communicatie.
Ad 1. Het veelal "plechtige", "vrome" en "ceremoniële" van de interreligieuze dialoog is reden deze dialoog mede te beschouwen als religieus-ritueel verschijnsel. Daarom is het aangewezen dit verschijnsel als zodanig met behulp van de inzichten en methoden van de godsdienstwetenschap te onderzoeken. In verband met het godsdienstwetenschappelijke inzicht dat ritueel gedrag gericht kan zijn zowel op binding als scheiding, en zowel op bestendiging als verandering, ligt het voor de hand te onderzoeken in hoeverre de hedendaagse interreligieuze vormen van dialoog gericht zijn op bestendiging of juist op verandering van bestaande interreligieuze betrekkingen en verhoudingen, inclusief sociale betrekkingen en machtsverhoudingen. Met andere woorden, dient het verschijnsel om groepen met bestaande verhoudingen te verzoenen, ook als deze ongelijk zijn, of juist om daarin veranderingen te bewerkstelligen?
Ad 2. Indien de interreligieuze dialoog als bijzondere vorm van interculturele communicatie kan worden beschouwd, is het aangewezen om dit verschijnsel met behulp van de inzichten en methoden van de
communicatiewetenschappen nader te onderzoeken, met name met behulp van de resultaten van onderzoek op het terrein van de interculturele communicatie. Hierbij zal gebruik kunnen worden gemaakt van de inzichten over de rol die de mobilisering of juist de bestrijding van vaak eeuwenoude stereotypen heeft gespeeld. Deze stereotypen komen voor in afzonderlijke religieuze tradities over "de ander" en kunnen tijdens de interculturele
ontmoeting ten dienste van vereniging of scheiding van groepen en bij het streven naar bestendiging of juist verandering van bestaande relaties tussen groepen een belangrijke rol spelen.
Het beoogde onderzoek zal zich met name moeten richten op de ontwikkeling
van een theoretisch raamwerk voor de wetenschappelijke bestudering van
de interreligieuze dialoog als hedendaags verschijnsel. Deze theoretisch-methodologische
studie kan, met bijzondere aandacht voor de beide hierboven genoemde punten,
gebaseerd worden op (een selectie van) de zeer rijke literatuur op
dit terrein. Deze literatuur is overwegend van geëngageerde of beschrijvende
aard, hoewel in enkele gevallen ook over studies beschikt kan worden die
op empirisch onderzoek zijn gebaseerd (Zie bijv. Leila Babes [godsdienstsociologe
in Lille], L’Islam Positif:
La religion des jeunes musulmans de France [Parijs 1997], waarin
een empirische studie wordt geboden van de betekenis van interreligieuze
dialogen tussen moslims (met name jongeren) en katholieke groepen in Frankrijk,
met name voor de godsdienstbeleving van eerstgenoemden). Naast het theoretisch-methodologisch
georiënteerde onderzoek kunnen case-studies onderzocht worden die
betrekking zullen hebben op:
- Discussies in de moderne islam over de interreligieuze dialoog;
- Een empirische studie naar de betekenis van de interreligieuze dialoog in hedendaags Nederland;
- De sociale en politieke betekenis van de hedendaagse interreligieuze
dialoog als polemiek.
2000-04-02
Eind vorig jaar, nog juist in de vorige eeuw, verscheen het ´Raamleerplan
voor godsdienst/levensbeschouwing op katholieke basisscholen´.
Er ligt ruim vijfendertig jaar tussen het niet langer verplicht stellen van de oude catechismus in vraag en antwoord (1963) en deze kaderstellende brochure. Er zijn weliswaar verschillende pogingen gedaan om nieuwe lijnen te trekken en de inhouden te beschrijven, maar nog niet eerder was het tot een bevredigend resultaat gekomen. Ook dit nieuwe Raamleerplan wordt niet gezien als een eindpunt van een ontwikkeling, maar betekent een opdracht aan alle betrokkenen. Met name de schoolbegeleiders met een bijzondere opdracht (districtscatecheten), methodenontwikkelaars, PABO-docenten en besturen en directies.
Het meest vernieuwende in dit plan is om het door de overheid verplichte vakgebied ´geestelijke stromingen´ te integreren in het schoolvak godsdienst/levensbeschouwing dat katholieke scholen ´vrijwillig´ mogen geven.
Het raamleerplan bevat drie hoofdstukken:
1. Beginsituatie.
Hierin wordt de ontwikkeling van het kind beschreven volgens drie niveaus: de onder-, midden- en bovenbouw. Vervolgens wordt globaal aangegeven hoe het er met het vak voor staat op katholieke scholen. Als laatste wordt ingegaan op de uiteenlopende opvattingen en overtuigingen in de samenleving.
2. Doelbepaling.
Het vak is bedoeld om bij te dragen aan de godsdienstig/levensbeschouwelijke en morele identiteit van kinderen. Bij beide benaderingen wordt kort stilgestaan, voordat het algemeen doel wordt geformuleerd. Daarna wordt dit doel op cognitief, affectief-attitudinaal en sociaal gebied uitgewerkt. Via een activerend leermodel en bijbehorende leerprocessen wordt de verbinding gelegd tussen de traditie en de leefwereld van het kind. Dat gebeurt met behulp van drie groepen communicatievormen: verhalen, riten/feesten/symbolen en normen en gebruiken. Voor de drie niveaus van de school worden zgn. tussendoelen gegeven.
