- De relatie tussen katholieke identiteit en pluralisme : http://www.kuleuven.ac.be/thomas/visie/identiteit/lenaers.htm#1 ,
- Katholiek Nederland , Mgr. De Jong: gelovigen hebben recht op echt katholiek onderwijs
- Paus : stuur kinderen naar katholiek onderwijs
- Katholiek Nederland , Bisschoppen willen versterking identiteit katholieke scholen
- Nederlandse Bisschoppenconferentie ,  Bezield en zelfbewust . Beleidsnota met het oog op een nieuwe dynamiek en een gedeelde visie in het katholiek onderwijs
- ALGEMENE RAAD VAN HET KATHOLIEK ONDERWIJS - Specificiteit van het Katholiek Onderwijs - LICAP, s.v. Brussel, 1975
- OPDRACHTSVERKLARING VAN HET KATHOLIEK ONDERWIJS IN VLAANDEREN - OPVOEDEND ONDERWIJS OP CHRISTELIJK-GELOVIGE BASIS - 1994
- In: Kerkelijke documentatie, jg.26 (18 september 1998), nr.7, Congregratie voor de clerus, Algemeen directorium voor de catechese.  Catechese en godsdienstonderwijs op school

Hilversum (Van onze redactie) 21 januari 2003 – “RK-scholen in Nederland hebben een grote verantwoordelijkheid om daadwerkelijk echt katholiek onderwijs te bieden. Dat zijn ze verplicht aan alle ouders die hun kind in de geloofstraditie willen opvoeden.” Dat zegt hulpbisschop E. de Jong van Roermond als reactie op de oproep van de Paus om alle katholieke kinderen naar RK-scholen te sturen.

“Als de Paus zegt dat katholiek onderwijs het beste is voor de geloofsontwikkeling en de menselijke vorming van een kind, dan bedoelt hij ook echt katholiek onderwijs. Dat sluit helemaal aan bij onze onderwijsnota die we november vorig jaar uitbrachten,” aldus de bisschop.  

De Jong vindt dat de oproep van de Paus een uitdaging is voor alle RK-scholen in Nederland. “Zij hebben de taak om het predikaat katholiek waar te maken. In de Katechismus van de Katholieke Kerk staat duidelijk wat katholiek-zijn betekent, dus daar hoeft geen misverstand over te bestaan.” Mgr. De Jong is namens de Nederlandse bisschoppen referent voor de beleidssector Catechese, Onderwijs en Jongeren

Hilversum (Van onze redactie) 20 januari 2003 – Paus Johannes Paulus II heeft alle katholieken opgeroepen om - indien mogelijk - hun kinderen naar katholieke scholen te sturen. Katholiek onderwijs is goed voor de ontwikkeling van kinderen, omdat het scholieren al jong confronteert met de “grote vragen van het bestaan”, aldus de Heilige Vader gisteren tijdens zijn zondagstoespraak voor de pelgrims op het Sint-Pietersplein.

“Ik dank allen die op katholieke scholen leven en werken. Ik hoop dat ieder gezin de praktische mogelijkheid heeft om in het belang van hun kinderen te kiezen voor dit type onderwijs,” zei de Paus tegen de pelgrims. Onder hen waren vele leraren en leerlingen van katholieke scholen in Rome.

De Paus is voorstander van vrijheid van onderwijs. Staten moeten volgens de Bisschop van Rome bijzondere scholen financieren, omdat alle burgers – ook armen - recht hebben op onderwijs dat gebaseerd is op hun eigen levensbeschouwing.

WOORD VOORAF

Ingaande op de wens van de Belgische Bisschoppenconferentie en overtuigd dat de zorg voor het katholiek onderwijs in ons land moet kunnen steunen op de samenwerking tussen alle groepen die hiervoor een specifieke verantwoordelijkheid dragen, werd in december 1972 de Algemene Raad van het Katholiek Onderwijs opgericht als overlegorgaan tussen de Bisschoppenconferentie, de Nationale Confederatie van de Ouderverenigingen, de Christelijke Centrales van het Personeel en de Representatieve Vereniging van de Inrichtende Machten van het Katholiek Onderwijs.

De Algemene Raad wil bijdragen tot de verwezenlijking van christelijke schoolgemeenschappen ten gerieve van de jonge mens en van al degenen die zich om zijn vorming en ontplooiing inzetten. Daartoe stimuleert hij o.a. het overleg en de samenwerking van alle betrokkenen en bepaalt hij de eigen opdracht van het katholiek onderwijs, rekening houdend met de vastgestelde noden.

Bij de oprichting van de Algemene Raad verklaarde Mgr. J.V. Daem, afgevaardigde van de Bisschoppenconferentie en voorzitter van de A.R.K.O.:

‘Onderwijs en opvoeding blijven zware opgaven. Dit vergeet men wel eens in de kritiek die ongenadig tegen vele scholen aanbeukt. Het is geen gemakkelijke taak een concreet christelijk leven te leiden... Het is zeker geen gemakkelijke taak, jongeren tot de volwassenheid op te voeren en, in de kracht van de Geest, tot christelijke volwassenheid.

‘...De katholieke school wil de volledige bevrijding van de jonge mens realiseren, die spreekt uit de boodschap van Christus. Dat moet zij, ook waar één procent van de leerlingen uit gezinnen komen die anders gericht zijn. Dit doet zij dan natuurlijk in volle eerbied voor de godsdienstvrijheid en voor de christelijke verdraagzaamheid.

«...Wij bedoelen het goed: wij willen meer dan ooit de katholieke school in dienst van de ouders die christelijk onderwijs en opvoeding verlangen voor hun kinderen. Wij willen van onze scholen maken echte christelijke opvoedingsgemeenschappen....

De A.R.K.O. heeft met dat doel, in elk taalstelsel, een werkgroep ermee belast, de eigenheid van het katholiek onderwijs nader toe te lichten om aldus de scholen te helpen uitgroeien tot echte christelijke opvoedingsgemeenschappen. De documenten, die door beide werkgroepen werden opgesteld, werden voor goedkeuring voorgelegd aan de Algemene Vergadering op 22 februari 1975. Het Bureau van de A.R.K.O. heeft op 2 december 1975 de definitieve teksten vastgelegd, na goedkeuring door de Bisschoppenconferentie.

Deze brochure bevat de tekst van het Nederlandstalige document, met een inleiding van Mgr. J.V. Daem, voorzitter van de A.R.K.O.

Moge elke katholieke schoolgemeenschap zich op die tekst bezinnen om steeds beter haar apostolische opdracht te kunnen vervullen

INLEIDING door Mgr. J.V. Daem, bisschop van Antwerpen en voorzitter van de A.R.K.O.

(Uitgesproken op de persconferentie van 22 september 1975, ter gelegenheid van de voorstelling van het document "Specificiteit van het katholiek onderwijs ».)

Beste Vrienden,

Tot grote vreugde van zeer velen in ons land is de Algemene Raad van het Katholiek Onderwijs enkele jaren geleden tot stand gekomen. De belangrijkheid ervan voor deze tijd is zeer groot. Deze raad is immers een overlegorgaan, waarin de vertegenwoordigers van de Inrichtende machten van het katholiek onderwijs samenkomen met de afgevaardigden van de ouders onzer leerlingen, de leerkrachten en de christelijke sociale organisaties om de grote problemen van het katholiek onderwijs te bespreken en op te lossen. Hij is een vorm van reële participatie aan het beleid van het katholiek onderwijs. Ik dank heel bijzonder al wie er deel van uitmaakt.

Persoonlijk treed ik hier op, gemandateerd door de Bisschoppenconferentie samen met heel de Algemene Raad. Wij komen vóór de publieke opinie van ons land met een boodschap van vérstrekkende betekenis.

Wij willen hier vandaag voor U de specifieke opdracht van de katholieke school klaar uitspreken. Waar willen wij met de katholieke school naar toe? Wat is haar christelijk opvoedingsproject? M.a.w., wij hebben het over de identiteit van het katholiek onderwijs en wij willen die, tot bevrijding van velen, op dit moment bevestigen.

