DE PAULUSKERK IN ROTTERDAM - DOMINEE HANS VISSER

 Website: http://www.xs4all.nl/~ksa/services.htm .
Stichting Diaconaal Centrum Pauluskerk, Telefoon : 010 - 413 58 76  /  411 18 32 / KSA: 466 67 22 
Fax : 010 - 411 38 60 / KSA: 466 67 14 Bezoek Adres : Mauritsweg 20, Rotterdam 
Correspondentie Adres : Walenburgerweg 55, 3039 AD Rotterdam 
Email (via KSA) : ksa@xs4all.nl . GIRO NUMMER 54 34 11 (t.n.v. KSA, o.v.v. Pauluskerk) 
Coördinator: Hans Visser : uitsluitend na telefonische afspraak: tel. 010 - 214 13 46 ('s morgens om 8.00 uur of 's avonds om 23.00 uur) of 06 - 53 83 09 20


Religie.opzijnbest.nl

ZOEKEN OP DEZE WEBSITE
PicoSearch
  Hulp
Verzorgd door PicoSearch
     
 
             

WEDERKERIGHEID (DIVERSITEIT - VICE VERSA)
websitenaam : http://users.telenet.be/arseen.de.kesel/ en http://www.bijbelleerhuis.be (zie bijbel) . WEBLOG : BIJBELLEERHUIS
Nieuwe website : http://www.interlevensbeschouwelijk.be/index.htm
- STARTPAGINA - AGENDA - BIJ DE HAND - NIEUW - OVERZICHT -  TIJDSCHRIFTEN -
ALFABETISCH OVERZICHT VAN THEMA'S EN WEBSITES :
JAARTAL - A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - Q - R - S - T - U - V - W - X -Y - Z
HOOFDTHEMA'S : allochtonen , armoede , bahá'íbijbel , bijbel en koran , boeddhisme , christendom , extreemrechts ( Vlaams Blok ) , fundamentalisme , globalisering en antiglobalisering ,  hindoeïsme , interlevensbeschouwelijke dialoog , interreligieuze meditatie , islam , jodendom , levensbeschouwing , levensbeschouwing / godsdienst en onderwijs , migratie , racisme , samenleving , sikhisme , NIEUWE RUBRIEK : SPIRITUALITEIT , tewerkstelling van allochtonen , vluchtelingen en asielzoekers , vrijzinnigheid , witte scholen , multiculturele scholen en concentratiescholen ,
- Eigen-zinnige beschouwingen - Het kleine of grote ongenoegen -

HANS VISSER, DOMINEE VAN DE PAULUSKERK
Ik ben geboren op 3 april 1942. Ik ben opgegroeid in de Haagse Spoorwijk. Ik heb gestudeerd aan de Universiteit van Groningen. 'k Heb gewerkt bij de Hoogovense Staalfabrieken, in St. Laurens in Zeeland en een aantal jaren in het jeugdwerk in Zuid-West-Groningen (Leek en Marum). In de zeventiger jaren ben ik werkzaam geweest in Indonesia (Centraal Sulewesi) bij een kerk waarin wij actief zijn geweest in toerusting en vorming, bestrijding van armoede op het platteland en het leiding geven aan projecten voor community development. Sinds 1979 ben ik werkzaam bij de Stichting voor Kerkelijke Sociale Arbeid en de Pauluskerk. Ik houd me voornamelijk bezig met de lotgevallen van gemarginaliseerde groepen in de samenleving, zoals daklozen, druggebruikers, illegalen, uitgeprocedeerde vluchtelingen etc.
 
 
 

Hans Visser, bekend als de drugsdominee van de Pauluskerk in Rotterdam, werd geboren in 1942 en woonde gedurende zijn jeugd in Den Haag. Hij studeerde theologie van 1960 tot 1965 aan de Universiteit van Utrecht. Daarna was hij pastoraal werkzaam bij Hoogovens te IJmuiden ('industriedominee') alsook in een aantal protestantse gemeentes. Daarna heeft hij verder gestudeerd aan de Zendingshogeschool van de Hervormde Kerk te Oegstgeest en van 1970 tot 1978 was hij werkzaam ten behoeve van de kerk van Centraal-Soelawesie in Oost-Indonesië. Sinds 1979 is hij directeur van de Stichting voor Kerkelijk Sociale Arbeid te Rotterdam. Binnen die functie coördineert hij de activiteiten van de Pauluskerk in het centrum van Rotterdam.


 
23 november 2000 profiel jaargang 12, nummer 6  Hans Visser: "In een islamitisch land was ik imam geworden"


"Voor elven leef ik niet", zegt dominee Hans Visser tegen de fotograaf die een kwartier voor afspraak de
Pauluskerk binnenloopt. Om elf uur is hij klaar voor het gesprek. In de kerkgangen is het rumoerig: "Toch iets
teveel gestoorde mensen hier", mompelt de dominee, terwijl hij de deur achter zich sluit. —Fidan Ekiz
 
 
 
 
 
 

