„Islam lijkt op protestantisme”
RUG houdt debat over beeldvorming islam en Westen
Kerkredactie      Geplaatst:  3-12-2002 | 09:28    Laatst gewijzigd:  3-12-2002 | 09:28

„Het protestantisme kon volgens de
cultuurfilosoof Weber hand in hand gaan
met de opkomst van de kapitalistische
economie, omdat het protestantse
geloof een aantal waarden heeft die
stroken met kapitalistische
beginselen”, zei De Jong. Hij noemde
onder meer het streven naar individuele
prestatie en productieontwikkeling.
Die kenmerken zag de NRC-columnist ook
terug bij de islam.

.
Wel wees De Jong erop dat niet alle
religies over één kam te scheren zijn.
„Je hoort wel eens zeggen dat
godsdiensten nu eenmaal godsdiensten
zijn en dat het allemaal op hetzelfde
neerkomt. Nu geloof ik niet in het diepe
wezen van een bepaald geloof, maar er zijn
wel degelijk onderscheidende
kenmerken.” De Jong noemde de
historische voortgang van
het christendom in Europa. Langzaam
maar zeker won het christendom in heel

Europa terrein en werd het in veel
gebieden de belangrijkste godsdienst.
„Daardoor is het christendom
eerder ingevoegd in de samenleving dan de
islam in de Arabische wereld.
Bovendien waren de aanspraken van de
islam ook veel aanmatigender. Zij
wilden geen staten islamiseren, maar
liefst de hele wereld. De machthebber
in de Arabische wereld moest eigenlijk
ook een goede moslim zijn, terwijl de
islam aan de andere kant geen
theocratisch beginsel
kende.” Dat wringt, zei De
Jong. Hij haalde een bijbeltekst aan
waarmee hij wilde aantonen dat er een
wezenlijk verschil is met het
christendom. „Geef de keizer wat des
keizers is, zei Jezus Zelf. Het
christendom had wel een theocratisch
beginsel, maar maakte geen aanspraak op
absolute overheersing.” In de
jaren zeventig en tachtig zagen we de
stroming van het islamisme, aldus De

CONSEIL PONTIFICAL
POUR LE DIALOGUE INTERRELIGIEUX

MESSAGE POUR LA FIN DU RAMADAN
‘Id al-Fitr 1423 A.H. / 2002 A.D.

Chrétiens et musulmans sur les voies de la paix

 

Chers amis musulmans,

1. C’est pour moi un plaisir de m’adresser à vous à l’occasion de ‘Id al-Fitr, qui conclut le mois du Ramadan, pour vous présenter mes vœux les plus amicaux, au nom du Conseil pontifical pour le Dialogue interreligieux et au nom de l’Église catholique dans son ensemble.

Nous sommes heureux de recevoir toujours plus de réponses à notre message et aussi des souhaits à l’occasion de nos fêtes, surtout pour Noël. Nous sommes également heureux de constater que, en plusieurs lieux, les échanges entre chrétiens et musulmans s’intensifient au niveau local.

2. Vous savez, chers amis musulmans, combien la question de la paix se pose aujourd’hui à notre monde avec une urgence toute particulière. Les situations de guerre constituent une plaie ouverte dans le cœur de l’humanité, surtout les conflits qui durent depuis longtemps, que ce soit au Moyen-Orient, en Afrique ou en Asie. Dans plusieurs pays, les conflits font de nombreuses victimes innocentes, conduisant les populations à perdre l’espoir qu’une paix prochaine puisse advenir sur leur terre.

3. Les causes des conflits ont souvent leur origine dans le cœur des hommes qui refusent de s’ouvrir à Dieu. Un tel cœur est habité par l’égoïsme, par le désir immodéré du pouvoir, de la domination et de la richesse, et cela au détriment de l’autre et sans aucune attention au cri des affamés et assoiffés de justice et de solidarité. Si nous connaissons bien les causes profondes des guerres, il nous faut surtout chercher à explorer les voies de la paix.

4. Comme croyants au Dieu Unique, nous percevons notre devoir de chercher à instaurer la paix. Chrétiens et musulmans, nous croyons que la paix est avant tout un don de Dieu, c’est pourquoi nos deux communautés respectives prient pour la paix et elles ont toujours appelé à le faire. Comme vous le savez, le Pape Jean-Paul II a invité, le 24 janvier 2002, des représentants de différentes religions à venir à Assise, la cité de saint François, pour prier et s’engager en faveur de la paix dans le monde. Des musulmans nombreux et provenant de plusieurs pays ont contribué à la réussite de cette journée. Il a été demandé de ne pas laisser s’éteindre la flamme de l’espérance, symbolisée par la lampe. Pour sa part, notre Conseil est en train de chercher la meilleure manière de réaliser cette engagement.

5. Afin d’obtenir la paix et de la conserver, les religions ont à jouer un rôle important que, de nos jours plus que jamais, la société civile et les gouvernements des États leur reconnaissent. À cet égard, l’éducation est un domaine où les religions ont une contribution particulière à donner. Nous sommes en effet convaincus que les voies de la paix passent par l’éducation. Grâce à cette dernière, la personne est capable de reconnaître son identité propre et aussi celle de l’autre. Notre identité sera d’autant plus claire qu’elle ne sera pas en opposition avec celle de nos frères, comme si l’humanité pouvait être constituée de parties antagonistes. La paix est en effet inséparable d’un regard sur l’homme, dans la vérité et la justice. L’éducation à la paix comporte également la connaissance et l’acceptation des diversités. Apprendre à gérer les crises – pour ne pas les laisser dégénérer en conflits – fait aussi partie de cette éducation à la paix. Nous sommes heureux de voir croître, dans plusieurs pays, la collaboration entre musulmans et chrétiens dans ce domaine, surtout pour ce qui concerne une révision équitable des textes scolaires.

6. C’est dans un moment très particulier pour vous, ce temps du Ramadan, où le jeûne, la prière et la solidarité vous apportent une paix intérieure, que je partage avec vous ces réflexions sur les voies de la paix. Je vous souhaite donc cette paix, dans vos cœurs, dans vos familles et dans vos patries, et j’invoque sur vous la Bénédiction du Dieu de la paix.

Mgr Michael L. Fitzgerald
Président

---

Trouw, 22 november 2002

RK-Kerk roept moslims op tot samenwerking

VATICAANSTAD (ANP) - Christenen en moslims werken steeds vaker samen bij het bevorderen van de vrede. Dat staat in een vrijdag gepubliceerde boodschap van het Vaticaan aan de moslims ter gelegenheid van het einde van de vastenmaand ramadan op 6 december.