3. Inhoudsbepaling
Voor de ordening van de leerstof worden acht levensthema´s voorgesteld. Daarover kunnen vragen worden gesteld en beantwoord worden vanuit basisideeën en drie groepen communicatievormen, die verwant zijn aan de indeling van de Katechismus van de Katholieke Kerk. De inhoud kan op twee manieren worden uitgewerkt: per thema of per klas. Het ontbreekt aan uitgewerkte voorbeelden, maar daar wordt aan gewerkt en deze zullen dit jaar verschijnen. http://www.catechese.net/
De brochure is te bestellen bij de Nederlandse Katholieke Schoolraad (NKSR) Postbus 82068
2508 EB Den Haag 070 356 81 00
3. STICHTING ECHELON, AMSTERDAM
Stichting Echelon in Amsterdam produceert materiaal voor interreligieus onderwijs. In november komt een werkboek uit over het werken met normen en waarden in de klas. Het werkboek "Op de vleugels van de tijd" is een project over drempelsituaties. Het boek bevat veertig thema's en 150 werkvormen waarmee leerkrachten aan de slag kunnen. http://www.stichtingechelon.nl/
Stichting Echelon, projectontwikkeling voor levensbeschouwelijke communicatie, Waterlooplein 205, 1011 PG Amsterdam
2. Interreligieuze dialoog
Levensbeschouwelijke communicatie kan een belangrijke rol spelen bij
het tot stand brengen van een interreligieuze dialoog. Voorwaarde is dan
wel dat de religiositeit van de leerlingen vanuit hun beleving aan bod
komt. De religieuze beleving (spiritualiteit) van de leerlingen dient centraal
te staan. Alleen dan kan een goede dialoog ontstaan. Een fout die dient
te worden vermeden, is het op voorhand karakteriseren van leerlingen naar
hun levensbeschouwelijke achtergrond: ‘dus jij bent hindoe en jij bent
moslim'. Kinderen op voorhand indelen in levensbeschouwelijke of godsdienstige
‘hokjes' leidt tot bevestiging van bestaande beeldvorming. De kans om nieuwe
perspectieven te openen wordt dan onvoldoende benut."
Bezoek- en postadres:
Waterlooplein 205
1011 PG Amsterdam
Tel. 020 - 622 13 05
Fax. 020 - 638 63 66
Url: http://www.stichtingechelon.nl
E-mail: info@stichtingechelon.nl
Postbank: 5785969
KvK: 41207612 Amsterdam
4. Initiatiefgroep HOOP, ROTTERDAM
HOOP staat voor Hulp bij een Open vizier in het Onderwijs over Pluriformiteit. HOOP is een initiatief vanuit de kringen van gezamenlijke Rotterdamse schoolbesturen, dat in het voorjaar 1999 is gestart. Het initiatief kent een (kleine) initiatiefgroep die wordt gevormd door mensen vanuit de verschillende hoofdrichtingen van onderwijs. Daaromheen bestaat een (brede) klankbordgroep, die de initiatiefgroep ondersteunt met commentaar en richtinggevende suggesties. Hierin zitten naast onderwijspraktijkmensen, vertegenwoordigers van Rotterdamse organisaties en instellingen van uiteenlopende godsdienstige en levensbeschouwelijke kleur.
Wat wil HOOP?
HOOP wil in de komende vier jaren met concrete initiatieven binnen
het Rotterdamse onderwijs de aandacht voor religieuze en culturele communicatie
(RCC) stimuleren.
Wat betekent dat concreet?
HOOP wil een brede beweging in het onderwijs aanspreken om bestaande
middelen en geldstromen voor RCC actief te (gaan) gebruiken. HOOP appelleert
daarbij allereerst aan de verantwoordelijkheid van schoolbesturen zelf.
Als steun daarvoor neemt HOOP concrete initiatieven als:
1. Het ontwikkelen van projecten met behulp van drama. In het nieuwe
cursusjaar wordt het project "Nieuw Begin" gestart. Scholen die daarvoor
belangstelling hebben, kunnen zich tot uiterlijk eind augustus melden.
2. Het beheren van een eigen website.
3. Samenwerking met scholen op het gebied van ouderbetrokkenheid en
ouderactiviteiten.
4. Het bevorderen van vraaggerichte, passende training, scholing en
begeleiding voor scholen met behulp van PABO-opleidingen, SKVR en/of het
CED. 5. Het stimuleren van bewustwording rond religieuze en culturele communicatie
binnen Rotterdamse wijken via aansluiting bij de Rotterdamse SWA-gebieden.
6. HOOP wil contact met tal van Rotterdamse groepen op etnisch en religieus
gebied om het draagvlak voor religieuze en culturele communicatie te bevorderen.
7. Algemene en gerichte publiciteit, voorlichting en verdere ontwikkeling
van het initiatief onder meer via het Rotterdams Onderwijs Magazine. Van
belang is dat juist initiatieven aan de basis van het onderwijs daarbij
veel aandacht krijgen.