De tijd is daarvoor rijp. Er werd het jongste decennium heel veel gesproken over identiteit en identiteitscrisis. Als ik niet goed meer weet wie ik ben — een mens die een plaats inneemt in Gods schepping, verantwoordelijk met de anderen in de mate van wat hij is en kan, een christen, die een plaats heeft in Gods heilsplan, verantwoordelijk samen met de anderen voor God die hem  (p.5)
roept tot geloof in Christus en hem zendt als Zijn getuige tot heil van de wereld - dan geraak ik in crisis. Ik ondervraag mij dan opnieuw: Wie ben Ik? Wat doe ik? Waarheen moet ik? Ik vind dan de kans om het gebrek aan continuïteit te verhelpen door het licht dat in mij is of dat anderen voor mij zijn. Als ik uit een identiteitscrisis wil geraken, moet ik de constante terugvinden van het totaal van mijn taken. Kom ik er niet toe, dan verlies ik mijzelf en ondermijn ik het leven van velen.

Vandaag de dag leven veel mensen in identiteitscrisis, ook binnen onze katholieke scholen. Er worden al te veel schermen gestoken tussen hen die licht brengen en hen die de constante van het totaal van hun taken zelf uit het oog en de daad verliezen. Wij willen ons daarvan bevrijden. De Algemene Raad heeft, na veel nadenken en samen-spreken, het eigene, de constante van de katholieke school opnieuw geformuleerd en het bekeken t.o.v. wereld en Kerk nu, en dit in hoofde van al de betrokkenen.

Evenmin als voor de identiteit van de Kerkgemeenschap zelf, mag men bij het verwoorden van de identiteit van de katholieke school niet vergeten dat Vaticanum II heeft plaats gehad en het licht van het Evangelie en van de tekenen des tijds laat schijnen dat de identiteitscrisis van de gelovigen, die er zich voor openstellen, helpt oplossen.

Wij, christenen, wij willen katholieke scholen. Wij willen immers als dienst aan de gemeenschap cultuur en wetenschap bevorderen, de jonge mensen meer mens maken (hominiseren), hun sociale zin ontwikkelen, hun ogen openen en hun inzet lostrekken voor de opbouw van een betere wereld. Wij willen de heilsboodschap integraal en open aan de jongeren brengen, hen richten op de christelijke geloofsvisie, hen openstellen voor het welzijn van de mensengemeenschap en hen vormen tot getuigend en bevrijdend evangelisch leven in dienst van het Godsrijk.

De katholieke school heeft geen zin zonder opvoeding tot vrijheid gedaan door vrije opvoeders. Christelijk leven is een vrij gekozen leven dat, in de kracht van de Geest, de weg opgaat die Christus is gegaan. God schiep vrije mensen, geen andere. De jongeren vrij te leren leven, naar evangelisch model, is de opgave van de katholieke school. (p.6)

De katholieke school heeft evenmin zin, indien zij de christelijke vreugde mist. Haar opvoeders zijn dragers en getuigen van de Blijde Boodschap van Christus. Als ik bij een bezoek aan een katholieke school die vreugde, die blijheid in de omgang van de schoolmensen met elkaar, niet aanvoel, ga ik er zeer onvoldaan weg. De boodschap die de katholieke opvoeders aan de jongeren moeten brengen en waarvan dezen moeten getuigen in hun levensstijl, is de Blijde Boodschap. De komst van Christus, de mensgeworden God, is een bevrijdende komst, dus een blijde.

De katholieke school, of liever de katholieke schoolgemeenschap, wil door en door humaan en christelijk denken en doen. Zij zal steeds de jongeren helpen zich volledig te ontplooien met het oog op de taken die op hen wachten in wereld en Kerk. Die dienst is vol waardering voor de gewetensvrijheid, de eigen verantwoordelijkheid en de zelfbeschikking. Tevens voor het authentiek-evangelisch geloofsinzicht en de tijdgebonden vertolking ervan.

Beste Vrienden, wij blijven geloven in de katholieke school; wij blijven geloven in de Kerkgemeenschap van ons land, die de katholieke school WIL, samen met ons, en wij willen de gemeenschap ook hierin "dienen".   (p.7)

Specificiteit van het Katholiek Onderwijs

Vooraf

Het is aangewezen, wanneer het over de specificiteit van het katholiek onderwijs gaat, te verwijzen naar de veel geciteerde passage uit de « Verklaring over de Christelijke Opvoeding » van het tweede Vatikaans Concilie, waarin de eigenheid van de katholieke school wordt aangegeven: « Haar is echter eigen: het milieu van de schoolgemeenschap, bezield door de evangelische geest van vrijheid en liefde, tot stand te brengen; de jeugdigen te helpen om hun eigen persoonlijkheidsontwikkeling harmonisch samen te laten groeien met de nieuwe schepping, die zij door het doopsel zijn geworden; de algemeen menselijke cultuur zo met de heilsboodschap te verbinden, dat de kennis die de leerlingen betreffende de wereld, het leven en de mens trapsgewijs verkrijgen, door het geloof wordt belicht. » (Gravissimum educationis, n. 8.)

Deze tekst is bijzonder rijk aan inhoud en ontwikkelt een fundamenteel identieke gedachte op drie wijzen. De menselijke en natuurlijke componenten (schoolgemeenschap, de jeugdigen in hun persoonlijkheidsontwikkeling en de algemeen menselijke cultuur) moeten telkens verbonden worden met de religieuze en bovennatuurlijke waarden (de evangelische geest, de jeugdigen als gedoopten en de belichting door het geloof). De opbouw van een christelijke schoolgemeenschap wordt als specifiek vermeld voor de katholieke school. Het psychologisch-genetisch standpunt wordt ingenomen als het gaat over de groei van de jeugdigen naar gelovige volwassenheid met de hulp van de school. En wat de inhoud zelf van het onderwijs in de katholieke school betreft, wordt als eigenheid aangeduid dat er een synthese wordt gezocht tussen de algemeen menselijke cultuur  (p.9)
en de heilsboodschap en wordt duidelijk gesuggereerd dat wat de leerlingen leren, in zijn gelovige betekenis moet worden geduid.

Deze algemene conciliaire uitspraak kan ons alleszins inspireren als wij voor onze eigen situatie de vraag naar de specificiteit van het katholiek onderwijs stellen.

1. De specificiteit van het christelijk opvoedingsproject in de katholieke school

a. De tekst van het Concilie, waarover hoger sprake, wordt onmiddellijk gevolgd door deze zin: "Zo zal de katholieke school zich, zoals het hoort, openstellen voor de evolutie van de tijden en daardoor haar leerlingen het welzijn van de aardse gemeenschap doeltreffend doen bevorderen; zij zal hen ook voorbereiden tot de dienstbaarheid voor de uitbreiding van het rijk van God om door de uitoefening van een voorbeeldig en apostolisch leven een heilzaam zuurdeeg te worden voor de menselijke maatschappij».

Deze tekst wijst duidelijk op een dubbele opdracht van de katholieke school. Enerzijds willen de christenen die haar inrichten en haar opvoedingsproject realiseren, een dienst bewijzen aan de gemeenschap door het bevorderen van de cultuur en de wetenschap, dus van aardse menselijke waarden langs opvoeding op school. Deze opdracht ligt helemaal in de lijn van de Constitutie « Gaudium et Spes » (De Kerk in de wereld), waarin de christenen dringend worden opgeroepen om als christenen mede te werken met alle anderen aan de verdere « hominisatie » van de mensheid, aan de verbetering van de samenleving door meer weten, aan de opbouw van een betere wereld, door betere intermenselijke relaties, door maatschappelijk bewustzijn, door meer welzijn en geluk voor iedereen te bereiken.