Volgens de boodschap van het Vaticaan spelen godsdiensten een belangrijke rol bij het bevorderen van vrede, vooral door middel van vredeseducatie. Op steeds meer plekken in de wereld werken christenen en moslims daarbij samen.

Overheden en de burgermaatschappij schatten de bijdrage van godsdiensten aan het bereiken van vrede in conflicthaarden steeds meer op waarde, stelt aartsbisschop Michael Fitzgerald, president van de pauselijke raad voor de interreligieuze dialoog in de boodschap.

De raad stuurt bij belangrijke feestdagen van andere godsdiensten doorgaans een groet aan de gelovigen uit. Het Vaticaan krijgt van de moslims steeds vaker antwoord, constateert Fitzgerald met vreugde. Bovendien sturen die ook steeds vaker een groetboodschap aan de rooms-katholieke gelovigen ter gelegenheid van christelijke feestdagen als Kerstmis.

Oorlogen zijn ,,een open wond in het hart van de mensheid'', aldus Fitzgerald. Hij verwijst naar langdurige conflicten in het Midden-Oosten, Afrika en Azië. De oorzaak ligt volgens hem in ,,harten die weigeren zich te openen voor God''. Daardoor hebben egoïsme en ongebreidelde zucht naar macht, overheersing en rijkdom vrij spel. Christenen en moslims moeten daar samen tegenwicht aan bieden, vindt de aartsbisschop.

---

Evangelische Omroep (22.11.2002)

30

-10

-2002

---

Zenit, 17 novembre 2002,

Migrations: "Accueillez-vous comme le Christ vous a accueillis!"
Allocution de Jean-Paul II pour la Journée des Migrations

CITE DU VATICAN, Dimanche 17 novembre 2002 (ZENIT.org).- Face au phénomène mondial des migrations, Jean-Paul II appelle à "diffuser l'esprit d'accueil", en se fondant sur la parole de Saint Paul: "Accueillez-vous comme le Christ vous a accueillis!" Le pape dénonçait de "graves inégalités, spécialement entre le Nord et le Sud du monde ".

"On célèbre aujourd'hui en Italie, rappelait Jean-Paul II avant la prière de l'angélus de midi, ce dimanche, la Journée des Migrations, un rendez-vous annuel qui invite les Communautés ecclésiale et civile à réfléchir sur ce phénomène social important et complexe".

"Comme thème pour cette Journée, les évêques italiens ont choisi, soulignait le pape, une expression de l'Apôtre Paul: "Accueillez-vous les uns les autres comme le Christ vous a accueillis!" (Rm 15,7). En accueillant tout homme dans le Christ, Dieu s'est fait "migrant" sur les chemins du temps pour apporter à tous l'Evangile de l'amour et de la paix. Comment, en contemplant ce mystère, ne pas reconnaître que tout être humain est fils de l'unique Père céleste et par conséquent notre frère?

"Nous vivons à une époque de profondes mutations qui investissent les personnes, les groupes ethniques, et les peuples, continuait le pape. Aujourd'hui encore, on enregistre de graves inégalités, spécialement entre le Nord et le Sud du monde. Cela fait que la terre, devenant toujours plus un "village global", est hélas pour les uns un lieu de pauvreté et de privation, tandis que dans les mains des autres, se concentrent de grandes richesses. Dans ce contexte, "l'autre" risque d'être considéré souvent comme un concurrent, d'autant plus s'il est "différent" par sa langue, sa nationalité et sa culture".

"C'est pour cela, expliquait Jean-Paul II, qu'il est important que se diffuse l'esprit d'accueil, à traduire en comportements sociaux d'attention spécialement pour qui est davantage dans le besoin. Chacun est appelé à contribuer à rendre le monde meilleur en commençant par son propre milieu de vie et d'action. Je souhaite de tout cœur que les familles, les associations, les communautés ecclésiales et civiles deviennent toujours davantage des salles d'entraînement à l'hospitalité, de coexistence civile, de dialogue fécond. Que les immigrés, de leur côté, sachent respecter les lois de l'Etat qui les accueille et contribuer à une meilleure insertion dans leur nouveau contexte social".

Enfin, Jean-Paul II confiait cette intention à la Vierge Marie: "Marie, la Vierge de l'accueil, est la figure et le modèle de l'Eglise, qui doit être une maison hospitalière pour tous les hommes et tous les peuples. Pour assumer notre humanité, Dieu a voulu frapper à la porte du cœur de la Madone, en en recevant un "oui" plein de foi et d'amour. Qu'Elle nous aide à être ouverts aux exigences de nos frères, en particulier de ceux qui se trouvent le plus en difficulté".
ZF02111703

Inde: Des évêques catholiques en pèlerinage au sanctuaire du bouddhisme
Sous le signe de saint François d'Assise

CITE DU VATICAN, Dimanche 17 novembre 2002 (ZENIT.org).-Un groupe d’évêques catholiques indiens se rend en pèlerinage au sanctuaire le plus sacré du bouddhisme à Bodh Gaya, indique l'agence des Missions étrangères de Paris, Eglises d'Asie, dans le bulletin du 15 novembre (EDA, cf. http://eglasie.mepasie.org), N°363.

Vingt-cinq évêques catholiques de la région de l’Inde de langue hindi, à savoir le nord, le centre et l’est du pays, après l’une de leurs assemblées ordinaires à Patna, la capitale du Bihar, se sont rendus ensemble, le 22 octobre dernier, au temple de la grande illumination à Bodh Gaya, le lieu le plus sacré du bouddhisme. Le temple est bâti tout près de l’arbre sous lequel, selon la tradition, Bouddha atteignit l’illumination, il y a quelque 2 600 ans. Les moines de la pagode ont accueilli les évêques, se sont joints à eux lorsque ceux-ci ont lu quelques versets de la Bible et chanté le Cantique de la paix, attribué à Saint François d’Assise.

L’évêque du diocèse de Varanasi a déclaré devant ses hôtes que les évêques ressentaient comme un grand privilège de pouvoir se rencontrer sous l’arbre où le mystère de la paix a été révélé à Bouddha. Les religions universelles comme le bouddhisme et le christianisme, a-t-il dit, doivent jouer un rôle spécial dans la promotion du dialogue interreligieux et dans la guérison libératrice de la violence et des conflits. Il a solennellement condamné les activités terroristes menées par des fanatiques religieux qui ternissent les valeurs universelles d’amour et de compassion.

