3.1. Contactpersonen en -adressen

3.1.1. Alternatieve schoolreizen SZR (School zonder racisme) Nationaal: 'Brussel anders bekeken.'

3.1.2. Gesprek met Abu Sanoko (afkomstig uit Ivoorkust). Abu is één van de getuigen in het boek Doe open bange blanke man (zie verder). Hij getuigt als vluchteling samen met nog andere vluchtelingen. Te bereiken via Iteco

3.1.3. Op het secretariaat van de dienst voor vluchtelingen van de Provinciale Integratiedienst kan je contactadressen bekomen van verschillende vluchtelingencomités en vrijwilligerswerkingen.

Vluchtelingencomités:

1. Gastvrij Sint-Truiden.
2. Gastvrij Hasselt.
3. Gastvrij Diepenbeek.
4. Onthaalcomité Riemst.
5. Open Grenzen.
6. Een huis voor anderen, Heusden-Zolder.
7. Steuncomité vluchtelingen Genk.
8. Asiel is een recht, Houthalen-Helchteren.
9. Vrijwilligerswerkingen in de drie opvangcentra: Lanaken, Overpelt, Bevingen.
10. Vrijwilligerswerkingen die zich o.a. richten naar vluchtelingen:
11. Werkgroep 'kansarmoede' Opglabbeek.
12. Kerkwerk Multicultureel Samenleven.
13. Verenigde Protestantse Kerk van België, Hasselt.
14. Sint-Vincentiuswerkingen.
15. Voedselbanken.
16. V.z.w. vriendschap.
17. Kamelotje.
18. Poverellowerkingen.

3.1.4. Gastvrij Sint-Truiden v.z.w.

• Adres: Masala, Kazernestraat 2C, 3800 Sint-Truiden. Tel.: 011/69.47.80. Aanbod: diareeks en gesprek met vluchteling.

3.1.5. ITECO VZW (Samenwerkingsverband TRISKEL)

• Adres: Paleizenstraat 90, 1030 Schaarbeek. Tel (02)241 18 98. Fax (02)245 65 36. Website: zie: http://digitaalbrussel.vgc.be onder vormingsinstellingen. Aanbod: Iteco is een vormingscentrum voor ontwikkelingssamenwerking en interculturele training met een duidelijke kijk op de lokale- en Noord-Zuid thema's. In onze cursussen wordt gezocht hoe mensen zich hier of in het Zuiden kunnen engageren. Het vast begeleidingsteam en een 20-tal freelancers is internationaal samengesteld, allen met ruime ervaring in binnen- en buitenland.

3.1.6. Klein Kasteeltje, opvangcentrum voor vluchtelingen,

• Adres: 9^de Linielaan 27, 1000 Brussel Tel.: 02/250.05.11. Fax: 02/250.04.82. E-mail: kleinkasteeltje@skynet.be Magasiel, tijdschrift met samenvatting van Nederlands- en Franstalige artikels.

3.1.7. Ministerie van sociale zaken, volksgezondheid en leefmilieu. Bestuur van maatschappelijke integratie:

• Adres: Zwarte Lievevrouwstraat 3C, 1000 Brussel. Tel.: 02/509.83.33 (34). Fax: 02/509.85.77. E-mail: Marc.Goossens@minsoc.fgov.be Website: www.minsoc.fgov.be De verschillende opvangcentra voor vluchtelingen worden er vermeld waaronder Sint-Truiden.

3.1.8. Open Grenzen Limburg (zie Geneeskunde voor het volk)

Adres: Keinkesstraat 3A, 3600 Genk. Tel.: 089/35.97.87. Ook Pol Eerdekens, Adres: Rooi 17, 3740 Bilzen. Tel.: 089/49.14.18.

3.1.9. Opvangcentrum voor vluchtelingen (contactpersoon: Ingrid Reumers)

• Adres: Montenakenweg 145, 3800 Sint-Truiden.Tel.: 011/69.75.00.Fax: 011/69.75.55.