Daar de mensheid nooit « af » is en wij nog geroepen worden om in een tijd met veel mogelijkheden aan Gods scheppingswerk mee te werken, heeft deze taak eigenlijk ook een gelovige betekenis. En het zou in ieder geval verkeerd zijn van de gelovigen, zich niet meer in te spannen voor de katholieke opvoedingsinstellingen op een ogenblik dat deze hoge opdracht van de menswording en de mensvorming in het brandpunt staat. Vanuit de christelijke levensbeschouwing hebben de christenen alleszins hoge menselijke waarden aan te brengen aan het mensbeeld. Noteren we nog voorlopig dat deze opdracht van de katholieke school althans gedeeltelijk door niet typisch katholieke scholen zou kunnen worden overgenomen, ook in onze westerse en nationale context.
(p.10)
Anderzijds wordt er een tweede opdracht aangegeven, die meer specifiek is voor de christelijke school, nl. de evangelisatie door de heilsboodschap integraal en open aan de leerlingen te brengen en ze zo voor te bereiden op een leven, waaraan die boodschap een diepe zin verleent. Precies de schoolgemeenschap die de signatuur « katholiek » draagt, biedt meer kansen deze tweede opdracht waar te maken .

Vanuit bovenstaand oogpunt wordt ook duidelijk dat de christenen door hun verlangen naar een eigen school, waar de geloofsgroei van het kind bevorderd wordt, niet de richting van getto-mentaliteit of verzuiling uitwillen. De christelijke inspiratie immers moet volgens hen werkzaam worden in en door het onderwijsgebeuren zelf in dienst van een betere wereld voor allen. Het verlangen naar een katholieke school moet dan ook niet zozeer gezien worden als het opeisen van een recht, maar wel als het aanbieden van kansen. De christelijke gemeenschap en speciaal daarin de voorstanders van een christelijke school, moeten zich daarom ook voortdurend bezinnen om die kansen reëel en verantwoord te benutten. Een zich voortdurend herbronnende en zoekende katholieke school komt op die manier tot ware dienstverlening aan de menselijke gemeenschap.
In "De toekomst van de katholieke school» zegt Prof. A.G.M. Melsen: « De vernieuwing van de katholieke school is zowel kwestie van zich telkens opnieuw oriënteren op de christelijke geloofsvisie — soms zelfs een oriënteren dat iets van een terugkeren tot" heeft — als een kwestie van zorgvuldig de werkelijkheid onderzoeken op de mogelijkheden die zij biedt om de christelijke levensvisie op een nieuwe wijze gestalte te geven. Een katholieke school blijft dan ook altijd een waagstuk. Zij is niet  iets dat we kunnen «plannen» met een redelijke zekerheid dat het beoogde resultaat ook bereikt wordt. Maar het is wel een waagstuk dat volop de moeite waard is, in onze tijd zeker niet minder dan in het verleden".

b. Waarin bestaat dan die specifieke opdracht van een katholieke school?

Vooreerst valt er op te merken dat de katholieke school haar opdracht vervult met de concrete middelen van een schoolinstelling en ook rekening houdend met de specifieke taak van iedere school als school.

Het doel van de school is het oriënteren in de werkelijkheid op basis van het aanbrengen van de nodige kennis, vaardigheden (p.11)
en attitudes, waardoor de totale persoonlijkheid ontplooiingskansen krijgt (het «apprendre à être» van het UNESCO-rapport). Passen we het toe op de katholieke school, dan zal de kennis die de leerlingen er opdoen en de vorming die zij er ontvangen, evident gelijkaardig zijn aan wat men op andere scholen leert. De vorming op de basisschool behelst het a.b.c. van de basistechnieken om toegang te krijgen tot de cultuur en die van de secundaire school omvat vooral een inleiding in het begrijpen van de hele werkelijkheid langs het aanleren van de grammatica der leerdisciplines. Maar deze vorming bestaat meteen ook in een ontmoeten van de werkelijkheid in haar veelvuldigheid en vooral in haar zin of betekenis en in contact met de waardenwereld. Die betekeniswereld van de mens en van de hele werkelijkheid ontvouwen is dan ook een fundamentele doelstelling van de school: zij kan er gewoon niet buiten. In de katholieke school zal men dus niet alleen de werkelijkheid leren analyseren en structureren maar ook de betekenis van de dingen voor de christenen aan de leerlingen meedelen en doen ontdekken.

Binnen het nastreven van het « waarheidsethos » als bevrijdende functie voor mens en maatschappij, kan de katholieke school de oriëntering in de wereld, dus de studie van de diverse wetenschappen integreren in de christelijke levensbeschouwing en -praxis, die voortdurend met behulp van die wetenschappen aan zelfkritiek blijft doen. De religieuze en christelijke benadering van de werkelijkheid geschiedt aldus ter wille van de waarheid zelf. Het is wat de Verklaring over de Christelijke Opvoeding noemt: de kennis betreffende de wereld, het leven en de mens door het geloof te belichten.

De school dient ook attitudes en intermenselijke relatievormen bij te brengen of te «leren leven». In de katholieke school zal men leren de werkelijkheid, al wat bestaat, te ontmoeten in het zedelijk leven of de liefde. De zin van de werkelijkheid voor de christenen zal leiden tot leren leven volgens de heilsboodschap, die de vrijheid van de jonge mens uitnodigt tot het positief realiseren van waarden, tot het beoefenen van de christelijke liefde en het christelijk engagement. Zo zal de evangelische vrijheid steeds aanzetten tot een christelijk engagement. Een katholieke school moet dus zorg hebben voor het feit dat het schoolgebeuren (het patroon der relaties, de onderwijskundige aanpak, de maatschappelijke opties, de keuze der leerstofgehelen...) «bevrijdend» werkt. Het katholiek schoolbestel is essentieel gericht op waarheidsliefde, dialogische houding, verantwoordelijkheidsbesef, zin voor het mysterie van God, de mens en de wereld...

Dit alles dient te gebeuren in een geest van vrijheid. « De school die het geloof in Jezus wil aanbieden, identificeert Jezus Chris-   (p.12)
tus niet met een totalitaire en dwingende ideologie. De opvoeding kan, in haar leidinggevende zekerheid, deemoedig en geduldig blijven, zoals Jezus het zelf was en is met de mensen. Innerlijke vrijheid in de gebondenheid bij de opvoeding en het onderwijs maakt het mogelijk om vrije ruimte te laten in de bindende richting die zij geven». (Cfr. A. Vergote: Een opvoedingsproject gegrondvest op Jezus-Christus, Heverlee, 1974, blz. 14.)

Een opvoedende schoolgemeenschap met directie en leerkrachten, ouders en leerlingen, die een concreet opvoedingsproject op echt christelijke grondslag kritisch uitwerkt, is een onmisbare voorwaarde om de katholieke school in de toekomst aan haar  specifiek karakter trouw te doen blijven.

2. De katholieke school en de geheelheidspastoraal

De pastoraal is in deze tijd een groot geheel geworden, waarin de delen een organisch verband met elkaar moeten hebben. In het kader van de opvoeding tot volwassen christen-zijn, heeft de katholieke school een eigen rol te vervullen in de zin die hoger werd geschetst. Zij heeft aldus een kerkelijke en pastorale functie en wie in de katholieke school opvoedt, vervult volgens de Concilieverklaring een authentiek apostolaat.

Precies deze rol van de katholieke school wordt heden ten dage vaak in vraag gesteld. Loont het nog de moeite dat de katholieke gemeenschap zoveel mensen en gelden investeert in de katholieke schoolinstellingen, zijn deze inspanningen wel in verhouding met het bereikte resultaat op het pastorale vlak? Of nog: zijn de katholieke scholen, als instellingen van de Kerk, nog wel een getuigenis van het evangelie, of zijn ze eerder een rem voor het zuiver aankomen van de evangelische boodschap?