Un certain nombre de moines bouddhistes de diverses obédiences s’était rassemblé autour des évêques. Ils ont tenu à s’exprimer et à mettre en valeur l’importance de la rencontre. Le vénérable Bhante Bhikhu Bodhipala, desservant du temple, a qualifié d’événement rarissime la rencontre du 22 octobre, à cause du haut niveau des personnalités venues au temple. Il a cependant rappelé que le dialogue du bouddhisme avec le clergé et la hiérarchie catholique de la région avait commencé il y a une dizaine d’années. Entre les deux religions partenaires, a-t-il fait remarquer, il existe une affinité de pensée et de sentiments. Un religieux du monastère japonais établi à Bodh Gaya, participait lui aussi à la réception. Selon lui, cette rencontre effectuée sur le lieu même de l’illumination du Bouddha devrait avoir des répercussions dans tous les pays du monde. Le vénérable Tenzin Lama, qui est chargé du temple bouddhiste tibétain de la région, un des disciples le plus proche du dalai lama, a souligné que chrétiens et bouddhistes forment l’ensemble de croyants le plus important du monde. A ce titre, ils peuvent jouer un rôle important dans l’établissement de la paix. Il s’est désolé en ces termes : « Ce monde est rempli d’enfants gémissant après le lait de la paix mais on ne leur fournit que les charbons ardents de la haine et de la vengeance » ; il a appelé les religions à transformer cet état de choses.

Auparavant, l’archevêque catholique de Patna, où se trouve le sanctuaire bouddhiste, avait situé cette réunion interreligieuse dans le cadre d’une époque caractérisée par une véritable explosion des communications qui empêche l’Eglise catholique en Inde de rester isolée des autres religions. Déjà, a-t-il rappelé, en mars 2002, lors de l’Assemblée biannuelle de la Conférence épiscopale indienne, qui s’était tenue dans le Pendjab, les évêques s’étaient rendus en pèlerinage au « Temple d’or », le lieu le plus sacré du sikhisme. La signification profonde de la démarche épiscopale a été donnée par l’archevêque de Delhi, Mgr Vincent Concessao. Pour lui, la visite des évêques aux religieux bouddhistes représente un des efforts de l’Eglise de l’Inde pour « chercher et trouver Dieu sur le visage de son prochain ». « C’est la seule manière, a-t-il commenté, de générer la compassion et la sympathie susceptibles de dissiper la violence actuelle. »
© EDA
ZF02111707

Célèbes: Musulmans et chrétiens vivent à nouveau en bonne intelligence
La paix « fleurit à nouveau », constate un évêque

CITE DU VATICAN, Dimanche 17 novembre 2002 (ZENIT.org).-Selon l’évêque catholique de Manado, la paix fleurit dans la région de Poso (Célèbes) où musulmans et chrétiens vivent à nouveau en bonne intelligence, indique l'agence des Missions étrangères de Paries, Eglises d'Asie, dans le bulletin du 15 novembre (EDA, cf. http://eglasie.mepasie.org), N°363.

Mgr Josephus Suwatan, évêque catholique de Manado, a parcouru durant dix jours, du 10 au 20 octobre derniers, la région de Poso, zone qui a été le théâtre de violents et meurtriers affrontements intercommunautaires entre chrétiens et musulmans de décembre 1998 à il y a encore quelques mois. Selon Mgr Suwatan, qui s’est rendu à Poso et ses environs à l’occasion d’une visite pastorale, la paix « fleurit à nouveau », les habitants renouent avec une vie normale et les constructions détruites lors des violences sont peu à peu restaurées.

Les chrétiens et les musulmans ne vivent plus en communautés séparées mais se mêlent les uns aux autres, renouant avec une harmonie semblable à celle d’avant les événements de décembre 1998. Le 13 octobre, lors d’une cérémonie tenue dans une église, a rapporté Mgr Suwatan, le fait de constater que des musulmans, reconnaissables à leurs habits, avaient pris place dans l’assemblée a été une grande joie. « J’étais si heureux de constater cette nouvelle atmosphère, où chrétiens et musulmans s’assoient à la même table et partagent le même repas », a-t-il précisé, ajoutant que ni la crainte ni la suspicion ne se lisait sur le visage des gens.

A l’église Sainte Anne, dans le village de Beteleme, près de Poso, pour la cérémonie organisée à l’occasion de l’administration du sacrement de confirmation à 176 paroissiens, les catholiques avaient invité, parmi leurs voisins, des protestants et des musulmans dans un geste voulu comme une manifestation de paix et de réconciliation. Soulignant cette initiative, Mgr Suwatan a déclaré que les catholiques devaient se montrer actifs à promouvoir la paix.

Au cours des dix jours de sa visite, l’évêque de Manado a remarqué que les forces de l’ordre étaient toujours visibles dans les rues mais que « la situation allait en s’améliorant ». Par ailleurs, il a noté « nombre de bus venant de Tomohon, dans la province de Célèbes-Nord, chargés de réfugiés qui avaient fuit les combats » et qui revenaient s’installer chez eux. Selon les chrétiens locaux, la situation qui allait en s’améliorant ces derniers mois tout en restant fragile a véritablement changé pour le mieux à partir du moment où les militants du Laskar Jihad, ce groupe de musulmans extrémistes actifs depuis deux ans à Poso et aux Moluques et dont le dirigeant a proclamé la dissolution le 14 octobre dernier, ont quitté la région.
© EDA
ZF02111708

---

Op 17 november 2002 om 23.30 op CANVAS komt de Verenigde Protestantse Kerk van België te Hasselt  in beeld. Kijken !!!

---

Katholiek Nederland - Het Klooster - 17 november 2002

Getijden We leven in de tijd. We worden geboren, groeien en sterven. We kunnen onze levens vergelijken met de seizoenen: lente (geboorte en schooljaren) , zomer (groei naar volwassenheid), herfst (de bloei van het leven: alles wat verworven is, mag nog eens volop schijnen) en dan de winter (periode van loslaten en ruimte maken). Onze kalender wordt bepaald door zonnestanden en maanstanden. In alle culturen hebben de grote religieuze feesten van oorsprong ook te maken met de zon of de maan. De aantrekkingskracht van de maan zorgt voor eb en vloed, bij nieuwe maan schijnt het goed te zijn om te zaaien. In Het Klooster aandacht voor getijden. We zijn te gast bij de benedictijnen in de Adelbert Abdij in Egmond Binnen  (http://www.abdijkaarsen.nl/), waar ze dagelijks de getijden bidden. Pater Frans Berkelmans is onze gastheer. Hij is al bijna 50 jaar benedictijn en bidt al die jaren dagelijks de getijden. Hij legt uit waarom het bidden van de psalmen hem zo goed doet. Niet alleen geeft het bidden op vaste tijden structuur aan de dag, maar ook wordt daardoor de aandacht voortdurend op God gericht en dus weg bij je 'egoïstische' zelf. Daar komt nog bij dat in de psalmen alle 'levensgetijden' worden verwoord: dankbaarheid, haat, verdriet, woede, vreugde en angst mogen er zijn en kunnen geuit worden. Voor God hoeft niets verborgen te worden. Carola de Vries-Robles is psychotherapeute en heeft zich lange tijd verdiept in het Tibetaans Boeddhisme. Haar ontmoeting met Zalmon Schachter, een rabbijn uit de chassidische (joods mystieke) traditie, bracht haar terug naar haar joodse wortels. In het jodendom speelt heiliging van de tijd een belangrijke rol. Zo wordt wekelijks de sjabbat met grote vreugde gevierd: die dag stap je uit de dagelijkse sleur en herinner je je wie je van oorsprong bent en wat het leven van je vraagt. Ook is er in het jodendom veel aandacht voor de levensgetijden. Zelf geeft Carola de Vries cursussen in ouder worden. Bij het ouder worden gaat het erom naar binnen te keren en alleen nog te varen op je eigen kompas. Het is een tijd van doorgeven wat belangrijk is en loslaten wat onnodige ballast is geworden.