De bijbel kent verschillende literaire
                                                                      genres, waaronder ook mythologische
                                                                      verhalen. Niet alles wat in de bijbel
                                                                      staat is waar volgens de dominee:
                                                                      "We moeten met onze tijd meegaan
                                                                      en het heilige boek eigentijds
                                                                      interpreteren. Een verhaal als van
                                                                      Adam en Eva gaat bijvoorbeeld over
                                                                      onszelf en de teleurstelling van God
                                                                      over de mens. Eva pleegt in feite een
                                                                      staatsgreep door van de appel te
                                                                      eten."
                                                                      Visser wist als klein jongetje al dat hij
                                                                      dominee wilde worden. Van huis uit
                                                                      kreeg hij een orthodoxe opvoeding
                                                                      mee. "Als dominee kun je nog mens
                                                                      blijven. Priesters lijken zich los te
                                                                      moeten maken van de aarde en
                                                                      worden zo mystiek. Toch, als ik in een
                                                                      islamitisch land of milieu zou zijn
                                                                      geboren, was ik imam geworden."
                                                                      Visser groeide op in een traditioneel
                                                                      milieu, veel lol kwam daar niet aan te
                                                                      pas. "Van dansen komt zonde,
                                                                      vertelde mijn moeder ons altijd. En
                                                                      trouwen was om kinderen te krijgen.
                                                                      Ik dacht toen: ‘ja maar het gaat toch
                                                                      ook om vriendschap? Seks als
                                                                      genotsmiddel was zelfs gevaarlijk.
                                                                      Ook daar had ik mijn twijfels over.
                                                                      ‘Kom nou! Zo zal God het toch niet
                                                                      bedoeld hebben’, zei ik tegen mijn
                                                                      ouders. Nee, ik heb niet echt een
                                                                      uitbundige jeugd gehad. Maar ik heb
                                                                      het ook niet gemist. Mijn kinderen
                                                                      zijn vrij in wat ze zelf willen doen."
                                                                      Hoe zou de dominee reageren als zijn
                                                                      kind homoseksueel blijkt te zijn? "In
                                                                      de afgelopen 40 jaar hebben we
                                                                      ontdekt dat het geen ziekte maar een
                                                                      variant in de seksuele beleving is.
                                                                      Sommige mensen zijn transseksueel:
                                                                      je zit in een mannelijk lichaam, maar
                                                                      voelt je vrouw. Het zal je maar
                                                                      overkomen. Ik ben er gelukkig niet
                                                                      een van, en val ook alleen op
                                                                      vrouwen. Maar met je kinderen moet
                                                                      je daar gewoon over kunnen praten",
                                                                      vindt Visser.
                                                                      Jammer is het volgens hem dat de
                                                                      meeste jongeren te weinig weten van
                                                                      heilige boeken: "En wat ze weten is
                                                                      verkeerd", concludeert hij. "Geloof
                                                                      geeft je een ruggegraat. Mijn geloof is
                                                                      relatief : de bijbel is cultuur- en
                                                                      tijdgebonden. Iedereen beleeft de
                                                                      werkelijkheid op zijn of haar eigen
                                                                      manier. God kan ik alleen volgen.
                                                                      Voor Hem spreken kan ik niet, noch
                                                                      kan ik door Zijn ogen kijken. Ik heb
                                                                      God niet in mijn broekzak zitten."

 
Interview dominee Hans Visser Tekst Rob Janssen Foto Paul Peters 

Met bijna alles wat hij doet, baart hij opzien. Zijn felle, gepassioneerde inzet voor daklozen, vluchtelingen,
drugsverslaafden, prostituees, werklozen en illegalen maakte hem wijd en zijd bekend en geliefd. Maar niet minder omstreden. Dominee Hans Visser is nooit bang geweest voor de confrontatie. "Ik kies graag de radicale weg. De problemen die het soms oplevert heb ik er graag voor over."

"De kerk moet ook de straat opgaan om een vuist te maken"