3.1.10. Rode Kruis Vlaanderen Opvangcentrum Valkenhof

• Verantwoordelijke: Fons Vanuytven. Adres: Napoleonweg 51, 3900 Overpelt. Tel. en Fax: 011/66.36.01. E-mail: fons.vanuytven@redcross-vl.be Website (Rode Kruis Vlaanderen): http://www.redcross.be Aanbod: gesprek met en over vluchtelingen. Tijdig contact opnemen met het Centrum.

3.1.11. Rode Kruis Vlaanderen Opvangcentrum Ter Dennen

• Adres: Molenbergstraat 101, 3620 Lanaken. Tel.: 089/71.14.76.

3.2. Algemene boeken en tijdschriftartikels

3.2.1. SZR Nationaal geeft een Algemene brochure over vluchtelingen uit. Met cijfers en nuttige adressen.

3.2.2. Uitgebreide informatie over vluchtelingen, asielbeleid vind je bij Amnesty International.

• Adres: Kerkstraat 156, 2060 Antwerpen. Tel.: 03/271.16.16. Fax: 03/235.78.12. E-mail: Amnesty@aivl.be Website: http://www.aivl.be

3.2.3. Het Scholierenparlement 1999-2000 heeft de bundel Reizigers uit noodzaak. Het Belgische Vluchtelingenbeleid anno 2000 uitgewerkt. Jan DE METS is de auteur ervan.

• Adres: Jongeren en de Wereld, Lange Kievitstraat 74, 2018 Antwerpen.Tel.: 03/227.27.85. Fax: 03/227.27.86. E-mail: jdw@skynet.be website: http://www.globelink.be Globelink is een jonge organisatie. Globelink spreekt niet in naam van jongeren, maar laat hen zelf aan het woord. Globelink zoekt samen met jongeren naar een mogelijkheid om in het maatschappelijk debat hun mening over een duurzame samenleving hoorbaar en zichtbaar te maken. De wereld jongerenwijs maken door de jongeren wereldwijs te maken.

3.2.4. Divers, Nieuwsbrief van het Vlaams MinderhedenCentrum

• Adres: Vooruitgangstraat 323, 1030 Brussel. Tel.: 02/205.00.50. Fax: 02/205.00.60. E-mail: info@vmc.be Website: http://www.vmc.be
  • Het Vlaams Minderhedencentrum heeft tot doel een structurele ondersteuning te bieden aan het allochtonen-, vluchtelingen- en woonwagenwerk in Vlaanderen en aan de sectoren en instellingen die van belang zijn voor het Vlaams minderhedenbeleid. Het werd door de Vlaamse Gemeenschap erkend vanaf 1 mei 1999 en is sinds 20 september 1999 operationeel in Brussel.

3.3. Boeken in het algemeen

1. Het is een boek met getuigenissen van schrijvers-vluchtelingen/vreemdelingen. In deze bundel zijn verhalen, gedichten en fragmenten uit de wereldliteratuur bijeengebracht die - autobiografisch of als literaire verbeelding - de lotgevallen van vluchtelingen tot thema hebben. Daarbij zijn angst en opluchting, dreiging en opvang, hulp en onbegrip, ballingschap en de mogelijkheid tot terugkeer de steeds terugkerende motieven. De verhalen komen, net als de auteurs, uit alle windstreken. Ze spelen zich allemaal af in de tweede helft van de twintigste eeuw en ze geven bij elkaar een indringend beeld van wat vluchtelingen doormaken. Zie website: http://www.vluchteling.org

2. BEAUTHIER, Georges-Henri; Fermon, Jan, Regularisatie, hoe en voor wie? Berchem, EPO, 2000. In de loop van januari 2000 kregen alle personen die tot dan toe illegaal in België verbleven, de kans een dossier in te dienen voor een eenmalige regularisatie op basis van een bijzondere wet. Voor die gelegenheid presenteerden Fermon en Beauthier, twee advocaten bij de Brusselse balie, een boek waarin die wet heel precies wordt toegelicht, m.a.w. wie in aanmerking komt voor regularisatie en wie niet. Verder is er een hoofdstuk over de manier waarop die aanvraag moest worden ingediend, en alle stappen in de regularisatieprocedure. Tot slot geven ze in het kort de rechten van de geregulariseerde persoon. In bijlagen staan de wet, het koninklijk besluit, het aanvraagformulier en het ontvangstbewijs. Hoogst merkwaardig is het dat bij de adressen van gespecialiseerde diensten niet diegene vermeld staan die opgericht zijn door de Mensen Zonder Papieren zelf. Een boek dat nuttig kan zijn voor sociale en juridische diensten die te maken hebben met rechten van allochtonen met en zonder papieren. (Monika Triest, 03.04.2000)