Hans Vugts was tot voor kort hoogleraar meteorologie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Hij heeft dertig jaar lang klimaatonderzoek gedaan op de wadden onder andere naar de werking van eb en vloed. Maar naast wetenschappelijke belangstelling weet de zee met haar getijden ook nog steeds zijn hart te raken als hij wandelt op het strand. Hij schreef er ook een boek over 'Weerzien op de Wadden'. (Auteur: Hans Vugts, Uitgever: Uitgeverij Pirola, ISBN: 90-6455-3858, Prijs: € 19,90.) Frans Lutters is leraar aan de Stichtse Vrije School in Zeist. Hij gaf les aan kinderen in de lagere schoolleeftijd en aan middelbare scholieren. Hij vertelt dat het leven steeds in fases of getijden van 7 jaar verloopt en noemt ook de kenmerken van iedere fase. Elke periode heeft zijn eigen opgaven. Om te eindigen met de oudere mens: die heeft een zekere glans over zich zoals de herfstbladeren, tenminste, als hij of zij niet vanuit het hoofd maar juist met het hart werkt.

Geplaatst: Za, 16 Nov2002 ,20 :01    Onderwerp: Wethouder in Antwerpen: Mimount Bousakla
'Allochtonen aanpakken met de wet in de hand' NRC Handelsblad Door Caroline de Gruyter Ze is Ayaan Hirsi Ali niet, maar kaart dezelfde onderwerpen aan. Als Marokkaans meisje liep Mimount Bousakla van huis weg en nu is ze wethouder in Antwerpen. De moeizame integratie van allochtonen verklaart ze niet uit de islam, maar uit tradities. `Allochtonen moeten hun dochters vrijer laten en eens wat beter op hun zoons letten.' `Ik mocht thuis niets. Ik was een meisje, en meisjes moeten kort worden gehouden, zodat ze de eer van de familie niet bezoedelen. Ik heb hard gevochten. Het haalde niets uit. Uiteindelijk ben ik vertrokken, twee dagen voor mijn achttiende verjaardag. Toen ze me vijf jaar later op de tv zagen, wist mijn familie dat ik nog leefde. Nu heb ik een goede baan bij een bank en ben ik wethouder in Antwerpen. Ik heb het `gemaakt'. Ik ben een voorbeeld voor de familie geworden. Mijn oom, die destijds vond dat ik mijn mond moest houden en gewoon moest trouwen, zegt nu tegen zijn dochter: `Je moet hard studeren, Mimount heeft er ook keihard voor gewerkt!'' Als iemand uit eigen ervaring weet hoe moeilijk het is om als allochtoon iets te bereiken in België, is het wel Mimount Bousakla. In het `integratiedebat', dat nu ook in België op gang komt, stelt de socialistische politica (Leuven, 1972) de problemen luidkeels aan de orde. Scholen en werkgevers discrimineren bij de vleet, zonder dat je er precies de vinger op kunt leggen. Marokkaanse families houden hun dochters kort en laten hun zoons te vrij, met alle gevolgen van dien: meisjes leren alleen lezen en schrijven en worden dan uitgehuwelijkt, jongens raken aan lager wal, omdat anything goes. Allochtonenclubs bedekken alles met de mantel der liefde, omdat ze bang zijn dat ze anders hun subsidie verliezen. ,,Ik schreeuw dit soort dingen van de daken, en het wordt me niet altijd in dank afgenomen. Maar er is íemand die het moet doen. De staat en de allochtonen moeten ingrijpen. Anders stevenen we op een catastrofe af. Als ik geen hoop had, zou ik gewoon carrière maken bij de bank. Maar mijn verhaal bewijst dat het ook anders kan. Dus probeer ik om er anderen de ogen mee te openen.' Bousakla is dertig, maar ze heeft in haar leven meer energie gespendeerd dan menig ander op zijn tachtigste. Ze is klein van stuk. Met haar dikke, halflange haar, reebruine ogen en hartvormige gezicht ziet ze er `zacht', vrouwelijk uit. ,,Vergis je niet', zegt ze in haar Antwerpse appartement, terwijl ze de voortdurend rinkelende telefoon probeert te negeren. ,,Ik ben keihard. Ik lijk op mijn vader.' Vorige week kwam haar boek Couscous met frieten uit, een bundeling columns die ze het afgelopen jaar schreef voor de Vlaamse krant De Morgen. In die stukjes stelt ze op bijna luchtige toon de falende integratie van de allochtonen in België aan de kaak. Ze schrijft over jonge vrouwen die door hun vaders naar Marokko worden ontvoerd om daar te worden uitgehuwelijkt. Over wat Marokkanen van Belgen vinden. Over de minachting waarmee Marokkanen in Marokko naar de kinderen van gastarbeiders in Europa kijken. En over ,,die draak van een Snel-Belgwet' die maakt dat stromen nieuwe migranten via familiehereniging naar België komen, nog voordat hun voorgangers de kans hebben gekregen of genomen om ingeburgerd te raken. Bousakla is Ayaan Hirsi Ali niet. Maar ze stelt dezelfde onderwerpen aan de orde. Met haar uitgesproken meningen schaart ze zich in een groeiend rijtje allochtone politici die vinden dat de tijd rijp is om de kussens in België eens op te schudden. De meest actieve onder hen, degenen die doelbewust taboes doorbreken, zijn vrouwen. ,,Niet toevallig', vindt Bousakla. ,,We zijn bijna allemaal van huis weggelopen. We hebben jaren thuis gezeten, het enige wat we konden doen was boeken lezen en leren. We hebben gevochten, harde beslissingen genomen en gezien dat het wat uithaalde.' Nonnenkind Bousakla's vader kwam naar België als gastarbeider in de tijd dat gastarbeiders nog met open armen werden ontvangen. Hij werkte hard, iedereen was vriendelijk tegen hem en na verloop van tijd kon hij zelfs een huis kopen. De eerste generatie, zegt Bousakla, had alle reden om te denken dat hun kinderen het makkelijker zouden hebben dan zij. ,,En nu worden hun zoons gediscrimineerd. Niemand realiseerde zich destijds dat die tweede generatie aan twee verwachtingspatronen moest voldoen: voor je ouders moet je binnen de tradities blijven en een goede moslim zijn, en