                        "Toen ik twintig jaar geleden naar Rotterdam kwam, moest de kerk enorm aan mij wennen. Omdat ik dingen deed die tot dan toe hoogst ongebruikelijk, ongewoon en ongepast in een godshuis waren. Ik startte in de Pauluskerk het Diaconaal Centrum, een opvangcentrum voor mensen in nood, randgroepen en buitenlanders en ik steunde de havenarbeiders tijdens de grote havenstaking van 1979. Dat sloeg in de kerk in als een bom. Stakers werden gezien als een stelletje anarchisten. Er werd destijds zelfs gezegd dat ik maar naar Turkije moest vertrekken, of lid moest worden van de communistische partij. Dat soort flauwekul. Tijdens een bijeenkomst in Schiedam over het RSV-drama riep ik: God pikt dit niet. Daar heb ik enorm voor op mijn lazer gehad van collega's. Ze zeiden dat ik dat niet had mogen zeggen en dat het theologisch onverantwoord was. Maar ik sta er nog altijd achter en ik zou het ook nu nog zeggen. Het was toen gewoon niet vanzelfsprekend dat de kerk zich bemoeide met politieke vraagstukken, met armoede en ongelijkheid. Ik heb veel moeten uitleggen, maar de afgelopen twintig jaar heeft de kerk op die punten wel vooruitgang geboekt. Niet alleen door mij; ook veel collega's hebben zich ervoor ingezet. De kerk heeft nu positie ingenomen ten gunste van de armen. Ook binnen de rechterflank van de kerk, waar men zich vroeger met hand en tand tegen de politiek verzette. In 1987 richtte ik voor de thuisloze druggebruikers Perron Nul op. Je moet je voorstellen dat er in die tijd een geweldige drugsoverlast was bij het station van Rotterdam. Perron Nul hield de gebruikers uit de stationshal en -restauratie en de NS was er na een tijdje heel tevreden over. De eerste jaren liep het project goed; het was kleinschalig, overzichtelijk en het zette zoden aan de dijk. Men heeft wel eens gezegd dat Perron Nul aan zijn eigen succes ten onder is gegaan. Het enthousiasme was zo groot, dat het aantal bezoekers enorm toenam. Overbevolking werd het grote probleem. In 1992 heeft een groep mariniers een grote kloppartij veroorzaakt. Ook de taxichauffeurs verklaarden ons de oorlog. Het liep allemaal ontzettend uit de hand. Ik vroeg burgemeester Peper om aanvullende maatregelen tegen de uitwassen van Perron Nul. Die kreeg ik niet, de verloedering zette door. Peper luisterde liever naar het bedrijfsleven; hij wilde gewoon van Perron Nul af. Achter mijn rug om werkte hij regelrecht naar de sluiting van Perron Nul toe. Peper heeft me anderhalf jaar belazerd. Hij is een onbetrouwbaar bestuurder, een ander woord heb ik niet voor die man. Ik zei hem nog dat je Perron Nul niet kúnt sluiten zonder alternatief. Hij deed het toch. In 1994 werd Perron Nul opgedoekt. Ja, en toen kwam de chaos over Rotterdam waarvoor ik gewaarschuwd had. Vraag niet wat dát gekost heeft. Het is een schande. Peper heeft door zijn eigen wanbeleid miljoenen verkwist en toch kan hij rustig in de politiek blijven doorstromen. Als je maar genoeg vriendjes hebt en een grote bek dan kun je floreren in de politiek. Sommige politici zou ik wel eens willen vragen: Waar draait het nou eigenlijk om? Om jouw carrière of om het landsbelang? In mijn werk is de dialoog heel belangrijk, geweld wijs ik af. Een kerk wordt uiteindelijk afgerekend op basis van wat Jezus aan inspiratie aan de mensheid heeft gegeven. In Jezus' leven heeft gewelddadigheid geen belangrijke rol gespeeld. Hij heeft in een tempel wel eens een tafeltje omgegooid; hij was niet een of andere softie. Maar hij heeft er altijd voor gekozen om kwaad met goed te beantwoorden. Je moet dan ook als kerk proberen om in die geest te blijven handelen. Voor mijn werk ben ik bijvoorbeeld de dialoog aangegaan met druggebruikers en dat heeft tot veel goeds geleid. Dat wil niet zeggen dat ik alles pikte wat ze deden en dachten, maar er is een goede verstandhouding ontstaan. Ook met illegalen, buitenlanders en mensen van andere godsdiensten en culturen. Ik heb altijd gezegd: een kerk moet open zijn voor en in gesprek komen met alle mensen van de samenleving. Ja, die visie kan wel eens conflicten opleveren. Ik sprak ooit eens een paar goede woorden uit over pedofielen die verantwoordelijk willen omgaan met hun leven. Zwaar onderwerp en bijna niet uit te leggen. Vonden collega's een schande. Maar als je kinderen wilt beschermen, dan moet je met pedofielen aan de slag om ze te leren hoe ze met kinderen moeten omgaan. Als je alleen maar zegt dat het schurken zijn en ze vervolgens opsluit, dan begint de ellende pas goed. Dát is de dialoog met de samenleving. Als je de dialoog niet voert, dan schop je mensen aan de kant en die gaan dan later weer rare dingen doen. Een kerk is er voor iedereen. In de Pauluskerk komen ook mensen die niet gelovig zijn. De kerk is een sociale beweging in de samenleving en geeft aandacht aan de inrichting van een stad, de opbouw van de samenleving, de voortgang van techniek, wetenschap en kunst, de zorg voor de armen etcetera. Dat betekent ook dialoog met de politiek. De kerk is géén politieke partij maar doet wel aan politiek. Ze zal opkomen voor de belangen van de mensen. Daarvoor kan de kerk wisselende coalities vormen met politieke partijen; soms zul je de ene partij wat meer bijvallen dan de andere. Maar de kerk moet zich niet aan een partij binden en dat is ook de reden waarom ik nooit lid ben geworden van een politieke partij. Ik wil altijd mijn handen vrij houden. Politiek draait om de inrichting van de samenleving. En geloof is niet alleen een kwestie van geest, gevoel en ziel. Het geloof moet tot uitdrukking gebracht worden in de politiek. Als de kerk een sociale beweging wil zijn, dan zal ze naar de politiek moeten gaan om te zeggen: Jongens, hier ligt een stuk verantwoordelijkheid voor jullie." Laat de politiek het dan afweten, dan moet de kerk in actie komen en een eigen plan trekken. En zeker niet het bijltje erbij neer gooien. Het belang van de nationale staat neemt af. De globale economie is in de wereld een eigen macht geworden. Belangrijke beslissingen worden genomen op Wallstreet en zo. Alles gaat om geld maken. Er zijn er natuurlijk velen die daarvan profiteren, maar we weten ook dat er in de wereld door de globale economie uitstoot plaatsvindt. Er worden complete landen, volkeren en werelddelen uitgestoten. Afrika is daar een voorbeeld van. Daarnaast worden ook grote groepen mensen in westerse metropolen de dupe. De reactie daarop is dat er in de wereld steeds meer mensen hun toevlucht gaan nemen in nationalisme, fundamentalisme en criminaliteit. Dat zijn levensgevaarlijke ontwikkelingen die je niet moet onderschatten. Globale economie is prima, maar je moet zorgen dat de uitstoot afneemt. Er moeten meer mensen profiteren. Het kan gewoon niet zo zijn dat de een zich mateloos zit te verrijken en de ander tegelijkertijd zit te verrekken. Als Paars vasthoudt aan bepaalde vormen van beleid die in dat kader onacceptabel zijn, dan moet de kerk daartegen te keer gaan. De kerk zegt doorgaans: ja, maar we doen al veel: we hebben een wereldwinkel en we zijn ook tegen armoede en we hebben een brief gestuurd naar het kabinet. Ik heb altijd gekozen voor de wat radicalere oplossing. Ik zeg dan: Da's allemaal mooi, maar je moet ook de straat op om een vuist te maken.