3. BUYSE, Nadine; MAESSCHALK, Anne, Doe open bange, blanke man, Berchem, EPO, 1995. Inhoud: 21 verhalen van vluchtelingen in België. Ze dragen de loodzware last van hun geschiedenis in de Derde Wereld en worden in ons land geconfronteerd met racisme en een mensonwaardige behandeling. Verwerkingsmateriaal: SZR geeft suggesties om met het boek te werken in de klas.

4. DEKKER, Jurrien; SENSTIUS, Bas, Dit is mijn huis. Verhalen over tien jaar opvang van asielzoekers, Amsterdam, Jan Mets, 1997

5. DE STOOP, Chris, Haal de was maar binnen, of: Een verhaal van deportatie in Europa, Amsterdam, De Bezige Bij, 1996

6.EVENHUIS, Winde, De zijkant van het asielbeleid, Utrecht, Humanistisch Overleg Mensenrechten, 1996

7. FERMON, Jules, Het salon is vol? België, vreemdelingen en mensenrechten, Berchem, EPO, 1996 Inhoud: Jules Fermon is maatschappelijk werker en socioloog. Hij vertelt over het afschrikkingsbeleid van ons land t.o.v. vluchtelingen: sociale uitsluiting, de administratieve labyrinten, de politieke rechteloosheid, gevangenis en mishandeling, het optreden van OCMW's en gemeentebesturen

8. GHULAM QADER SAHFIQ, Feesten van tranen en glimlacht: gedichten en verhalen, Bandijk, 1998 Dit boek is een ontroerende bundel met schrijfsels van asielzoekers en vluchtelingen van verschillende nationaliteiten. De grootste gemene deler van al hetgeen geschreven werd, is alleszins de eenzaamheid, het heimwee, de hunker naar het thuisland, het niet begrepen worden. (Sylvie Moors, 08.10.1998)

9. MORELLI, Anne e.a., Belgische emigranten : oorlogsvluchtelingen, economische emigranten en politieke vluchtelingen uit onze streken van de 16de eeuw tot vandaag, Berchem, EPO, 1999

10 NIEMEL, Babette, Een hartstikke vrij mens. Interviews met negen vluchtelingen in Nederland, Utrecht, Von, 1997

11. RASPOET, Erik; VIDAL, Koen, Op de deurmat van Europa : reis langs de grenzen van het vluchtelingenbeleid, Antwerpen, Houtekiet, 1999. Koen Vidal, journalist bij ‘De Morgen’, reisde naar de grenzen van de eerste en de derde wereld, Jabbeke-Ceuta (Marokko)-Tirana om met eigen ogen en oren een antwoord te vinden op de vragen "Waarom willen al die vluchtelingen nu toch weg uit hun land? Waarom kunnen ze niet daar blijven? Waarom sluiten wij onze grenzen niet?" Het antwoord schreeuwde hem langs alle kanten toe: "Wij vluchten niet omdat Europa ons zo aantrekt, maar omdat de armoede in Afrika ons wegduwt". Fotografe Indra van Gisbergen van Artsen zonder Grenzen reisde mee met Vidal en trachtte de schrijnende, wraakroepende toestanden onderweg in beeld te brengen. (Monika Triest, 03.11.99)