voor `België' moet je je op een heel andere manier bewijzen. Leven tussen die twee culturen kan bijna niet.' Zijzelf ging naar een katholieke school. Die had haar vader gekozen omdat er alleen meisjes opzaten. Ze was ,,het kindje van de nonnen'. Ze genoot. Het was dáár, zegt ze, dat ze bedacht dat ze wilde studeren, hogerop wilde komen. Ze was al jong zelfstandig. ,,De eerste generatie was totaal afhankelijk van ons. Mijn vader sprak geen Nederlands. Toen ik negen was, ging ik voor hem alle banken af om te kijken wie de goedkoopste hypotheek had. Als hij ziek was, tolkte ik in het ziekenhuis. Nóg komen bij de bank kinderen van zeven aan de balie die willen weten wat de voordelen zijn van een spaarbankboekje. Soms willen de ouders dat ik Arabisch of Berbers met ze spreek. Ik vertik het. Ik ben kredietadviseur, geen tolk. Ze moeten hun best maar doen.' Bij familiebezoek moest Bousakla met de vrouwen de keuken in, en apart eten. Ze verzette zich er altijd tegen. Ze haalde haar rijexamen door net te doen of ze ging babysitten. Studeren was uit den boze. ,,Je moet trouwen', vond haar vader, ,,je gaat me toch geen slechte reputatie geven?' Bousakla schreef zich in aan de universiteit van Leuven, maar na twee colleges wachtte haar vader haar op met vijf andere Marokkaanse mannen. Ze vroeg: ,,De koran schrijft toch dat alle gelovigen moeten studeren?' Maar volgens haar vader kon ze lezen en schrijven en dat was genoeg. Ze mocht de deur niet meer uit, zelfs niet om brood te kopen. Intussen meldden kandidaten zich aan de deur om haar hand te vragen. ,,Op een dag kon ik er niet meer tegen. Ik ben vertrokken.' Ze ging naar Antwerpen, want in Leuven kenden alle Marokkanen elkaar. Ze huurde een kamer, vond een baan en studeerde in de avonduren marketing. ,,Ik wilde van niemand afhankelijk zijn. Mijn studiegenoten maakten plezier, gingen weekenden naar hun familie. Ik werkte alleen maar. Dat was ook een manier om mijn familie te vergeten. Ik heb een moeilijke tijd gehad thuis, maar met vijf meisjes en twee jongens is er ook veel gezelligheid.' Het stoorde haar dat veel allochtonen die in dezelfde situatie zaten, bleven zwijgen. Een nicht van Bousakla liep ook van huis weg, en is sindsdien verdwenen. Ze kan nog rissen anderen opnoemen. ,,Velen willen niet meer bestempeld worden als Marokkanen. Ze keren de gemeenschap de rug toe. Dat is begrijpelijk, maar zo verander je nooit iets.' Bousakla haalde haar diploma, ging bij de bank werken en werd politiek actief. Intussen ziet ze haar familie weer. Na een stroef begin hebben ze haar nu geaccepteerd. Haar zus studeert en woont alleen. ,,Dankzij mij!', zegt Bousakla. In Antwerpen is ze sinds twee jaar wethouder van Openbare Verlichting, Straatbeeld en de Burgerlijke Stand. Ze weet dat ze soms het verwijt krijgt dat ze het alleen maar over zichzelf heeft. ,,Ik moet mijn verhaal blijven vertellen, tot vervelens toe misschien. Want de staat had mijn zus echt niet zover gekregen. In geen 25 jaar. Het lukte alleen omdat mijn familie zag dat ik goed terecht was gekomen. Als ik langskom maar niet blijf eten of logeren, heel on-Marokkaans, zegt mijn moeder soms: `Zelfs de postbode komt nog binnen voor een kop koffie'. Maar mijn vader verklaart trots: `Mimount heeft een vergadering'. Zelfs mijn jongere broer zit nu op de universiteit. Vroeger dachten mijn ouders als zoveel andere Marokkanen: beroepsonderwijs is goed genoeg. Wist u dat meer dan de helft van de allochtone jongeren daarom beroepsonderwijs volgt? Terwijl sommigen echt meer kunnen.' Neerkijken Bousakla is de eerste allochtoon die huwelijken sluit in Antwerpen. Als ze vermoedt dat er meisjes worden uitgehuwelijkt, weigert ze. Ze vindt dat het strafbaar moet worden dat meisjes niet mogen studeren of dat ze gedwongen trouwen. Daarmee haalt ze zich vaak de toorn van Marokkanen op de hals. Echt bedreigd is ze nog niet, misschien omdat ze er – anders dan Ayaan Hirsi Ali niet steeds de islam bijhaalt om haar argumenten te staven. Maar het blijft, ook voor haar, roeien tegen de stroom in. ,,Als ik nu nee zeg tegen zo'n huwelijksvoltrekking, heb ík het gedaan. Ik vind dat de wet het moet doen, zodat Marokkanen echt begrijpen dat dit niet langer kan. In België hebben velen de mond vol van dit soort praktijken, maar niemand doet iets om het te voorkomen. Er is zelfs geen opvang voor dit soort meisjes.' Wel bestaan er allerlei cursussen voor vrouwen in België. Bijna alles wat met integratie te maken heeft, zegt Bousakla, is gericht op vrouwen. Maar daarmee bereikt de overheid de mannen niet, terwijl juist zij de besluiten vellen over de rest van de familie. Jongens van negen, tien jaar worden al als mannen beschouwd. Ze zijn niemand verantwoording schuldig, en doen maar wat met hun leven. Als ze willen doorleren, worden ze vaak ontmoedigd door vrienden die zelfs met een diploma geen baan vinden. Geen wonder dat velen in de criminaliteit terechtkomen. ,,Families besteden te veel aandacht aan de meisjes die op het rechte pad moeten blijven. Ik zou willen dat ze de meisjes eens wat vrijer lieten en beter op de jongens gingen letten.' Als Bousakla in Marokko is, valt haar altijd op hoezeer Marokkanen neerkijken op mensen zoals zij: kinderen van gastarbeiders. Velen laten in hun dorp van herkomst `paleisjes' bouwen met hun Europese geld. Die rijkdom maakt indruk (om maar te zwijgen van de grote, gehuurde BMW's waarmee ze in de vakanties hun Belgische success story in hun geboorteland uitdragen), maar de mentaliteit van deze migranten niet. ,,Marokkanen