Dominee Hans Visser (57) is een ongewone dominee in een ongewone kerk. Hij veranderde de Rotterdamse Pauluskerk in een toevluchtsoord voor mensen die op de rand van de afgrond balanceren. Het beruchte project Perron Nul maakte van de drugsproblematiek in een grote stad jarenlang voorpaginanieuws. Met zijn acties voor de kansarmen, zijn krachtige uitspraken en zijn boeken en artikelen geeft hij telkens een opzienbarende visie op kerk en samenleving
 

'Kerk mag zich niet op berusting toeleggen' door Evert Mathies 

Ds. Hans Visser, de dominee van de Pauluskerk in Rotterdam is een begrip. Al jarenlang staat hij op de bres voor
daklozen, drugsgebruikers en al wat er verder maar aan mensen in nood op zijn pad komt. Nuchter, met beide benen op de grond, gaat hij zijn geheel eigen gang. En als 'de autoriteiten' in zijn ogen weer eens te ver, of niet ver genoeg gaan, is hij niet de beroerdste om hen dat duidelijk uit leggen. En als hij 's avonds nog tijd over heeft, studeert hij. En onlangs promoveerde hij op de rol van de kerk in de stad. Kerkinformatie sprak met hem. 'Kerk mag zich niet op berusting toeleggen' ( http://www.kerknet.smra.nl/communicatie/ki/mrt2000.html#VISSER )

'Zo'n intro hoort, is mij gezegd, niet in een proefschrift thuis. Die komt straks wél in de handelseditie, hoop ik', zegt ds. Hans Visser.

Ruim dertig jaar geleden spoorde de voorzitter van het bestuur van de Zendingshogeschool in Oegstgeest prof. dr. H.
Berkhof de jonge theoloog Hans Visser aan een dissertatie te schrijven.

Korte tijd later adviseerde de Utrechtse missioloog dr. J. M. van der Linde Visser om als thema de  apostolaatstheologie van prof. dr. A. A. van Ruler te kiezen. Eind februari, dertig jaar na Berkhofs aansporing promoveerde Visser (nu 57) aan de Universiteit Utrecht op het proefschrift 'Creativiteit, wegwijzing en dienstverlening: de rol van de kerk in de postindustriële stad' (Uitgave Boekencentrum Zoetermeer). Kerkinformatie sprak met hem naar aanleiding van zijn promotie.

Een doener

Ds. Hans Visser heeft zoals bekend de afgelopen dertig jaar veel méér gedaan dan studeren. Hij was zendingspredikant in Indonesië en werd in 1979 diaconaal predikant (directeur van de hervormde Stichting voor kerkelijk sociale arbeid) in  Rotterdam. Bij wijze van spreken dag en nacht werkte en werkt hij in en vanuit de Pauluskerk in het hart van de stad.
'Hans Visser staat namens de kerk met z'n laarzen in de bagger, hij is op en top een doener', zegt een van zijn
collega-predikanten. 'Een man die niet alleen veel drugsverslaafden en illegalen op zijn weg treft, maar ook tal van
kerkelijke vrijwilligers, politici, ambtenaren en stadsbestuurders.'

Niettemin: hij heeft ook veel tijd voor studie genomen, zoals dezer dagen weer uit zijn promotie blijkt. Zijn promotors
waren de theoloog Jongeneel en de planoloog Kreukels.

Natuurlijk, en gelukkig maar, staat 'de stad' centraal in het boek, want de presentie van de kerk in de stad heeft hem
steeds intensief beziggehouden: in de Pauluskerk, in zijn studeerkamer, op en bij 'Perron 0', en op de fiets. Veelal in
gesprek met anderen. 'Deze promotiestudie is geworteld in mijn ervaringen in de Pauluskerk sinds 1979 en gaat uit van  mijn reflecties op het werk binnen deze kerk.'

Visser ontdekte dat de stad uit de markt is voortgekomen en dat de stad zoals die in de bijbel wordt omschreven in geen  verhouding staat tot de moderne stad in het industriële, maar ook in het 'postindustriële' tijdperk: dat van de
informatiesamenleving.

'Negatieve stadsbeelden uit de bijbel hebben geen geringe invloed gehad op de beeldvorming van de steden in later tijden. De stad behoort tot de goede schepping, zij is niet het gevolg van de moord van Kaïn op Abel. De markt die de
aanzet is tot de stad is door de menselijke zonde bedorven. Maar de markt op zich kan niet negatief worden geduid. De  markt kan volgens de thora worden ingericht.'

Hans Visser is van mening dat de stad gave en opgave is. 'De stad is niet iets wat mensen zomaar overkomt, maar zij is  wat de mensen ervan maken.'

Visser gaat uitvoerig in op beschouwingen over de stad van onder anderen Augustinus, Manuel Castells, Johannes
Wichern, Jacques Ellul, Harvey Cox en Harvey Conn. Maar ook A. A. van Ruler (met wiens apostolaatstheologie de
promotiestudie ooit begon) wordt vaak geciteerd.

Kerk als trendsetter

Hans Visser rekent af met de gedachte dat de kerk trendvolger in de stad zou moeten zijn, dat zij de stad als voldongen feit zou dienen te accepteren en zich zou moeten concentreren op de negatieve aspecten van de stad. De kerk mag zich niet op berusting toeleggen, leert Visser. Hij pleit voor de ontwikkeling van de kerk als sociale beweging in de postindustriële stad. 'De sociale beweging kan een aanvang nemen in een lokale cultuur. De kerk kan opnieuw de ruimte van de stad heroveren en met privatisering breken. Zij kan het weer als haar roeping gaan zien bij te dragen aan zingeving van de stad als basis van haar proclamatie van de thora die vervuld is in Jezus Christus; met hem is het Rijk van God aangebroken in deze wereld.'