Deze vragen nopen er ons toe een gewetensonderzoek te houden. Alle gevestigde structuren moeten we immers steeds opnieuw durven plaatsen onder de kritiek van het evangelie. Deze vragen, die altijd open blijven en in abstracto trouwens moeilijk op te lossen zijn, kunnen echter een begin van antwoord krijgen wanneer wij er ons voor inzetten dat de katholieke school aan haar taak van dienst aan de wereld en van evangelisatie zou beantwoorden, door in een klimaat van vrijheid een christelijke opvoeding te verschaffen.

Om deze inzet waar te maken is het noodzakelijk dat de hele katholieke gemeenschap de pastorale verantwoordelijkheid draagt voor de uitbouw van de katholieke school. De geënga- (p.13)
geerde leken vervullen een essentiële rol in het leven van de katholieke school en dit moet zich uiten in de samenstelling van de Inrichtende Machten, de directiefuncties en het leerkrachtencorps.

De ouders, die hun kinderen naar de katholieke school sturen, dienen niet alleen het christelijke opvoedingsproject van de school te aanvaarden, zij zullen dit project ook helpen door in te spelen op hetgeen de school aanbrengt en door hulp en steun te bieden aan het onderwijzend personeel, zodat samen de christelijke opvoeding gerealiseerd wordt. Het team van leerkrachten zal zich niet alleen voortdurend dienen te bekwamen in zijn pedagogische taak, maar zich ook geregeld bezinnen op  zijn pastorale taak en verantwoordelijkheid. Zo kan de katholieke schoolgemeenschap een pastorale taak vervullen niet alleen bij de leerlingen, maar evenzeer bij leerkrachten en ouders.

In deze pastorale opdracht lijken o.a. volgende punten wel belangrijk:

a. De catechese neemt een specifieke plaats in het katholiek onderwijs in. Zij moet er optimaal verzorgd worden en in nauw verband staan met de andere disciplines en functies in de school. De leraren in de zgn. profane vakken hebben een even belangrijke taak omdat zij juist de hele werkelijkheid gelovig kunnen belichten en kunnen samenwerken met de priester of leek-catecheet. Teamwork voor de godsdienstige levenshouding lijkt onontbeerlijk. Dit verschijnen als echte gelovige schoolgemeenschap krijgt nog een typisch aspect in het lager onderwijs, waar in de regel iedere onderwijzer(es) leeropdracht godsdienst ontvangt in een katholieke school.

b. Van catechese naar schoolpastoraal lijkt de normale evolutie te zijn in de katholieke school. De inhoud van de schoolpastoraal zal weliswaar geleidelijk preciezer moeten gedefinieerd worden, maar de nood aan echte pastorale zorg op school wordt scherp aangevoeld. Voor de lagere school wordt gevraagd naar de dagelijkse zorg en belangstelling van de parochiegeestelijkheid. De secundaire school, vooral vanaf een zeker aantal leerlingen, begint erg te gelijken op een parochiesituatie met tientallen volwassenen en honderden jeugdigen. Daarenboven komen de ouders meer en meer op school en gaat de evolutie naar een opvoedende schoolgemeenschap, zodat een schoolpastoraal als categoriale pastoraal zich werkelijk opdringt. En kan de schoolpastor geen typische functie worden?
De school wordt in vele gevallen een cultureel centrum en een vormingscentrum voor volwassenen. Moet men de katholieke school ook niet explicieter zien als een pastorale eenheid, parallel aan die menselijke vormingsdimensie? (p.14)

c. Werkelijke moeilijkheden en hinderpalen zijn er wel in dit verband, in ons land en ook wel elders: geloofstwijfel en geloofscrisis bij enkele leerkrachten, onverschilligheid van een aantal ouders voor de christelijke opvoeding op school en een op ethisch gebied vaak losgeslagen wereld waarin een aantal kinderen dagelijks blijvende invloeden ondergaan. Men kan de moeilijkheden en hinderpalen nog specificeren (zie verder). Maar dit behoort tot de situatie van onze leefwereld en bijgevolg van de pastoraal. En is er een ander middel dan te beginnen met een schoolteam te vormen waarin de volwassen mensen werkelijk van elkaar houden en elkaar steunen en trachten aan de jeugd een oprecht getuigenis te geven en met hun ouders oprecht en met begrip het goed van de kinderen na te streven?

3. Vrijheid en openheid van de katholieke school in de pluralistische maatschappij

De katholieke school, zoals de christenen zelf, staat in een maatschappij waarin allerlei opvattingen en stromingen elkaar doorkruisen, waarin de communicatiemedia alle doorstromingen mogelijk maken en die in een hoge mate geseculariseerd is, d.w.z. dat een aantal sectoren en aspecten van de menselijke bedrijvigheid en cultuur totaal autonoom zijn geworden zonder enig verband met de gelovige leer en existentie.

In die pluralistische wereld blijft de katholieke school meer dan ooit noodzakelijk omdat zij én de autonome evolutie van wetenschap en cultuur volgt als iedere school én tegelijk als taak heeft een gelovig antwoord te geven op de existentiële vragen naar de zin van geboorte, leven en dood, de zin van de wereld en de relatie tot de mens en alle ethische stellingnamen die erbij te pas komen.

Dit impliceert dus de openheid op de wereld, op al wat er gebeurt, op wat wordt bedacht en wordt nagestreefd, ook op het gebied b.v. van de sociale gerechtigheid en van de "politeia».

Wordt er geëndoctrineerd in de katholieke school? Men kan in deze tijd dat verwijt moeilijk aanvaarden. Tekort aan lijn, aan precieze doelstelling op christelijke grondslag is eerder het gevaar. Wel kan het zijn dat men pedagogisch-didactisch wellicht niet altijd de gepaste middelen vindt voor een opvoeding tot vrijheid van de kinderen Gods.

Wordt er gewetensdwang uitgeoefend op de ouders en de leerlingen? De ouders hebben meer dan ooit de vrije keuze. Zij (p.15)
engageren zich wel, evenals hun kinderen, in een geëngageerde school die t.o.v. de gemeenschap een signatuur draagt en haar zending wil vervullen. Maar dit is geen gewetensdwang.

Hoe dan juist de vrijheid en openheid begrijpen?

a. In hoofde van de leerlingen

De pluralistische wereld van vandaag levert aan de katholieke school jeugdigen, die zeer verscheidene en verschillende achtergronden van geloofservaring hebben. Bovendien zorgen de persoonlijkheidskenmerken ervoor dat er een grote variatie aan geloofsgevoeligheid in de groep der schoolgaanden aanwezig Is.

Deze jeugdigen moeten gevormd worden en zichzelf vormen met het (mede door hen bepaald) opvoedingsproject van de school als doelstelling. Vanuit de wereld die de hunne is, worden zij uitgenodigd, langs persoonlijke medewerking tot verantwoordelijkheid in vrijheid te worden begeleid en gevormd. Die «uitnodiging tot...» betekent dus dat de katholieke school alleen niet borg kan staan voor het ingroeien van de jeugdige in het christelijk opvoedingsproject. De katholieke school dient bestendig aandacht te hebben voor kritische jeugdigen die nog niet volledig open staan voor de geloofsdimensie. Deze jongeren moeten gedurende de gehele schoolleeftijd de kansen krijgen, waarop anderen makkelijker reageren en ingaan.

De opvoeders, ook de ouders, moeten mede intreden in de belevingswereld van de leerlingen en daardoor generatiekloven vermijden. Bij de geloofsopvoeding moet vanzelfsprekend uitgegaan worden van de specifieke kenmerken der verschillende fasen van de persoonlijkheidsontwikkeling.

Zoals voor elke opvoedings- en onderwijsactiviteit moet de geloofsopvoeding zoveel mogelijk op het niveau van de leerling gerealiseerd worden. Vooral de geloofsgevoelige jongeren moeten aangepaste kansen krijgen om hun religieuze aanspreekbaarheid verder te ontwikkelen.

b. in hoofde van de ouder.