in Marokko zijn veel beter opgeleid dan in België. Ze zijn ook liberaler. In Marokko is het gewoon geworden dat vrouwen werken, studeren, in de politiek gaan. Geen wonder dat allochtone meisjes liever met iemand uit Marokko trouwen dan met een Marokkaanse Belg. Vader is tevreden, want zijn schoonzoon is toch een Marokkaan. Ook de dochter is blij: een echte Marokkaan laat hen vrijer. Daar komen minder ruzies van.' Voor een poosje, althans. Want de nieuwe Snel-Belgwet maakt dat een man die met zo'n Marokkaans-Belgische vrouw trouwt, snel Belg wordt en na drie jaar zijn directe familie mag laten overkomen, de ouders meestal. Die ouders kunnen op hún beurt na drie jaar de andere kinderen laten overkomen. Een nicht van Bousakla trouwde met een Marokkaan, en nu staat hij op het punt om zijn ouders naar België te halen. Zij wil niet, want haar schoonouders trekken bij haar en haar man in, en dan is het gedaan met haar (relatieve) vrijheid. Maar haar protesten helpen niet: haar man heeft wettelijk het recht om dat te doen. Bousakla zucht. ,,Dat betekent dat zij harder moet werken om in het onderhoud van de hele familie te voorzien. Het betekent ook dat die ouders, zodra ze op zichzelf wonen, naar de sociale dienst stappen voor een uitkering. Dat betekent dat het huis over een paar jaar wéér voller wordt, als meer familieleden overkomen. En dát betekent weer voer voor het Vlaams Blok. Die wet moet zo snel mogelijk worden afgeschaft. Je bent de een nog niet aan het inburgeren of er zijn alweer tien anderen gearriveerd.' Autochtone politici in Vlaanderen beginnen, net als in Nederland, toe te geven dat de integratie is mislukt. Allochtonen hebben het zelf allang vastgesteld. Te lang hebben de politici de problemen onder het kleed geveegd, vindt Bousakla, al was het maar om het extreem-rechtse Vlaams Blok niet in de kaart te spelen. En haar eigen partij, de Socialistische Partij-Anders, die al veel stemmen aan het Blok verloor, liep daarbij voorop. In Antwerpen, waar het Blok eenderde van de stemmen haalde bij de vorige verkiezingen, deden ook allochtonenverenigingen aan deze radiostilte mee. Mocht het Blok immers nóg meer stemmen trekken, dan zou de leider van die partij, Filip Dewinter, wel eens burgemeester kunnen worden. Maar er zijn meer redenen waarom de verenigingen hun mond houden. Ze willen de vuile was niet buiten hangen. En ze zijn bang dat ze hun subsidies verliezen. ,,Als die verenigingen bijvoorbeeld zeggen dat scholen tegen alle regels in allochtonen weigeren, dan doen ze daarmee een aanval op de Vlaamse minister van Onderwijs. Iedereen weet dat. Maar zij is lid van de liberale regeringspartij. Die partij is in staat om te zeggen: kritiek komt ons niet uit, we schrappen de subsidie.' Volgens Bousakla moeten die verenigingen zo snel mogelijk worden afgeschaft, want ze helpen nu een gevaarlijke illusie in stand te houden, de illusie dat er geen discriminatie is in België. Bousakla kent de integratiesector door en door. ,,De waarheid moet maar eens naar buiten komen. Allochtonen bellen mij nú nog, in oktober, omdat ze nog geen school voor hun kind hebben gevonden. Scholen zeggen gewoon: `We zitten vol'. Autochtonen overkomt dat niet. En mensen bij de tewerkstelling zeggen: `We begeleiden meest allochtonen'. Maar wie vinden er een baan? Die paar autochtone Belgen die er tussen zitten. Werkgevers hebben liever geen allochtonen. Het is lastig om ze van discriminatie te beschuldigen. Maar sta dan niet verwonderd te kijken dat er zoveel jongeren werkloos op straat hangen. Voor mij zijn een Marokkaanse tasjesdief en een Belgische werkgever die geen Marokkanen in dienst neemt allebei criminelen. Beiden moeten worden gestraft.' Bousakla heeft geen goed woord over voor Dyab Abu Jahjah, de leider van de Arabisch-Europese Liga. De Libanees Abu Jahjah heeft het laatste jaar vaak de pers gehaald, omdat hij Antwerpse allochtonen in de moskee voorhoudt dat ze in België net zo onderdrukt zijn als de Palestijnen in de bezette gebieden. Hij organiseerde een paar protestdemonstraties voor de Palestijnen, waarvan er een uitliep op een kleine veldslag met de politie. Aanvankelijk liepen veel jongeren met deze Libanees weg. Hij gaf hun frustraties een stem, maar het animo wordt minder. ,,Geen wonder', zegt Bousakla. ,,Abu Jahjah discrimineert. Hij komt op voor de Arabieren. Maar over de Berbers, 80 procent van de Marokkanen in België, zegt hij vervelende dingen. Bijvoorbeeld dat alle criminelen Berbers zijn, en geen Arabieren. Bovendien houdt hij ons voor dat we allemaal slachtoffers zijn. De meeste allochtonen willen zichzelf niet in die hoek drukken.' Bousakla heeft altijd geweigerd in die demonstraties mee te lopen. Dat kwam haar eerst op razende reacties van de allochtonenverenigingen te staan. Allochtonen moeten de rijen sluiten, vonden zij. Nu haakt de ene na de andere vereniging zelf af. Ouders van wie de kinderen door de politie werden opgepakt omdat ze in Abu Jahjah's demonstraties hadden meegelopen zeggen: ,,Het komt door hém dat mijn zoon is gearresteerd.' Abu Jahjah zegt dat hij een allochtone partij wil oprichten, misschien zelfs in Nederland. Velen geven hem geen schijn van kans. Het is eerder geprobeerd, maar elke poging strandde op de verdeeldheid in de allochtone gemeenschap. ,,Mocht hij het doen', zegt Bousakla, ,,dan eis ik een cordon sanitair tegen die partij. Net zoals we die tegen het Vlaams Blok hebben. Ik wil met geen enkele extremist samenwerken. Mensen opruien en stenen gooien dat is voor mij geen emancipatie.'