De kerk dient dus trendsetter in de stad te zijn, vindt Visser. 'De kerk is zélf een netwerk, dat dwarsverbindingen met
andere netwerken van markten, cultuurcentra, universiteiten, onderzoekscentra, recreatieplaatsen, enzovoort, schept.
De kerk leeft in de hoop dat de stad van de aarde de stad van God wordt.'

De predikant van de Pauluskerk werkt een en ander uitvoerig uit. De dissertatie is ook daarom zo boeiend omdat Hans
Visser geen studeerkamergeleerde is. Hij is de verpersoonlijking van een gepromoveerde theoloog die dag in, dag uit in aanraking komt met de praktijk van zijn beschouwingen. Met die praktijk is hij altijd in de weer: ook tijdens ons gesprek bij hem thuis, met uitzicht op de Maas, wordt hij viermaal gebeld: driemaal uit de Pauluskerk en eenmaal uit het stadhuis.
Hoe hij in de hectiek van alledag toch deze dissertatie heeft kunnen schrijven? 'Och, ik beschik over enige zelfdiscipline: als ik 's avonds thuis kom ga ik rustig nog een paar uur studeren…'


 
Rotterdams Dagblad Geloof in Rotterdam: Doctor Hans, door(Taco Noorman is hervormd stadspredikant te Rotterdam

De dag voor Kerstmis las ik in het Amsterdamse Parool een interview met Hans Visser. Uiteraard ging het over de rol van de Pauluskerk en zijn betrokkenheid daarbij: 'In de samenleving zie je allerlei mechanismen om mensen waar men geen raad mee weet weg te doen - en dan moet iemand maar eens zijn tanden daar op kapot bijten.' Maar wat de journalist kennelijk verbaasde was wat Visser vertelde over zijn voorbereiding op de drie kerstdiensten in de Pauluskerk. Zijn conclusie: 'De dominee is, in tegenstelling tot wat wel wordt gedacht, zeker niet van God los.'

Een week later meldde het Rotterdams Dagblad dat Visser door de lezers van deze krant tot de toptien Rotterdammers van de twintigste eeuw wordt gerekend. Het begeleidende artikel sprak van zijn 'tomeloze inzet, doorzettingsvermogen en overtuiging', waarmee hij opkomt voor randbewoners in onze stad.

Hoezeer de theologische inzet van Visser en zijn maatschappelijke betrokkenheid bij elkaar horen blijkt uit het proefschrift, waarop hij gisteren aan de Utrechtse theologische faculteit promoveerde. Het was een mooie dag. Velen hadden de reis van Rotterdam naar Utrecht gemaakt. De promotiezaal bleek veel te klein. Ook bij het feestmaal waren er stoelen te weinig. Daarentegen waren er feestredenaars te over. Zo maakte de dag soms een licht chaotische indruk. Maar dat alles was alleen maar passend bij deze jonge doctor. Vissers boek is een product van uitgebreide studie, vol voetnoten, verwijzingen, polemiek en discussies. Het laat zich lezen als een theoretische verantwoording van het Pauluskerkmodel zoals zich dat de laatste twintig jaar in Rotterdam ontwikkeld heeft. Daarbij onderzoekt Visser hoe het komt dat de stad in de christelijke traditie vaak zo'n negatief beeld gekregen heeft. Hij laat zien dat er ook een theologische visie ontwikkeld kan worden die leidt tot een positievere waardering van de stad. Mensen kunnen daar in vrijheid hun eigen sociale verbanden kiezen.

Steden zijn gegroeid rond de markten waar de waren worden uitgewisseld, niet alleen economisch maar ook sociaal, cultureel en religieus. Niet voor niets is in vele steden de kerk direct aan de markt gelegen. Ook in de huidige stad ziet Visser de rol van de kerken als een van de spelers op de 'markt', het publieke domein, waar burgers, overheid
en bedrijfsleven gezamenlijk verantwoordelijk voor zijn. Lokale politiek wordt daarbij hoe langer hoe belangrijker: veel problemen kunnen niet meer vanuit Den Haag of Brussel, maar alleen stedelijk worden opgelost. De kerk heeft daarbij als inbreng de droom van het Koninkrijk Gods, als belofte voor een waarlijk menselijke samenleving.

Visser is er, sinds gisteren ook als doctor in de Godgeleerdheid, voor velen een sprekende getuige van. Vanavond wordt bij Donner Boeken met hem een openbaar gesprek gevoerd over enige van de belangrijkste stellingen uit zijn geleerde boek.


 
Spiritualiteit en geweld ( http://www.spiritualiteit.com/nederlands/academie/artikelen/art31_spiritengeweld.html )

Inleiding

De eerste lezing van dit jaar, van de Spirituele Sociëteit Zeeland, gaat over spiritualiteit en geweld en wordt verzorgd door Ds. Hans Visser. Hij is verbonden aan de Pauluskerk te Rotterdam en zet zich in voor daklozen, drugsgebruikers, illegalen en uitgeprocedeerde vluchtelingen. Hij is werkzaam geweest in Zuidwest-Groningen en in Indonesië en werkt sinds 1979 in Rotterdam. Hij is gepromoveerd in Utrecht op een proefschrift handelend over “Creativiteit, wegwijzing en dienstverlening – de rol van de kerk in de postindustriële stad”.
Ik vraag mij af wat spiritualiteit en geweld zal inhouden en hoe hij daar uitleg over zal geven.