De eerste en natuurlijke opvoeders kozen voor de medewerking bij het opvoeden van hun kinderen een bepaalde school. Er kan niet geloochend worden dat de keuze van een katholieke school gebeurt vanuit zeer uiteenlopende motieven of vanuit een ingewikkeld complex van gevoelens en reflexies. Deze motieven liggen tussen twee uitersten: de bewuste keuze voor aansluiting bij de christelijke sfeer in het gezin en het vaag gevoel van onmacht om in het gezin tot echte geloofsopvoeding (p.16)
te komen met als gevolg de verwachting dat de school de opvoeding wel waar zal kunnen maken. Een zeer veel gebezigd neutraal motief is verder de «goede naam» die de katholieke scholen nu eenmaal hebben.

Het is duidelijk dat de ouders moeten beseffen dat hun verantwoordelijkheid niet af is, wanneer zij hun kind aan de katholieke school toevertrouwen. Zij moeten minstens besef hebben van en liefst duidelijk onderschrijven wat de katholieke school bedoelt te bereiken. Zij moeten uitgenodigd worden om met de directie, de leerkrachten en leerlingen aan de concrete vormgeving van de schoolgemeenschap te werken in de zin, zoals het christen-zijn in deze tijd moet worden beleefd: in geloof, hoop en liefde, in dienstbaarheid, met opvoeding tot edelmoedigheid voor al wie nood heeft, zonder competitiegeest, missionair en wereldwijd gericht, met als doel persoonlijke en sociale verantwoordelijkheid. De ouders moeten mede beseffen dat een katholieke school nooit af is en dus in heel wat aspecten zoekende is en zal blijven. Het christelijk geloof nodigt immers uit om nooit stil te staan en om de christelijke realisaties progressief te vervolmaken. Vertrouwen in het evoluerende opvoedingsproject en in het zich vervolmakend didactisch arsenaal is nodig.

Ouders kunnen ontzaglijk veel bijdragen tot de realisatie van en het vertrouwen in de open katholieke school. Het lijkt daarom noodzakelijk dat zij zich organiseren in ouderverenigingen.

c. In hoofde van de personeelsleden

De leerkrachten van het katholiek onderwijs hebben zich geëngageerd voor een religieus geïnspireerd onderwijs. Dit engagement moeten zij waar maken in hun onderwijsopdracht en hun persoonlijk leven, dat uiteraard een invloed kan hebben op hun onderwijs- en opvoedingstaak.

Bovengenoemd engagement gaat uit van de christelijke visie op de mens en de evangelische duiding van het wereldgebeuren. Hieronder wordt primordiaal verstaan dat de christelijke zorg voor elke mens is gebaseerd op de idee van de caritas, zoals zij ons in Christus werd geopenbaard.

De christelijke leerkracht wil de persoonlijkheid vormen volgens de evangelische waarden. Dit beduidt dat de persoon en de maatschappij niet in zichzelf hun einddoel vinden, maar slechts in het zich voortdurend openstellen voor het heil van God. Dit realiseren van het heilsperspectief veronderstelt een profetisch uitkijken naar en een werken aan de komst van het rijk Gods, dat ons uiteindelijk in de Heer wordt toegezegd. Daarom moet de leerkracht voortdurend de maatschappelijke ordening in vraag  (p.17)
stellen. Zij moet getuigen van een progressieve ingesteldheid, van een onbevredigbare inzet voor een betere wereld. Zij moet de jeugdige mens vanuit deze profetische instelling opvoeden. De wereld en de mens van vandaag vormen slechts een tussenstadium op weg naar de voleinding in Christus.

Vanzelfsprekend veronderstelt bovenstaande beschrijving van de instelling van de onderwijsmens in het katholiek onderwijs niet op alle punten eenheid in visie van alle leerkrachten en schoolverantwoordelijken. De christelijke opvatting over de mens en het maatschappelijk gebeuren laten verschillende opties en perspectieven toe. Binnen de dialoog en de spankracht van deze alternatieven is de Geest werkzaam en kan de opdracht van het christendom in deze wereld juister gesteld en volmaakter worden. Het moet dan ook als een rijkdom voor het katholiek onderwijs beschouwd worden, dat er, naast de eenheid en gemeenschappelijkheid in de fundamentele boodschap, verscheidene visies mogelijk zijn. Mits deze visies open, genuanceerd en met schroom op het juiste ogenblik bij de jeugdige worden aangebracht, betekent deze feitelijke toestand een waardevol iets.

Het behoort echter ook tot de menselijke existentie, waarin de christelijke leerkracht zoals iedereen deelt, dat er op geloofsgebied moeilijkheden en twijfels zijn. Mits het zoeken naar waarheid bij de leerkracht in de katholieke school gehandhaafd blijft, kan een situatie van twijfel en moeilijkheden bij een leerkracht worden aanvaard, voor zover zij:
— het christelijk opvoedingsproject van de school blijft eerbiedigen, zowel in zijn doelstelling als in zijn middelen;
— de nodige schroom over haar persoonlijke moeilijkheden en problemen aan de dag legt, precies omdat zij zich in een opvoedkundige context bevindt ten aanzien van jeugdigen;
— de initiatieven, die binnen de school een uitgesproken christelijk engagement nastreven, niet belemmert. De katholieke school moet immers ook getuigenis afleggen voor haar opvoedingsproject.

Wanneer dus openlijk en agressief van ongeloof, onverschilligheid of afkeer van fundamentele christelijke beginselen wordt getuigd, moet de leerkracht in kwestie eerlijk zelf de consequenties uit haar toestand trekken en de katholieke school verlaten.

In dezelfde geest moet het personeelslid beseffen dat zijn privéleven een weerslag kan hebben op zijn opdracht als opvoeder, aangezien zijn opdracht niet louter als kennisoverdracht, maar als het aanbieden en vóórleven van waarden gezien wordt. Wanneer het opvoedend handelen en zijn van de leerkracht in grote mate negatief wordt beïnvloed door haar situatie buiten de   (p.18)
school, d.w.z. flagrant in tegenspraak is met wat zij geacht is voor te leven, moet naar een menselijke oplossing, met medeweten en hulp van de betrokken leerkracht, gezocht worden.

In deze delicate materie moet steeds opgetreden worden met voorzichtigheid, menselijkheid en openheid in het beoordelen van het menselijk gedrag in het opvoedings- en schoolgebeuren. Tot de opbouw van een ware katholieke schoolgemeenschap (zie verder) behoort ook het respect voor andere opvattingen, de hulp aan en het begrijpen van in moeilijkheden verkerende opvoeders.

d. In hoofde van de inrichtende Machten

De eerste verantwoordelijkheid van de lnrichtende Macht is het bevorderen van het opvoedingsproject op school. De Inrichtende Macht moet de gunstige voorwaarden weten te scheppen tot het uitwerken, het juist omschrijven en het uitvoeren van dat project op basis van evangelische en kerkelijke principes.

Daarom zal ze bestendige zorg dragen om de opbouw en het in leven houden van een echte opvoedingsgemeenschap door bij de ouders, de personeelsleden en de leerlingen een duidelijke bewustwording van hun verantwoordelijkheid te activeren en door het organiseren en laten functioneren van een echte participatie van betrokken personen en groepen in het perspectief van het algemeen welzijn en de persoonlijkheidsontplooiing van de jeugdigen.

Zij moet ook een bijzondere bekommernis hebben voor het realiseren van de sociale rechtvaardigheid door alle voorzorgen te nemen en alle nodige stappen te doen om iedereen te geven waar hij recht op heeft, dit alles in het kader van de wettelijke en administratieve voorschriften en collectieve overeenkomsten ter zake.

De Inrichtende Macht beschouwt de Directie als haar directe gesprekspartner en onderhoudt er veelvuldige contacten mee. Al wordt aan de Directie de nodige autonomie gelaten, toch mag de inrichtende Macht de eigen verantwoordelijkheid niet op haar afwentelen. Zij moet integendeel de Directie helpen haar zware taak te dragen door een bestendige dialoog, levendige interesse en het verstrekken van geregelde, wederzijdse informatie.

