Olympische Spelen - Antwerpen 1920      

Moderne Spelen

Het is algemeen bekend dat in 1896 de eerste moderne Olympische Spelen in Athene werden georganiseerd. Toch liggen de zaken niet zo simpel. Er werden immers al eerder Olympische Spelen georganiseerd o.a. in Athene maar ook in het Engelse Much Wenlock. Het is te danken aan de mythevorming rond Pierre de Coubertin dat deze eerdere Spelen grotendeels in de vergetelheid zijn geraakt.

Eerste pogingen
Rond 1612 organiseerde Robert Dover in Engeland een Engelse versie van de Olympische Spelen met de 'Cotswold Olympic Games' in de heuvels van Cotswold nabij Gloucestershire. Een aantal proeven die op het programma stonden waren kaartspelen, schaken, dansen, maar ook lopen, springen, hamerslingeren, worstelen en paardenrennen.

Tijdens de 17de eeuw waren dan weer studenten van Cambridge University aan de slag om een soort Olympische Spelen op het getouw te zetten. Het is niet geweten of en wanneer deze Spelen werden gehouden.

De olympische idee kwam echter definitief weer aan de oppervlakte in het 19de eeuwse Engeland.









Baron de Berenger
De van Pruisische afkomst Charles Random Beaufain, baron de Berenger, hield een 'Olympic Festival' in het 'Cremorne House' in Chelsea in 1832. Zijn stichting was, aldus zijn prospectus, opgericht 'for the tuition and practice of skilful and manly exercises like swimming, rowing, shooting, fencing and boxing'.
Om Queen Victoria's kroning te vieren organiseerde de Berenger in 1838 opnieuw een festival. Boogschieten, turnen, cricket, schermen, roeien, zeilen, geweerschieten en pistoolschieten stonden op het programma. Voor zover geweten kwamen atletieknummers echter niet aan bod in zijn atletenschool. Het project bleek niet succesvol en Cremorne Stadion werd vanaf 1840 omgebouwd tot een amusementspark.

Alexandros Soutsos

Quasi gelijktijdig met het initiatief van baron de Berenger borrelden gelijkaardige ideeŽn in Griekenland op. Na de stichting van de moderne Griekse staat in het begin van de 19de eeuw werden pogingen opgezet om de Olympische Spelen nieuw leven in te blazen.
Dť voorzet daartoe was een gedicht van Alexandros Soutsos (1803-1863) in 1833 waarin hij het glorieuze en vredevolle karakter van de Olympische Spelen beklemtoonde. Via zijn gedicht zond hij dan ook de duidelijke boodschap uit om de Spelen te doen herleven.

In 1838 besliste het gemeentebestuur van Letrinoi, in de regio van het antieke Olympia, om nieuwe Olympische Spelen te organiseren. Deze zouden om de vier jaar plaatsvinden in de stad Pyrgos. Historici gaan ervan uit dat deze Spelen nooit zijn doorgegaan. Maar het toont wel aan dat de idee om de nieuwe Griekse staat te verbinden met de oude Griekse cultuur ingang vond. De 'eeuwige' waarden van de klassieke Griekse cultuur, o.a. de gelijktijdige ontwikkeling van lichaam en geest en de idealen van de sport, kwamen nadrukkelijk weer aan de oppervlakte.

Maar zeer dikwijls speelden ook commerciŽle achtergronden mee. Verschillende Europese landen zoals Polen (in 1830) en Zweden (in 1839) organiseerden 'Griekse Spelen' voor beroepsatleten. In 1834 en in 1836 werden Pan-Scandinavische Olympische Spelen georganiseerd terwijl in 1844 gelijkaardige Spelen plaatsvonden in Duitsland.

William Brookes
Veruit de belangrijkste poging was het jaarlijkse 'Olympic festival' in het Engelse Much Wenlock (Shropshire). Dokter William Penny Brookes (1809-1885), ijverend voor de fysische ontwikkeling van de bewoners van het stadje, startte dit initiatief op in 1850. Tijdens de eerste Spelen op 22 en 23 oktober 1850 kwamen sporten als cricket, hordelopen, schijfwerpen, springen, lopen en soccer aan bod.
In de aanvangsfase waren de Spelen vooral gericht op de jongeren, er was zelfs een race voor kinderen onder de 7 jaar. Maar naarmate de Spelen meer uitstraling kregen - de Duitse gymnastiekfederatie zond een team naar de Spelen - werden ook oudere atleten toegelaten.

In 1861 richtte Brookes de 'Wenlock Olympian Society' op wat vier jaar later leidde tot de 'National Olympian Association'. Het uiteindelijke doel was te komen tot internationale Olympische Spelen, iets waar Brookes echter nooit in geslaagd is.
Rond 1870 vertoonden de jaarlijks terugkerende Spelen van Much Wenlock wel reeds een uitgebreid en modern programma met een reeks atletiekproeven, zoals we ze nu nog kennen.

De Much Wenlock Games worden nog steeds jaarlijks georganiseerd en zijn in 2020 aan de 134ste editie toe.

Evangelis Zappas
De ideeŽn van Alexandros Soutsos bleven ook in Griekenland op de achtergrond, zelfs nadat hij in 1842 zijn voorstel op papier zette en publiceerde. Maar in 1856 werden ze dan toch opgepikt door de rijke graanhandelaar Evangelis Zappas (1800-1865). Hij betrok de Griekse overheid bij zijn voorstel doch zij zag meer in een landbouw- en industriŽle olympiade. In 1858 werd een compromis bereikt en werd de eerste moderne olympiade voor Athene in 1859 aangekondigd.