Spiritualiteit en geweld

Hans Visser opent zijn speech met “Wat verstaan wij onder spiritualiteit en geweld”. Onder geweld verstaan wij een aanslag op de fysieke en psychische integriteit van personen of groepen in hun leefomgeving. Vanuit zijn functie heeft hij veel te maken met geweld in de grote stad. Hans vertelt dat hij ooit heeft meegedaan aan een optocht tegen geweld, vanwege een moord op een drugverslaafde. Hij heeft tijdens deze optocht ook zelf een toespraak gehouden tegen geweld. Een maand na dit evenement stak de man, die de optocht organiseerde zelf iemand neer. Na deze optocht besloot hij nooit meer aan zulke evenementen mee te doen.
Visser concludeert dat gewelddadigheid, vooral ten aanzien van psychische integriteit, iets is van ieder mens. Er wordt wel eens gezegd: “hij of zij vecht als een beest,” maar de mens is het meest gewelddadige “beest” van het hele universum. Ik vraag mij af of het begrip universum hier wel past. Wie zegt dat er op andere planeten geen wezens wonen die nog veel gewelddadiger zijn.

Christus

Hans vervolgt dat spiritualiteit heeft te maken met de geest waarin wij willen leven. Zelf probeert hij te leven in de geest van Christus. Deze geest is ook werkzaam in andere godsdiensten. Gandhi was erg geïnspireerd door Christus, dus universeel van karakter. Jezus zei “heb je vijand lief”. In de oertijd had je de onbeperkte bloedwraak. Families bleven elkaar toen uitroeien. Dit speelde ook in de tijd van Mozes, zo’n 2000 jaar voor Christus. Mozes riep toen op om het principe van oog om oog, tand om tand toe te passen. Dit was al een hele verbetering. Hier werd mee bedoeld om een bloedwraak eenmalig toe te passen en daarna te stoppen.
“Gij zult niet doden” in de Thora, betekende destijds “houdt op met onbeperkt wraak nemen”. Jezus draaide dit om. Hij zei dat je gewelddadigheid moet beantwoorden met het toekeren van de andere wang. Beantwoording van het kwaad met het goede. Spiritualiteit betekent zoeken naar vrede en liefde in jezelf en in anderen.
Hans Visser noemt God de grond van zijn bestaan. Je kunt God ook omschrijven als vader of moeder, maar God is niet binnen ons bereik. God heeft zich volgens de menselijke benadering wel als mens geopenbaard. Hans is zeer bescheiden met het praten over God. “Hij zit niet in je broekzak”. Belangrijk is vrede met God te hebben en vrede met jezelf en je naaste die op je pad komt. Als alles van God is, dan mag je met alles in ons bestaan: boom, auto en huis je blij zijn, maar de wereld is niet volmaakt. Vooral vroeger dachten de mensen dat er naast God ook demonen, satan of hoe je het ook wil noemen waren, dus kwade krachten. Joden hadden een andere theorie; die zeggen: “God is de maker van het goed en het kwaad maar koos voor het licht.” Als je leeft in de spiritualiteit van Christus dan heb je met al deze krachten te maken.

De islamieten kennen de djihad. Hiermee wordt een uiterst inspannende geestelijke strijd bedoeld. Dus de
associatie met bommen en geweld is niet juist. In het christendom heeft die geestelijke strijd zelfs tot
kruistochten geleid. Dat was ook niet juist. In de Islam wordt oorlog door sommige opgehangen aan de djihad.
De persoon van Jezus zorgde in het christendom dus voor een keerpunt. Het gaat niet om de sterkste ook al is dit wel het principe van de evolutie. Wij zullen als mens het roer moeten omgooien, als homo sapiëns, niet langer het recht van de sterkste laten gelden maar meer moeten streven naar compassie en geweldloosheid.

Indonesië

De afgelopen weken is Hans Visser in Indonesië geweest. In dit gebied, Sulawesie/Celebes, heeft recent een conflict tussen moslims en christenen plaatsgevonden. Omdat hij daar vroeger gewerkt heeft, voelt hij zich daar nu nog erg bij betrokken. Waar komt die gewelddadigheid nu vandaan. Door het intrekken van andere groepen in dit gebied zoals in dit voorbeeld de islamieten, ontstaat de situatie dat deze nieuwelingen huizen en land gaan kopen en geleidelijk ook de macht overnemen. Beïnvloed door de beelden van onlusten op TV uit andere gebieden en andere invloeden komt de
ontevredenheid. Drank speelt ook een belangrijke rol. De eerste onlusten komen door het drankmisbruik. Daarna escaleert de zaak. Anarchie over en weer. Mensen vermoorden elkaar, huizen worden vernietigd, kerken in brand gestoken etc.
Volgens Hans Visser is er een onderscheid tussen zelfverdediging en bewust doden. Als voorbeeld noemt hij: "Stel er komt een man schietend binnen. Ik zal hem zeker proberen uit te schakelen en misschien wel doden”. Dit is zelfverdediging. Je hebt het recht op zelfverdediging. “Heb je vijanden lief,” zei Jezus. Dat geldt ook in geval van andere religies. Wij, christenen, Indonesiërs, praten over islamieten als mensen van de andere kant, terwijl het onze broeders en zusters zijn. De oplossing om te proberen de ander christen te maken of islamiet is niet de weg.

Geweld in de stad Rotterdam

Een paar jaar geleden na een voetbalwedstrijd van Feijenoord, ontaardde het feest daarna in een complete chaos. Nadat de politie de supporters uit elkaar probeerde te halen door in de lucht te schieten, escaleerde dit weer in enorm geweld van de zijde van de supporters. Het bestuur van de gemeente Rotterdam besloot toen, dat de politie zich moest terugtrekken uit de binnenstad. Toen het gezag wegviel ontstond er anarchie. Er kwamen ineens mensen op scooters overal vandaan om mee te plunderen. De binnenstad werd in korte tijd een opeenhoping van kapotte ruiten en plunderingen. Als je er iets van zei, “zoals ik toen nog geprobeerd heb,’ aldus Hans Visser, kon je zelfs nog klappen oplopen. Zo zie je dat als gezag wegvalt dat mensen in een primitief stadium terug vallen.