Dit alles vraagt van de Inrichtende Macht een voortdurende bezorgdheid, wijsheid en onderscheid bij het tot stand brengen, begeleiden en laten functioneren van de opvoedingsgemeenschap in de school. In die optiek zal de Inrichtende Macht de zware verantwoordelijkheid bij het aanwerven en benoemen van de directie en leerkrachten bijzonder ter harte nemen.  (p.19)

De Inrichtende Machten van het katholiek onderwijs zullen ook de solidariteit en samenwerking tussen de scholen bevorderen, zodat de schoolvoorzieningen het best de christelijke gemeenschap van het land, de regio en de lokale entiteit dienen, In die geest zullen zij op alle vlakken, nationaal, diocesaan en regionaal, actief meewerken aan de planificatie- en coördinatie-organen in een geest van openheid en begrip, tot welzijn van iedereen.
Wat de personen, die de inrichtende Macht uitmaken, betreft, geldt voor hen uiteraard hetzelfde als wat voor de personeelsleden in punt c. gesteld is.

4. De pedagogiek van de katholieke school

Het spreekt vanzelf dat de katholieke school alle middelen uit de pedagogiek en onderwijskunde als autonome wetenschappen moet gebruiken. In dit perspectief hanteert zij als om het even welke school de grondslagen die in het opvoedingsverschijnsel zelf kunnen gevonden worden. Uit de ervaring en de geschiedenis van het christelijke vormingswezen blijkt dat het christendom geen enkele van deze grondslagen en middelen buiten werking heeft gesteld, integendeel. Niets menselijks is dus het christelijk opvoedingsgebeuren vreemd.

Anderzijds is de eigen karakteristiek van elke pedagogiek, dat zij altijd met levenswaarden te maken heeft. Deze levenswaarden en hun ordening schept zij niet, zij vindt ze aanwezig. De essentiële taak van de pedagogiek is dan juist, om vanuit haar eigen principes, de weg aan te wijzen hoe die levenswaarden en hun ordening dienen veroverd te worden om tot de ware volwassenheid, i.c. de christelijke volwassenheid te komen. Uit deze gegevenheid volgt dan ook het feit dat iedere school wel dezelfde middelen gebruikt, maar de accenten anders kunnen komen te liggen. Deze situatie van accentverschillen is in onze maatschappelijke samenhang een positief te waarderen iets. De christenen bieden met hun eigen scholen aldus een mogelijkheid tot dialoog en onderlinge bevruchting.

Waarin liggen nu die andere accenten in de katholieke school? Alhoewel verder beschreven elementen ook kunnen voorkomen in andere soorten scholen, kan toch beweerd worden dat de katholieke scholen er meer dan de andere een grote waarde aan hechten.

— In de opvoeding en het onderwijs proberen opvoeder en opvoedeling samen tot een oriëntering in de wereld te komen. In de christelijke visie is dat niet alleen een oriëntering in de   (p.20)
feitelijkheden, maar ook een zoeken naar wat «achter», « ten grondslag van » de dingen en de gebeurtenissen ligt. De katholieke school wil het kind de kansen bieden om achter de dingen de scheppende en zorgende functie van God te zien. Vandaar de voorliefde van de katholieke school voor de pedagogische middelen, die tot meer interiorisatie leiden: openheid voor de laatste redenen, in relatie treden met de persoonlijke God (gebed), gevoel voor de tekenwaarde der dingen...
— Een onontbeerlijke hulp voor die verdiepende wereldoriëntering is het leren ontdekken van de Boodschap van Jezus van Nazareth. De verkondiging daarvan, met verwijzing naar andere profetische en menselijke boodschappen, moet in de katholieke school aangepast en met uiterste zorg gebeuren. Vooral het nastreven van de attitude om de geloofsverkondiging te beluisteren ("woord»-gevoeligheid) en voor onze tijd aangepast in de persoonlijkheid te integreren is een zware opdracht. De vernieuwingen in de catechese proberen de gemotiveerdheid voor geloofsintegratie te verhogen.
— De Boodschap moet niet alleen in de voor het vak catechese uitgetrokken uren aan bod komen, maar moet ook een rol spelen in de andere schoolactiviteiten. Naast een strikt psychologische en wetenschappelijke aanpak van die andere vakken, wordt in de katholieke school ook ruimte geschapen voor bewondering, verwondering, besef van verantwoordelijkheid, het menselijke aanwenden van potentialiteiten, respect voor andere opinies.
— In de katholieke school wordt de mens volgens de personalistische visie tot ontplooiing van al zijn mogelijkheden gebracht. De daartoe aangewende middelen moeten echter altijd het accent van christelijke dienstbaarheid krijgen. Het altruïsme van het christendom moet op de school tot uiting komen in hoge waardering voor hulp aan de zwakkeren, respect voor elkaars prestaties, zorg voor het milieu en een leefbare wereld, groepswerk, hulpacties, competitie alleen met zichzelf, onthechting aan wat de wereld voor de anderen minder leefbaar maakt...
— Belangrijk is ook, maar dan niet als enige mogelijkheid om het christelijk karakter van een school te garanderen, het liturgisch uitspreken en vieren van de christelijke belijdenis. De gelegenheden, die de school moet bieden op de vlakken van gebed en bezinning, eucharistieviering, biechtviering e.d.m., kunnen hoogtepunten van aangepaste geloofsbeleving voor de jeugdigen zijn.

Al deze opvoedingsmiddelen en de daarin door het christendom aangebrachte accenten moeten geïntegreerd zijn in het optreden van de onderwijsmens. Zijn optreden, alhoewel uitgaand van een bepaalde fundamentele optie, mag geenszins autoritair zijn. Hij (p.21)
moet kansen scheppen om de jonge persoonlijkheid gelegenheid te geven zich via uitnodigende informatie, identificatie en verantwoorde affectieve overdracht te confronteren met wat de wereld hem biedt en met wat het christelijk geloof daarin als eigen dimensie heeft opgebouwd.

5. De vormgeving van de katholieke school als gemeenschap

Indien de katholieke school vandaag aan haar specifieke opdracht wil beantwoorden, is het onontbeerlijk dat ze zich meer ontplooit als een schoolgemeenschap. Het evangelie, als inspiratiebron voor een menswaardige en rechtvaardige wereld, zal in het schoolbestel een voor allen ervaarbare en heilzame bevrijdende werkelijkheid moeten worden. Deze door de heilsboodschap ingegeven bekommernis voor personen en structuren, vormt de inhoud van het «gemeenschap-zijn" in een katholieke school. De uitbouw van die schoolgemeenschap is de taak en de opdracht van de diverse participanten in het schoolbeheer: de inrichtende machten, het bestuur, de leerkrachten, de ouders en de leerlingen. Iedere groep heeft immers een eigen onvervangbare rol te vervullen om een levensgemeenschap te ontwikkelen waar de jeugdigen de werkelijkheid in haar veelvuldigheid en in haar betekenis als christenen leren ontdekken en als christenen kunnen leren leven. De overtuiging dat deze samenwerking noodzakelijk is om tot ontplooiing van een dergelijke schoolgemeenschap te kunnen komen, is een eerste voorwaarde.

Het is duidelijk dat daarbij de erkenning van elkaars verantwoordelijkheden en mogelijkheden in het beheer van de school en het aanmoedigen daarvan voorop moeten staan. De beslissingen op schoolgebied moeten kunnen ontstaan uit een soepel samenspel van die verantwoordelijkheden. Dat samenspel kan echter slechts concrete gestalte krijgen, indien men, langs gestructureerde organen voor vertegenwoordiging en inspraak op alle niveaus, samen tot overleg, inzicht, gemeenschappelijke besluitvorming, concretisatie en evaluatie komt.