1. VAN DER VEER, Guus, Gevluchte adolescenten. Ontwikkeling, begeleiding en hulpverlening, Utrecht, Stichting Pharos, 1998
2. ZADKE, Kameran, Over de bergen: vlucht uit Iran, Donker, 1998. De schrijver, Kameran Zadhe, die nu ergens in Nederland woont, was een van de velen die zijn land ontvluchtte en die, gelukkig voor hem, asielrecht gekregen heeft. Voor hem en vele anderen was het leven in Iran verstikkend. Over de bergen is het verhaal over auteurs avontuurlijke vlucht naar het westen. Toch blijft hij hopen dat hij ooit eens in vrijheid naar Teheran zal kunnen terugkeren. (Lode de Munck, 23.09.1998)
3. ZAHER BANAI, A., Het maankasteel. Een Afghaanse arts tussen oorlog en asiel, Aalsmaar, Dabar-Luyten, 1997

3.4. Jeugdliteratuur

3.4.1. DE DONCKER, Wally, Kleuren maken alles mooi, Kok Educatief, 1998. Halima is samen met haar vader en moeder halsoverkop moeten vluchten uit Algerije. Haar ouders werden bedreigd omdat ze journalist en concertpianiste waren. Nu doet vader handenarbeid en moeder, die thuis zit, heeft veel heimwee. Ook Halima verlangt vaak naar vroeger, hoewel ze een fijne vriendin heeft gevonden in Sofie. Woede en frustratie komen scherp naar voren als een ambtenaar hen bij het invullen van papieren vernedert. Wanneer moeder naar de muziekschool gaat en een piano om te oefenen in huis krijgt, komt iets van de vroegere sfeer terug.
Vanaf 12 jaar. (Ria de Schepper, 15.07.1998).

3.4.2. DE GROEN, Els, Waar is Hamid? Tilburg, Zwijsen, 1998. De vreemdelingenpolitie probeert Hamid, een Iraanse vluchteling, op school op te pakken. Hamid kan ontkomen en vlucht naar het huis van zijn vriendinnetje Pauline. Samen met zijn broer zal Hamid uitgewezen worden. Ze kunnen geen kant op. Ten slotte duiken ze onder in een kerk waar een vereniging het opneemt voor afgewezen asielzoekers.
Vanaf 14 jaar. (Ria de Schepper, 05.01.1999)

3.4.3. MARINEAU, Michel, De weg naar Chlifa, Haarlem, Gottmer, 1998. De weg naar Chlifa is een ontroerend verhaal over een jonge adolescent die na een levensgevaarlijke tocht vanuit Libanon in Canada terechtkomt. Het verhaal wordt niet chronologisch verteld. Sterk aanbevolen voor de leeslijst van jongeren vanaf 13 jaar. Vertaald door Tess Visser. (Anita Wuestenberg, 15.01.1999

3.4.4. PAULSEN, Gary, Over de grens, Alkmaar, Kluitman, 1997 sérieux. Het einde is tegelijk dramatisch en hoopvol.
De bijzonder aangrijpende kracht van dit verhaal gaat enerzijds uit van de veelzeggende soberheid waarmee Manny gekarakteriseerd wordt als straatjongen. De beschrijvingen van Locke geven anderzijds aanleiding tot meesterlijke beeldspraak en vergelijkingen. Twee totaal verschillende mensen, die elkaars taal nauwelijks begrijpen, die beiden aan de rand van de maatschappij leven, blijken bijzonder gevoelig te zijn voor elkaars eigenheid. Dat gegeven op een dergelijke manier beschrijven is een grote verdienste. Een aanrader! Uit het Engels vertaald door Arja Veentjer. Vanaf 13 jaar. (Marleen Colpin, 13.06.1997)

3.4.5. STOFFELS, Karlijn, Stiefland, Amsterdam, Querido, 1997. Het verhaal speelt zich af in de multiculturele samenleving van Amsterdam, met als centrale (ik)figuur Rasjid, zoon van een schippersdochter uit Bretagne en een student uit Marokko, die nu met zijn vader in Amsterdam woont. Hij is bevriend met Osei, een jongen uit Ghana, wiens vader op een dag zomaar verdwenen is. Ondergedoken? Gearresteerd? Het land uitgezet? De zeer gemêleerde vrienden- en vriendinnenkring in Rasjids klas trekt verspreid de stad door, langs ziekenhuizen, vreemdelingenpensions enzovoorts om een spoor van de man te ontdekken.