De Spelen vonden plaats in het centrum van Athene in aanwezigheid van de koninklijke familie, de regeringsleden, de militaire en stedelijke autoriteiten en vele officiŽle gasten. Maar veel sporters kwamen er niet opdagen. Bovendien waren het niet echt getrainde atleten maar veeleer toevallige deelnemers. Zo is het verhaal bekend van een politieagent die zijn post verliet om mee te doen aan de wedstrijden.

Zappas stierf in 1865 maar liet de Griekse overheid een immens kapitaal na om nieuwe Zappas-Spelen te organiseren.
Op 15 november 1870 ging de tweede editie van start. Deze tweede Spelen waren veel beter georganiseerd, de 31 deelnemende atleten getraind, het stadion gerenoveerd, er werd voor het eerst een olympische hymne gespeeld.
De ruim 30 000 toeschouwers waren enthousiast en ook de pers was ditmaal lovend voor het initiatief.
De volgende Spelen gingen door in 1875 maar waren, ondanks de door het organisatiecomitť geleverde inspanningen en de hoog gestelde verwachtingen, geen onverdeeld succes. Uiteindelijk namen slechts 24 atleten deel aan de proeven. Wel werden er voor het eerst gymnastiekwedstrijden gehouden.
De vierde editie van de Spelen, voorzien voor 1885, werd ettelijke keren uitgesteld, maar ging uiteindelijk dan toch door in mei 1889. Ditmaal waren er 30 deelnemers. Er werden 12 wedstrijden gehouden waaronder hardlopen, discuswerpen, polsstokspringen, turnen aan de brug met parallelle leggers en worstelen. Op de eerste wedstrijddag ontstond wanorde door de vele toeschouwers zodat de organisatie verplicht was de wedstrijden uit te stellen.
Deze vierde editie was tevens de laatste van de Zappas-Spelen.

Pierre de Coubertin
Het aantal initiatieven om opnieuw Olympische Spelen te organiseren was indrukwekkend. Tussen 1862 en 1864 organiseerde de 'Liverpool Athletic Club' drie Olympische Spelen. Dit initiatief werd door de Engelse atletiekbond gekopieerd toen zij in 1866 en 1867 'Olympic Festivals' hielden in Wales. Ongeveer 25 jaar later, in 1893, werden Grieks-Romeinse Spelen gehouden in San Francisco.

Maar dť doorbraak kwam er op het einde van de 19de eeuw.

Bij de jonge Franse baron Pierre de Coubertin (1863-1937) rijpte de idee dat het goed zou zijn de Olympische Spelen te laten herleven. In 1870-1871 werd Frankrijk in een oorlog door Duitsland verslagen. Volgens de Coubertin was een van de oorzaken van deze nederlaag dat de Franse jeugd te weinig aan sport deed. Alleen fysieke fitheid en een gezonde wedstrijdmentaliteit bij de jeugd zou er voor kunnen zorgen dat Frankrijk weer meetelde in de wereld. Bovendien zouden de Spelen het internationaal begrip, de broederschap en de vrede bevorderen. Vanzelfsprekend zouden de wedstrijden gehouden moeten worden tussen amateurs en even vanzelfsprekend moest grote waarde gehecht worden aan 'fair play'.

Pierre de Coubertin, als jonge man zelf een fervent sporter (boksen, schermen en roeien), had met veel interesse het project van William Brookes in Much Wenlock bestudeerd. Hij nam Brookes' geschriften door en citeerde hem in zijn eigen speeches. In 1890 bezocht de Coubertin de Spelen van Much Wenlock. De idee om de Olympische Spelen te doen herleven wakkerde weer aan en de Coubertin plaatste het op de publieke agenda toen hij op 25 november 1892 iedereen verbaasde met zijn uitspraak, in het halfrond van de oude Sorbonne in Parijs: 'De sport moet internationaal worden. Men moet opnieuw Olympische Spelen organiseren'.

Ondanks herhaalde afwijzingen, zowel vanuit eigen land als vanuit Engelse en Amerikaanse hoek, hield de Coubertin vol. Op 23 juni 1894 zat hij de vergadering van afgevaardigden van verenigingen uit 12 landen voor die unaniem voor de restauratie van de Olympische Spelen stemden. Iedereen was het eens met de grondbeginselen, namelijk Spelen om de vier jaar, beurtrol voor de organiserende steden, moderne uitdrukking van de wedstrijden, volkomen gelijke behandeling van de sporttakken en de aanwijzing van een bestendig internationaal Comitť: het IOC.
Het was de bedoeling van de Coubertin om de eerste moderne Olympische Spelen te laten samenvallen met de eeuwwisseling en deze te laten doorgaan in Parijs. Dit voorstel stuitte op verzet van de congresleden want zij wilden de Spelen zo snel mogelijk organiseren. Er werd uiteindelijk beslist om de eerste Spelen van de moderne tijd te houden in 1896, in het Griekse Athene. Maar de Griekse regering was daar, omwille van de financiŽle impact, niet blij mee. De kansen voor Boedapest als gaststad werden daardoor alsmaar groter, tot een rijke Griekse mecenas, Georgios Averoff, tussenbeide kwam en 920 000 gouddrachmen schonk voor de bouw van het olympisch stadion.

Alhoewel de Coubertin algemeen gezien wordt als de stichter van moderne Olympische Spelen mag toch geen afbreuk gedaan worden aan de inspirerende ideeŽn van Soutsos, Brookes en Zappas.