Alhoewel de school haar eigen opvoedingsopdracht heeft, moet toch gestreefd worden naar een sfeer van intermenselijke relaties, waarin iedere jeugdige en iedere leerkracht zich thuis kan voelen. Zolang de menselijkheid, de gerechtigheid, het recht op eigen mening in de school geweld wordt aangedaan, zolang de menswording met al haar moeilijkheden en mogelijkheden niet ernstig wordt genomen, is het christendom er niet gerealiseerd. Bovendien moet de zorg voor de minderbegaafde, de gehandicapte en de sociaal minder begunstigde jeugdigen een karakte-  (p.22)
tiek van de school zijn. Elke authentieke katholieke school moet zich dus kunnen openstellen voor alle jeugdigen, uit welke sociale klasse zij ook komen. Het is onchristelijk in dit verband selecteren of hindernissen in te bouwen, die voor sommige gezinnen onoverkomelijk zijn.
Verscheidene initiatieven werden in bovenstaand perspectief reeds genomen door afzonderlijke schoolgemeenschappen en door belangstellende instanties. Het is belangrijk dat het katholiek onderwijs deze initiatieven zou bekendmaken, aanmoedigen en bevorderen.

Ten slotte moet wel gezegd worden dat dit project van schoolgemeenschap geen afsluiting mag betekenen van andere gemeenschappen in de hele maatschappij. De mensen van het onderwijs moeten zich hoeden, zoals iedere categoriale gemeenschap, voor afzondering. De schoolgemeenschap moet alleszins op het kind en zijn opvoeding gericht zijn, maar tevens open op de hele wereld van de volwassenen. Op kerkelijk en sociaal vlak is aandacht voor voldoende doorstroming geboden.

Terug naar het begin van de pagina

De katholieke school is een onderwijs- en opvoedingsgemeenschap met duidelijke doelstellingen die zij omschrijft in een christelijk-gelovig opvoedings- of vormingsproject. Deze doelstellingen worden geconcretiseerd in een reglement voor haar personeelsleden en in een schoolreglement voor haar leerlingen en/of studenten. In een schoolwerkpian worden die doelstellingen regelmatig geactualiseerd.

De katholieke school is een vrije, door de Kerk erkende onderwijsinstelling, gegrondvest op de persoon van Jezus Christus. Gelet op haar dienstbaarheid aan de Vlaamse Gemeenschap wordt ze door de Overheid gesubsidieerd.
Zij biedt op een hedendaagse en pedagogisch verantwoorde wijze aan kinderen en jonge mensen kwalitatief hoogwaardig onderwijs zowel op het vlak van de inhoud als op het vlak van de didactische verwerking.
Zij legt de nadruk op een pedagogische benadering van het kind en de jonge mens. Zij streeft de totale vorming van de persoon na. De ontplooiing van hoofd, hart en handen staat daarin centraal.

Het opvoedend onderwijs is gericht op de begeleiding van alle kinderen en jongeren bij het ontdekken van waarden en het verwerven van attitudes. De katholieke school stelt zich actief open voor al wie in onze maatschappij, op welke manier ook, kansarm is.
Zij helpt de jongeren in hun groei naar verantwoordelijkheid en weerbaarheid en bereidt ze zo voor op hun taak op lokaal, regionaal, federaal, Europees en mundiaal vlak. Zo bewijst zij een dienst aan de gemeenschap waarin zij thuishoort.
Zij baseert zich op de levenshouding die gegroeid is uit de bijbels-christelijke geloofstraditie in verbondenheid met de kerkgemeenschap. In een katholieke school leeft men “in de Woorden van de Heer”. Vanuit de evangelische boodschap kan men “vreugde en hoop” wekken bij jonge mensen.

EEN SAMEN OP TE BOUWEN SCHOOLGEMEENSCHAP

Inrichtende Machten, directies en personeelsleden, ouders of studenten en leerlingen bouwen samen, elk vanuit hun eigen verantwoordelijkheid en zorg, aan de schoolgemeenschap

In deze schoolgemeenschap ervaren kinderen en jongeren dat hun opvoeders met hen begaan zijn. De jonge mensen worden opgeroepen om op creatieve wijze aan hun bestaan gestalte te geven als een gave en een opdracht. Dit verwezenlijken zij als vrije mensen in relatie met God, met de anderen, in relatie tot zichzelf en tot de omringende wereld.

Directie en personeelsleden zijn de dragers van het opvoedings- en vormingsproject en de belangrijkste uitvoerders ervan. Dit impliceert dat zij daartoe een gunstig klimaat scheppen. In samenwerking, wederzijdse waardering en respect voor ieders opdracht, pogen zij een positieve geest in de schoolgemeenschap te creëren.

De ouders beschouwen de schoolgemeenschap als een actieve partner bij hun fundamentele opvoedingstaak. Zij helpen de schoolgemeenschap uitbouwen en schragen.

De Inrichtende Macht is namens de kerkgemeenschap verantwoordelijk voor het hele schoolgebeuren. Zij is bestuurlijk ook de eindverantwoordelijke. Vanuit die verantwoordelijkheid betrekt zij alle partners bij het onderwijsgebeuren en stimuleert hen tot loyaal engagement.

EEN HERKENBARE KATHOLIEKE SCHOOL

De katholieke school vervult haar opdracht in een multireligieus en multicultureel samenlevingsverband De samenstelling van de schoolgemeenschap biedt hiervan een weerspiegeling.

De katholieke school waarborgt een geloofsaanbod aan de jeugd. Zij verwacht van alle leden van de schoolgemeenschap dat zij eerbied opbrengen voor de christelijk-gelovige verankering van de school en voor haar geloofsaanbod. Zij brengt een zo ruim mogelijke groep van mensen samen, die zij bezielt op de herkenbaarheid van de katholieke school te bevorderen en van hun geloof te getuigen. In het bijzonder rekent zij erop dat de catechese- en godsdienstleerkrachten vrijmoedig de christelijke boodschap brengen.

De katholieke school maakt werk van een aan de school aangepaste pastorale animatie en van gebedsmomenten en sacramentele vieringen.

De katholieke school is een werk- en leefgemeenschap waarin men dagelijks gezamenlijk het christelijk geloof beleeft, in het bijzonder op de intense momenten van vreugde en pijn, van lukken en mislukken. Zij is gekenmerkt door haar zorg voor de beleving van de evangelische en tevens authentiek humane waarden. De beleving van de christelijke solidariteit met de vierde en de derde wereld is haar eigen.

De katholieke school is herkenbaar aan de getuigenis van haar leden. Getuigen betekent de anderen met eerbied benaderen, de waarheid laten zien, zonder die met geweld op te dringen; inzicht proberen bij te brengen, zonder de vrijheid van de anderen te kwetsen. Openheid voor de diepere levensvragen kenmerkt de katholieke school.