3.5. Didactisch materiaal voor het basisonderwijs

3.5.1. Bij de Stichting Vluchteling (Nederland) vind je didactische materialen. Zie website: http://www.vluchteling.org

3.6. Didactisch materiaal voor het secundair onderwijs

3.6.1. SZR Nationaal biedt het 'Het vluchten kan niet meer'-spel aan.

3.6.2. Malika, Marie, Fatma en nog vele anderen. Ze zijn op vlucht voor honger, miserie en oorlog. Ze komen in België aan. Krijgen ze hier asiel of worden ze weer op de dool gestuurd? Jij speelt hun levensspel.

Duur: 2 lesuren.

Prijs: 2000 BEF (49,58 EUR) per sessie + vervoerskosten.

3.6.3. Het Hoog Commissariaat van de Verenigde Naties voor de Vluchtelingen (UNHCR)

• Adres: Van Eyckstraat 11b, 1050 Brussel.Tel.: 02/649.01.53. Fax: 02/627.17.31. E-mail: belbr@unhcr.ch De website: http://www.unhcr.ch

Passages - Simulatiespel over vluchtelingen. Een educatief spel dat inzicht verschaft in de problemen die vluchtelingen bij hun vlucht ondervinden. Bevat een dossier voor de spelleider, documenten voor de spelers en tien spelmodules.

Om je thuis te voelen. De integratie van vluchtelingen in Europa. Dit pakket vertelt de verhalen van zeven jonge vluchtelingen in drie Europese landen: hun vlucht, hun problemen een plaats in het gastland te vinden, en hun dromen. Bevat een gids voor de leerkracht met achtergrondinformatie, oefeningen en rollenspelen, en een videofilm voor vertoningen in de klas.

3.7. Audiovisueel materiaal

Op de website http://www.amnesty.nl/videocatalogus vind je een aantal video's over vluchtelingen. Je kunt ze er bestellen.

SZR Nationaal geeft de brochure uit: Pablo van de video, Selima van de cinema:

• • p.4-13: de speelfilm Belma (75') van Lars HESSELHOLDT.Met achtergrondinformatie over vluchtelingen.
  • p.43-45: The march on Europe (90') van David Wheatly.
  • p.50-54: La promesse (De belofte) (93') van Luc en Jean-Pierre Dardenne.

Children of Shatila (47') beschrijft het leven in één van de grootste Palestijnse vluchtelingenkampen in Libanon. 1998.

De mars op Gibraltar (25', NV De Wereld). Hoe en waarom Afrikaanse vluchtelingen in Europa proberen te geraken.

Die Reise der Hoffnung (105'). De vlucht van een Turks gezin uit Turkije. Vanaf 16 jaar.

Aller simple vers l'hiver van Mourad Boucif. Het verhaal van de dertienjarige vluchtelinge.Malika. SZR ontwikkelt thans een begeleidingsmap i.s.m. Baobab en Village du Monde (Franstalige versie bestaat al).

De tentoonstelling "Ticket Cul-de-sac vers le Nord" plaatst het vluchtlingenthema tegen de achtergrond van de ongelijkheid tussen Noord en Zuid. Voorlopig enkel in het Frans. Binnenkort ook in het Nederlands. Via SZR Nationaal (zie p.1)

3.8. Websites

3.8.1. Overlegcentrum voor Integratie Vluchtelingen (OCIV)

• Adres: Gaucheretstraat 164, 1030 Brussel. Tel.: 02/274.00.20. Fax: 02/201.03.76. E-mail: vluchteling@ociv.org Website: http://www.ociv.org Aanbod: Op deze website vind je vele verwijzingen naar andere websites i.v.m. vluchtelingen, asielzoekers, uitwijzingen enz.

3.8.2.Internationale website: http://refugeenet.org

3.8.3.ECRE is de koepelorganisatie van Europese NGO's die bezig zijn met vluchtelingen; website: http://www.ecre.org

3.8.4. De website van het US Committee for Refugees: www.refugees.org/siteindex.htm

3.8.5. De website: http://www.vluchtelingenwerk.nl

OVERZICHT