TROUW 15.11.2002 Korangeleerde Abu Zayd docent Humanisme en islam

15 november 2002

---

Naar 'hervormd' katholiek onderwijs?

De Nederlandse bisschoppen geloven dat het katholiek onderwijs zich op termijn zal herstellen. Zij vertrouwen erop dat de groeiende belangstelling voor 'spiritualiteit' en 'inspiratie' de wal is die het schip zal doen keren. Vandaar de idealistische toon van de jongste bisschoppelijke onderwijsnota. Maar is daarbij nog sprake van realisme?

Mr. L.A. Struik

De langverwachte nota van de bisschoppenconferentie Bezield en zelfbewust wil "nieuwe dynamiek en een gedeelde visie" in het katholiek onderwijs. Het is geen bisschoppelijke brief zoals in 1999 was aangekondigd. Volgens kardinaal dr. A.J. Simonis zou uit de consultatie (1996-1999) zijn gebleken, dat scholen een brief als een 'keurslijf' beschouwen Zij wilden geen 'directieven' maar 'inspiratie': de nota is een "aanzet tot die inspiratie".

Weerbarstig
Is die conclusie terecht? De uitkomsten van dat scholenonderzoek zijn in de nota niet geëvalueerd. Dat is een fors gemis, want die verantwoording zou een scherper licht op de weerbarstige werkelijkheid binnen het katholiek onderwijs hebben geworpen. Maar misschien kwam dat niet goed uit. Want het document wil dat "doemdenken, cynisme, en concurrentie" plaatsmaken voor een "bezielde en zelfbewuste intentie waarin spiritualiteit, gemeenschapszin en cohesie" voelbaar zijn.

De Kerk berust er willens en wetens in dat een onderwijsinstelling nog jaren het predikaat 'katholiek' onterecht blijft voeren.

Het vele werk aan de nota besteed, roept respect op. Maar het leitmotiv van de 'intentie' kleurt de gehele inhoud van het stuk en verkleurt daarmee de werkelijkheid. De bisschoppen hebben een bijna illusionair geloof in het katholiek onderwijs. Maar dat bestaat zo vrijwel niet meer. Achter het 'katholieke gezicht' van veel scholen strekt zich een levensbeschouwelijk veelstromenland uit. In die delta leeft geen samenhangende rooms-katholieke conceptie meer. Dat weten de bisschoppen, zoals blijkt uit passages over de band tussen katholieken en de Kerk.

Illustratie: M. van der Bij

Wanneer nog katholiek?
Zij wisten dit langer. In 1989 schreven de bisschoppelijk gedelegeerden: "Komt er ooit een moment waarop het katholiek onderwijs zegt: dit is niet meer toelaatbaar, nu is de grens bereikt?" In 1994 openbaarde de Dijsselburgconferentie de doorgewoekerde pluriformiteit in de scholen. In 1996 toonde de kardinaal zich zeer bezorgd over de "heel sterke veralgemeniseringstendens" in het katholiek onderwijs. In 1998 was het ad-liminarapport aan de paus in dezelfde mate verontrust. In 2000 concludeerde de Commissie Aerden dat er vrijwel geen herkenbaar "functioneel religiebegrip" in katholieke scholen meer te vinden was. Enquêtes van lerarenorganisaties in 2001 onthulden een vérgaande vervaging tussen openbaar en bijzonder onderwijs. En de reacties op de webstek van Trouw in november 2002 zijn even veelbetekenend.

Camouflage
De nota camoufleert dit verval met verheven beschouwingen, hoopvolle verwachtingen en nobele voornemens maar hanteert betwistbare uitgangspunten.

De voor katholieke scholen onmisbaar geachte "fundamentele waarden", zoals Gods Openbaring en de verbondenheid met de Kerk (III 3.2.2.) zouden bij een naar inhoud samenhangend katholiek onderwijs didactisch goed vertaalbaar zijn. Maar dat onderwijs is sterk "veralgemeniseerd". De verwachting die het episcopaat hierover van schoolleiding, personeel en schoolbestuur koestert, is op zijn zachtst gezegd een vorm van wishfull thinking.

De nota camoufleert dit verval met verheven beschouwingen, hoopvolle verwachtingen en nobele voornemens maar hanteert betwistbare uitgangspunten.

De verwachting (II. 4) "dat het katholiek onderwijs in de vervulling van zijn pedagogische en educatieve taak een bijdrage levert aan de zending van de Kerk in deze wereld" is even wankel. De pluriformiteit in de kring van besturen , docenten en ouders, die de nota zelf ook aangeeft, maakt die bijdrage dubieus.

Verantwoordelijkheid
Het document steunt op de vooronderstelling dat bij het 'katholieke' van de identiteit Kerk en school elkanders "partners' zijn, ieder met eigen verantwoordelijkheid. Die onjuiste veronderstelling leeft ook in het Activiteitenprogramma 2002-2005. Bisschoppen zijn echter de eerstverantwoordelijken voor "de missionaire en pastorale zending" van de Kerk via de katholieke school. Die eerste verantwoordelijkheid kunnen zij niet met anderen delen. Wel kunnen zij besturen en docenten mandateren hen bij de uitvoering van die zending te helpen. De nadruk in de nota op het "partnership" wekt de indruk van een voorwendsel voor de kerkelijke leiding: om de opdracht die de eerste verantwoordelijkheid meebrengt te ontwijken en op andere schouders te laden.

Nooit opgeven
In het op het Kerkelijk Wetboek (1983) gebouwde Algemeen Reglement voor het Katholiek Onderwijs (1987), is dat "partnership" niet te vinden. Dat zegt dat katholiek onderwijs "iedere vorm van onderwijs is, die door of namens het bevoegd kerkelijk gezag wordt bestuurd of als zodanig is erkend." Er zijn dus kerkelijke of, zoals in Nederland, door de Kerk erkende scholen. Scholen zonder een bisschoppelijke erkenning zijn dus geen 'katholieke' scholen! Wat nu te doen als de bisschoppelijke erkenning en de katholieke identiteit van een school "van elkaar losgeraakt zijn"? (IV 2.2.) Dan, aldus de bisschoppen, "streven wij naar herstel van de band tussen beiden". In Kruispunt zei kardinaal Simonis dat hij in zo'n situatie een termijn van vijf jaren (!) voor overleg met zo'n school wil aanhouden of (zoals het 'activiteitenprogramma' meldt) dan "in dialoog" de kwestie wil bespreken. De Kerk en haar in Nederland hoogste ambtsdrager berust er dus willens en wetens in dat een onderwijsinstelling nog jaren het predikaat 'katholiek' onterecht blijft voeren, misschien hopend dat die dat predikaat zelf zal prijsgeven. De woordvoerder van het Vereniging van Besturenorganisaties van Katholieke Onderwijsinstellingen verwachtte niet dat zulks zal gebeuren!