Leefbaarheid in de stad

Aanvankelijk is er in de stadssociologie zeer negatief gedacht over de stad. Robert Ezra Park definieerde de stad echter als een “state of mind”. Volgens hem is de stad niet een noodlot dat zich aan de mensen voltrekt, maar het is de cultuur van de mensen zelf die bepaalt of een stad gemaakt of gebroken wordt. Er zijn twee modellen voor leefbaarheid in een stad: Er kan een situatie ontstaan waarin de burger zich geheel afhankelijk maakt van de overheid, die de uitkeringen garandeert en de subsidies verstrekt. De burger houdt zijn hand op en gaat eisen stellen.
De overheid kan alle verantwoordelijkheden afschuiven op de burger en zich terugtrekken. Er zullen mensen buiten de boot vallen en hun eigen plan trekken. Maffia en criminaliteit zullen de gevolgen kunnen zijn.
In Amerika is dat nog erger. Een stad kan onleefbaar worden door de praktijken van maffia en criminaliteit. In Nederland zijn er wijken bijvoorbeeld de Bijlmer, waar de politie de greep op kwijt is. In een cultuur waar waarden en normen zijn moeten wij zelf bepalen of wij geweld willen laten toenemen of niet. Het is goed je te verplaatsen in de ander, bijvoorbeeld in de huid van een zwerver, een illegaal of in iemand die schulden heeft. Als je dit echt doet dan ga je milder oordelen over deze mensen.
Hans Visser is optimistisch over de stedelijke samenleving. Het valt wel mee, je moet niets overdrijven. In
de middeleeuwen was het veel onveiliger, zeker op het platteland. Daar had je zelfs roversbenden. De politie is oorspronkelijk door de rijken in het leven geroepen; dit om hen te beschermen. Onveiligheid in een stad kun je bestrijden. Onveiligheid is ook een gevolg van erosie van de openbare ruimten. In de steden gaat men sommige openbare ruimten via camera’s bewaken. Dan zie je dat de meeste autokraken en andere criminaliteit buiten het camera gebied gaan plaatsvinden. Sommige delen van de steden in Amerika worden bewaakt met slagbomen. Men bouwt huizen met de ramen naar de binnenplaats en kleine raampjes naar de boze buitenwereld. Manuel Castel zegt, dat de mens besluit zijn privé wereld tot een soort paradijs te maken. Je hebt internet je kunt e-mailen. Je hebt de openbare ruimten niet meer nodig. Dit is natuurlijk een slechte ontwikkeling. De openbare ruimten zijn er om mensen te ontmoeten van aangezicht tot aangezicht.

Bolletjes-slikkers

Er is momenteel een discussie aan de gang over de bolletjes-slikkers. Wat zijn bolletjes slikkers eigenlijk voor een mensen? Veelal zijn dit gebruikers die schulden hebben en door het vervoer van deze bolletjes weer geld willen verdienen. Dit zijn vaak geen grote criminelen. Waar maken wij ons druk om? De vraag is: “Is een verbod wel de oplossing van dit probleem, want tabak en alcohol zijn ook niet verboden en daar sterven mensen ook aan”? We hebben daar wel goed beleid voor gemaakt. Dat zou je met drugs ook kunnen doen. De beste oplossing zou zijn om hierin te sturen. Als wij geweld willen terugbrengen moeten er sociale keuzes gemaakt worden. Jongeren die afkomstig zijn uit lagere klassen van de samenleving slagen er niet in om de gewenste doelen te bereiken.Van hun ouders hebben ze onvoldoende meegekregen om de benodigde kennis hiervoor te kunnen verwerken. Ze komen onder druk te staan, ze raken gefrustreerd. Deze frustraties kunnen ertoe leiden dat zij situaties van onveiligheid scheppen voor jongeren die wel in staat zijn hun doel te bereiken. Ze terroriseren, ze pesten, ze roven, ze stelen en vernielen. Het is de ervaring van Hans Visser dat mensen die geheel onder aan de ladder staan, bijv. illegalen die ook drugsgebruiker zijn, zich vaak overgeven aan volstrekt zinloze vernielingen: wc-potten slopen, kranen ontwrichten. Bij onderzoek blijkt dat dit een vorm van protestgedrag is. “Ik kan niet meedoen, dus ik doe zo mee, op mijn manier.” Jongeren die zo vervreemden van de samenleving, gaan ook over op bendevorming. Er ontstaan dan subculturen, die zeer geïnteresseerd zijn in criminaliteit die veel gewin geeft.
Ook het ontstaan van maffiose culturen is vaak een reactie op de uitstoot van de globale economie. Vaak geldt het recht van de sterkste, de slimste. Consumptiegoederen hebben een geweldige zuigkracht. Het menselijke geluk wordt afgemeten aan het bezit van allerlei consumptiegoederen. Er zijn mensen die deze goederen niet kunnen kopen en ze dan maar ontvreemden.

Het gevoel van veiligheid

Hans Visser stelt dat je veiligheid is een subjectieve zaak is, die je zelf bepaalt. De burger blijkt zich pas veilig te voelen als hij er zelf in gelooft. Dus ondanks alle maatregelen. Ook in de Pauluskerk waren er klachten van de omgeving, men voelde zich onveilig. Op verzoek van de omgeving zijn er toen maatregelen genomen zoals: meer lantaarnpalen, er zijn schuttingen geplaatst rond de tuinen van de omwonenden en bosjes weg gehaald. Ook al had Hans Visser de indruk dat alles hetzelfde bleef, de omwonenden geloofden in de maatregelen en voelden zich veiliger.