Terug naar het begin van de pagina

Het eigen karakter van godsdienstonderwijs op school

73. Binnen de dienst van het Woord verdient speciale aandacht te worden besteed aan het eigen karakter van het godsdienstonderwijs op school, en de relatie daarvan met de catechese voor kinderen en opgroeiende jeugd.
Godsdienstonderwijs op school en catechese verschillen van elkaar en vullen elkaar aan: “Er bestaat een onverbrekelijke band en tegelijkertijd een duidelijk onderscheid tussen het onderwijs van de godsdienst en de catechese.220
Bepalend voor het eigen karakter van het godsdienstonderwijs op school is dat dit het cultureel milieu dient te doordringen en dat de relatie gelegd moet worden met andere vormen van kennis. Door dit onderwijs, dat een eigen vorm van de dienst van het Woord is, wordt het evangelie opgenomen in het proces waardoor men kritisch en systematisch zich de cultuur eigen maakt.221
In de culturele wereld die leerlingen in zich opnemen, en die bepaald wordt door hetgeen de andere leervakken aan stof en waarden aanbieden, legt het godsdienstonderwijs op school het zaad voor de dynamiek van het evangelie neer en tracht “aan te sluiten bij de andere elementen van kennis en opvoeding, zodat het evangelie werkelijk de mentaliteit van de leerlingen doordringt op het terrein zelf van hun vorming, en zodat het geheel van hun cultuur in het licht komt te staan van het geloof”.222
Het godsdienstonderricht moet dus als een leervak gezien worden, waaraan dezelfde eisen van systematiek en nauwkeurigheid worden gesteld als bij de andere vakken. De christelijke boodschap en het christelijk gebeuren moeten met dezelfde ernst en degelijkheid worden aangeboden als waarmee de andere vakken hun stof aanbieden. Het godsdienstonderwijs heeft niet een bijkomstige plaats naast de andere vakken maar is een element in de noodzakelijke dialoog tussen de verschillende disciplines. Deze dialoog moet allereerst beginnen op het niveau waarop elke discipline de persoonlijk-heid van de leerling beïnvloedt. Zo zal het aanbieden van de christelijke boodschap van invloed zijn op de wijze van verstaan van de oorsprong van de wereld en de betekenis van de geschiedenis, de grondslag van ethische waarden, de rol van de godsdienst in de cultuur, de bestemming van de mens, de verhouding met de natuur. Door deze dialoog tussen de verschillende disciplines legt het godsdienstonderwijs op school de grondslag voor de vormende en opvoedende arbeid van de school, versterkt en ontwikkelt het dit werk en rondt het dit af.223

Het schoolverband en de doelgroepen van het godsdienstonderwijs

74. Het godsdienstonderwijs op school wordt in uiteenlopende situaties gegeven, met als gevolg dat het weliswaar zijn eigen karakter behoudt maar dat er accentverschillen zijn. Deze hangen samen met factoren van juridische en organisatorische aard, onderwijskun-dige opvattingen, de persoonlijke achtergrond van leerlingen en leraren, en ook met de relatie die er is tussen het godsdienstonderwijs op school en de gezins- en parochie-catechese.
Vanwege verdragen met de staten en vanwege besluiten binnen de afzonderlijke Bisschoppenconferenties kan men de modellen die bij het godsdienstonderwijs op school in de loop van de geschiedenis gevolgd zijn, onmogelijk onder één noemer brengen. Toch moet men ernaar streven dat dit onderricht, volgens zijn uitgangspunten, zijn doelstellingen en eigen kenmerken waarmaakt.224
"De leerlingen hebben het recht om de godsdienst waartoe ze behoren naar waarheid en zekerheid te leren kennen. Men mag er niet aan voorbijgaan dat zij het recht hebben, de persoon van Christus en zijn volledige heilsboodschap werkelijk te leren kennen. Het confessioneel karakter van het godsdienstonderwijs op school, dat de kerk volgens de voor elk land vastgestelde voorschriften en vormen biedt, is een onmisbare waarborg voor de gezinnen en leerlingen die voor dit onderwijs kiezen.”225
Voor de katholieke school is dit godsdienstonderwijs, dat nader bepaald en aangevuld wordt door andere vormen van de dienst van het Woord (catechese, liturgische vieringen, enzovoorts), een onmisbaar onderdeel van haar pedagogische opdracht en vormt het er bestaansgrond van.225
Wanneer burgerlijke overheden of andere omstandigheden eisen dat binnen de openbare en de neutrale school het godsdienstonderricht gemeenschappelijk aan de katholieke en de niet-katholieke leerlingen gegeven wordt, zal dit onderwijs meer oecumenisch van aard zijn en dienen tot gemeenschappelijke kennisname van ieders godsdienst.227
In andere omstandigheden kan het godsdienstonderwijs op school meer een cultureel karakter aannemen gericht op kennis van de godsdiensten, waarbij de katholieke godsdienst het gewicht krijgt dat haar toekomt?228 Ook in dat geval, en met name als het gegeven wordt door een leraar die oprecht respect heeft voor het christendom, heeft dit onderricht mede de betekenis van werkelijke voorbereiding op het evangelie.

75. Het leven en geloof van de leerlingen die het godsdienstonderwijs op school volgen, zijn aan voortdurende en grote veranderingen onderhevig. Het godsdienstonderwijs moet daarmee rekening houden, wil het haar doelen bereiken.
Het godsdienstonderwijs op school helpt de gelovige leerlingen de boodschap van het christendom beter te verstaan met betrekking tot de grote levensvraagstukken die voor alle godsdiensten gelden en kenmerkend zijn voor iedere mens, met betrekking tot de meest verspreide opvattingen in de cultuur, met betrekking tot de voornaamste morele problemen van de mensen in deze tijd.
De leerlingen die nog zoekende zijn of kampen met twijfels van godsdienstige aard, kunnen in het godsdienstonderwijs gaan ontdekken wat het precies betekent om te geloven in Jezus Christus, uitvinden welke antwoorden de kerk heeft op hun vragen, zodat ze hun persoonlijke beslissing beter zullen kunnen overwegen.
Voor niet-gelovige leerlingen heeft het godsdienstonderwijs op school de kenmerken van een evangelieverkondiging en is het gericht op een geloofsbeslissing die de catechese van haar kant binnen gemeenschapsverband zal doen groeien en rijpen.

Christelijke vorming en -opvoeding in het gezin, catechese en godsdienstonderwijs op school in dienst van de geloofsvorming en -opvoeding

76. De christelijke vorming en opvoeding in het gezin, de catechese en het godsdienst-onderwijs op school, ieder met hun eigen kenmerken, zijn nauw met elkaar verbonden en staan in dienst van de christelijke vorming en opvoeding van kinderen en jongeren. In de praktijk moet men echter rekening houden met voorkomende verschillen, zodat men bij het toepassen van de algemene richtlijnen realistisch en verstandig te werk gaat.
Ieder bisdom of pastorale regio behoort nauwkeurig na te gaan of er al dan niet een christelijke initiatie in gezinsverband plaats vindt, en wat er op het gebied van vorming en opvoeding traditioneel of volgens plaatselijk gebruik door de parochies, scholen en dergelijke gedaan wordt.
De particuliere kerken en de bisschoppenconferentie dienen geschikte richtlijnen te geven voor de verschillende situaties, en moeten activiteiten stimuleren die, hoewel onderscheiden, elkaar aanvullen.

220. Congregatie voor de Katholieke Opvoeding. De godsdienstige dimensie van de opvoeding in de katholieke school: grondbeginselen ter overweging en vernieuwing (7 april 1988). 68; vgl. CD 13c; Johannes Paulus II, Toespraak tot de priesters van het bisdom Rome (5 maart 1981): lnsegnamenti di Giovonni Paolo II. IV/I, 629-630; CIC 761.
221. Vgl. Congregatie voor de Katholieke Opvoeding. De katholieke school (19 maart
1977, 26.
222. CT 69. Merk op dat, zoals ook volgens CT 69, het eigen karakter van het godsdienstonderwijs op school niet alleen maar bestaat in het aangaan van de dialoog met de cultuur in het algemeen, want dat geldt voor alle vormen van de dienst van het Woord. Door het godsdienstonderwijs op school tracht men meer rechtstreeks deze dialoog te bevorderen in het persoonlijk proces van systematische en kritische initiatie en ontmoeting met het culturele erfgoed dat de school overdraagt.
223. vgl. De godsdienstige dimensie van de opvoeding in de katholieke school, 70.
224. vgl. Johannes Paulus II, Toespraak tot het symposium van de Raad van Europese Bisschoppenconferenties over Het onderwijs van de katholieke godsdienst in de openbare school (15 april 1991), 5: lnsegnamenti di Giovanni Paolo II, XIV/l, 780vv.
225. T.a.p.
226. Vgl. CT 69. De godsdienstige dimensie van de opvoeding in de katholieke school. 66.
227. Vgl. CT 33.
228. Vgl. a.w., 34.

Terug naar het begin van de pagina