Waarom?
Menigeen vraagt zich af wat er toch achter die episcopale vlucht uit de werkelijkheid zit. Is het nog een 'trauma' uit de tijd van de polarisatie? Is het vrees om voor 'conservatief' te worden aangezien? Wil men de gevestigde orde van de onderwijsorganisaties niet voor het hoofd stoten? Is het alibi in Rome te zoeken?

Katholieke scholen gedragen zich als eigen bazen en het 'hoofdkantoor' durft geen algemene "directieven" te geven.

Wat zou er gebeuren als de bedrijfsleiders van de filialen van Albert Heyn de richtlijnen van het hoofdkantoor niet meer zouden volgen? Het antwoord laat zich raden. De vergelijking gaat mank: katholieke scholen gedragen zich als eigen bazen en het 'hoofdkantoor' durft geen algemene "directieven" te geven.

Toch kunnen er individuele scholen zijn die zich vandaag (en niet na 2005) vrijwillig voor hun katholieke identiteit ten opzichte van hun diocesane bisschop willen verantwoorden en daarvoor een kerkelijke licentie willen ontvangen. Als één zo'n school in elk diocees kan worden gevonden ontstaat een daadwerkelijk begin van een 'hervormd' katholiek onderwijs.

---

Hoe denken schooldirecteuren en ouders erover?

Abs. : absoluut aantal
Po: primair onderwijs
Vo: voortgezet onderwijs

	Schooldirecteuren					Ouders (medezeggenschapsraad)
	Abs.	%	Po  (%)	Vo  (%)		Abs.	%	Po  (%)	Vo  (%)
Is de katholieke grondslag uitgewerkt in de doelstelling van de school?
1. nee, alleen in de statuten	32	13	6	21
2. ja, in het kort	13	5	2	10
3. ja beleids-/schoolwerkplan	195	81	92	69
Speelt katholieke achtergrond een rol bij benoeming docenten?
1. niet of nauwelijks	70	29	14	46
2. enige mate	106	44	45	43
3. sterke mate	64	27	40	11
In hoeverre speelt katholieke grondslag rol bij pedagogische taak van de school?
1. sterke rol	99	41	51	31		23	21	27	12
2. enige rol	127	53	48	58		65	61	58	66
3. geen rol	14	6	1	11		13	12	12	12
4. weet niet/zegt niet	-	-	-	-		6	6	3	10
In hoeverre speelt katholieke grondslag rol bij discussie over normen en waarden?
1. sterke rol	140	32	67	49		63	59	58	61
2. enige rol	93	39	33	46		31	29	29	29
3. geen rol	7	3	1	5		10	9	11	7
4. weet niet/zegt niet	-	-	-	-		3	3	3	2
Hoe waarderen docenten/ouders de vormgeving van de katholieke identiteit in dagelijkse praktijk?
1. men wil sterkere profilering	5	2	3	1		14	13	20	2
2. huidige vormgeving is goed	183	76	78	75		79	74	77	68
3. men wil minder profilering	13	5	3	8		3	3	2	5
4. er is verschil van mening over	29	12	11	13		-	-	-	-
5. overig	10	4	5	3		11	10	2	25
Hoe heeft de school de katholieke identiteit de laatste vijf jaar ontwikkeld?
1. wordt minder	58	24	22	26		31	29	26	34
2. gelijk gebleven	107	45	47	42		57	53	56	49
3. neemt (weer) toe	70	29	29	30		13	12	15	7
4. overig	5	2	2	2		6	6	3	10
In hoeverre wordt de identiteit van de school bedreigd door desinteresse ouders?
1. geen bedreiging	84	35	32	39		27	25	27	22
2. enige bedreiging	72	30	31	29		41	38	36	41
3. grote bedreiging	82	34	37	31		36	34	35	32
4. weet niet/zegt niet	2	1	0	2		3	3	2	5
In hoeverre wordt de identiteit van de school bedreigd door desinteresse docenten?
1. geen bedreiging	89	37	42	32		43	40	47	29
2. enige bedreiging	92	38	40	37		39	36	29	49
3. grote bedreiging	56	24	18	30		21	20	21	17
4. weet niet/zegt niet	2	1	0	2		4	4	3	5
In hoeverre wordt de identiteit van de school bedreigd door optreden van de Kerk?
1. geen bedreiging	111	46	50	42		51	48	52	41
2. enige bedreiging	77	32	33	32		29	27	27	27
3. grote bedreiging	51	21	17	25		18	17	14	22
4. weet niet/zegt niet	-	-	-	-		9	8	8	10
In hoeverre wordt de identiteit van de school bedreigd door ontkerkelijking in het algemeen?
1. geen bedreiging	58	24	21	27		30	28	32	22
2. enige bedreiging	71	30	34	25		35	33	38	24
3. grote bedreiging	106	44	43	46		39	36	30	46
4. weet niet/zegt niet	-	-	-	-		3	3	0	7
Vindt u het gewenst dat uw school in de toekomst katholiek blijft?
1. ja	195	81	90	71		65	61	71	44
2. nee	37	15	9	23		12	11	5	22
3. maakt niet uit	-	-	-	-		29	27	24	32
4. weet niet/zegt niet	8	3	1	6		1	1	0	2
Is er godsdienstles op school?
1. ja	226	94	98	90
2. nee	14	6	2	1
3. weet niet/zegt niet	0	0	0	0
Wordt daarin expliciet aandacht besteed aan katholieke levensbeschouwing?
1. ja	190	84	85	83
2. nee	36	16	15	17
3. weet niet/zegt niet	0	0	0	0

Bron: Rapport van de consultatiecommissie 'Katholiek onderwijs 2000plus'

---

Wat verwachten schooldirecteuren en ouders van een bisschoppelijk schrijven?

Po: primair onderwijs
Vo: voortgezet onderwijs

		Schooldirecteuren			Ouders (medezeggenschapsraad)
		Po  (%)	Vo  (%)		Po  (%)	Vo  (%)
1.	Bemoediging	13	14		0	0
2.	Inspiratie	13	10		5	0
3.	aandacht voor de organisatie van het kath. Onderwijs	6	2		5	2
4.	richtlijnen voor het kath. Onderwijs	6	5		14	5
5.	ruimte voor verscheidenheid	8	11		6	5
6.	aandacht voor het gemeenschappelijke kath. Scholen	2	4		6	5
7.	anders	22	27		9	10
8.	niets	34	25		30	32
9.	weet niet/zegt niet	13	14		38	46
10.	totaal ondervraagden in absolute getallen	126	114		66	41

Bron: Rapport van de consultatiecommissie 'Katholiek onderwijs 2000plus'

---

© 2002 Katholiek Nieuwsblad
Niets van deze uitgave mag opnieuw worden uitgegeven in welke vorm dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever

zaterdag 16 november 2002