we denken te weten is correct, zo blijkt …
19/01/2007: HASPENGOUW en het DRIESLAGSTELSEL. Een eeuwenoud landbouwsysteem bepalend voor ons landelijk landschap.
door Ludo Melard.
Enkele decennia geleden lagen de dorpen in Haspengouw, met hun typisch
geconcentreerde landelijke bewoning, verborgen achter een dikke
krans van boomgaarden en dichte hagen.
De belangrijkste factor van grote betekenis voor de verklaring van
dit “open field” landschap is het gereglementeerde drieslagstelsel
met zijn “flurzwang”. Het drieslagstelsel is een van
de wijzen waarop in onze streken het akkerland vanaf de 10de eeuw
tot laat in de 18de eeuw werd bebouwd. De oorsprong van het drieslagstelsel
ligt op de leemgronden van de kerkelijke grootgrondbezitters in
het bekken van Parijs, van waaruit het zich geleidelijk heeft verspreid
naar onze streken.
Voor het behoud van het ons zo vertrouwde Haspengouwse cultuurlandschap is een inzicht van de menselijke ingrepen noodzakelijk. Er zijn nog voldoende sporen aanwezig om het leefmilieu van onze ouders en voorouders te ontdekken, te begrijpen en ons voor te stellen. Deze voordracht wil een belangrijke bijdrage leveren tot de kennis van het landelijk landschap en de vroegere agrarische structuren in onze regio.
28/02/2007: De MAQUETTE van MAASTRICHT. Een voorbereiding op de Slag van Lafelt.
door Toon Jenniskens.
Drs A. H. Jenniskens heeft als Stadsarchivaris aan het hoofd gestaan
van de afdeling archief en musea KCO te Maastricht. Hij is o.a.
medeschrijver van het boek “De Slag van Lafelt”.
Zijn lezing geeft een zeer verhelderende kijk op de voorbereiding van een veldslag. Franse legerofficieren zijn in de 16de – 18de eeuw in heel Europa aantekeningen gaan maken van plaatsen die in aanmerking zouden kunnen komen voor het leveren van een veldslag.
Van de verzamelde gegevens werden in Parijs werkelijkheidsgetrouwe maquettes gebouwd. Deze maquettes werden door de Franse legerleiding, onder zeer strenge geheimhouding, gebruikt om een veldslag voor te bereiden.
Zo is de maquette van Maastricht ooit het middelpunt van hun aandacht geweest en heeft een werkelijke toepassing gekregen.
14/03/2007: TIENDEN, CIJNZEN, LEENTAKSEN en RENTEN: grondbezit en grondrechten in het Ancien Régime.
door Rombout Nijssen.
In historische teksten komen geregeld woorden voor die te maken
hebben met het statuut van onroerende goederen: van een bepaald
kasteel wordt gezegd dat het een leen was, een bepaalde boerderij
was een cijnsgoed , van een dorp wordt gezegd dat het een heerlijkheid
was, van een hoeve wordt gezegd dat er ooit een laathof zetelde,
en dergelijke meer. En dan zijn er nog goederen waarvan de gebruiker
tienden moest afdragen aan een of andere kerkelijke organisatie,
of renten aan iemand die blijkbaar recht had op een deel van de
opbrengst ervan.
In deze lezing zal de spreker een overzicht geven van de rechten die verschillende personen en organisaties in de periode voor de Franse Tijd op goederen konden hebben, en van de lasten die op de gebruikers van die goederen konden drukken. Eén en ander wordt toegelicht aan de hand van historische voorbeelden uit onze dorpen.