Theologie en stad

Theologisch gezien is er ook vaak negatief gedacht over de stad. De cultuurfilosoof Jacques Ellul ervaart de stad als een verheviging en verdichting van de morele en sociale problemen zoals onderdrukking, verarming en normvervaging. De kwaliteit van leven wordt aangetast. Stedelijke situaties zijn levensbedreigend. Individualisering vervreemdt. Solidariteit neemt af. De torenbouw van Babel herhaalt zich in de grote steden. Het wereldeconomisch systeem van de vrije markt heeft de plaats ingenomen van God, is het Gouden Kalf van de moderne tijd geworden. Ellul schildert hoe de aardse stad haar wortels vindt in het optreden van Kaïn die zijn broer vermoordde. De geschiedenis van de stad begint met een moord. De stad is bezeten van de demonen. De zorgwekkende toestand in oude stadswijken geldt als bewijsvoering. We hebben inmiddels geleerd dat een mens beschikt over drie soorten kapitaal: economisch, sociaal en cultureel kapitaal. In kerken is men nogal eens geneigd alleen na te denken over gebrek aan economisch kapitaal, maar in arme stadswijken blijkt dat mensen toch vaak groeien en bloeien door die andere vormen van kapitaal: het
sociale en het culturele kapitaal.  Visser ziet geen reden voor somberheid. Individualisering is niet slecht. Ieder zoekt binnen zo’n grote stad toch weer zijn eigen netwerk op.

Vrede makende criminologie

Hans Visser is een voorstander van het streven naar vrede makende criminologie. We moeten het geloof verliezen in het geweld van de staat, in dood- en gevangenisstraffen. Het geweld in de wereld moet gedeëscaleerd worden door verzoening, bemiddeling en gesprek. De Golfoorlog en Kosovo hebben bewezen dat geweld geen resultaat geeft. De enige weg tot vrede is altijd de vrede zelf. Straf doet haat toenemen. Kijk naar de Palestijnen en Israëliërs, een uitzichtloos gebeuren. Rond 1860 leefden Joden, Christenen en Islamieten vredig naast elkaar in één land. Door het land na de 2e wereldoorlog aan de Israëliërs toe te wijzen is het probleem ontstaan. Onvoorstelbaar hoe deze
samenleving ontwricht is. Martelaarsdrang van Islamieten, die onschuldige burgers doden. Israëliërs die alles weer bombarderen. Mensen raken alles kwijt. Haat, nijd, wraak en intimidatie. Er is maar één weg, praten en stoppen met geweld.

De sterke en de zwakke samen op weg

Laten wij werken aan een samenleving waarin wij leren dat we elkaar als mensen nodig hebben. Vaak zijn we
gewend dat de zwakken de sterken nodig hebben, maar zou het ook niet omgekeerd kunnen zijn: dat de sterke
de zwakke nodig heeft? De innerlijke harmonie, de innerlijke genezing ontstaat pas wanneer de sterke ontdekt dat hij inderdaad die zwakke nodig heeft. Jean Vanier zegt: de zwakke wekt in ons hart de krachten van tederheid, medeleven, goedheid en gemeenschap op. Hans Visser geeft een voorbeeld. “Tijdens mijn reis in Indonesië moest ik een stuk reizen. Deze reis kon ik niet alleen doen. Ik ben op zoek gegaan naar een chauffeur met auto. Toen ik deze uiteindelijk gevonden had, raadde iedereen, tot mijn verbazing, mij af om met deze man, een islamiet, alleen in de auto te reizen. Ik ben toen eerst maar eens gezellig met deze man gaan eten, om elkaar een beetje te leren kennen. Daarna zijn we op reis gegaan. Tegen de avond zijn wij gestopt en hebben een hotelletje gezocht. De man vertelde mij dat hij in de auto zou slapen, maar ik zei: ”Niets daarvan; je slaapt net als ik ook lekker in een bed in het hotel.”
Ik heb mij deze hele reis geen moment bedreigd of onveilig gevoeld. Dit is een voorbeeld dat je elkaar nodig hebt hoog of laag of rijk of arm.

Na de pauze zijn er nog vragen, die vooral te maken hebben met de begrippen geweld en geweldloosheid, zoals
ondermeer:

Vraag: Er is ook echte geweldloosheid. Kijk maar naar mensen zoals Gandhi en de Dalai Lama. Hoe is dit verklaren? Heeft dat niet te maken met het niveau van spirituele ontwikkeling?

Antwoord: Ik hanteer t.a.v. geweld, het begrip situatie-ethiek. De norm is altijd een toegepaste waarde in een situatie. Zoals Jezus, die zei: “Keer je linkerwang toe als je op je rechter bent geslagen.” De situatie bepaalt het. In de 2e wereldoorlog heeft het verzet ook geweld gebruikt tegen verraders en deze zelfs gedood. In zekere zin is dit te begrijpen. Ook in het verzet hebben sommigen er voor gekozen om wel aan sabotage mee te doen, maar niet aan het moorden. In Indonesië heeft Visser zelf de periode meegemaakt van de jacht op de communisten. Het ontaardde in intimidatie en verkrachting. Wat konden we doen? Niet zoiets als schieten, ik kon zelfs niet schieten. Eén keer hebben we toch een militaire commandant aangepakt die vrouwen verkrachtte. We hebben namelijk zijn carrière gebroken. Geweldloosheid was in deze situatie het grondprincipe. Situatie-ethiek kan ook anders uitpakken. Net voor het begin van een Kerstnachtdienst kwam een man met een ijzeren staaf de kerk binnen en begon ons te bedreigen. Ik ben met toga en al frontaal op deze man gesprongen en heb daarbij ook enkele klappen uitgedeeld. Daarna is de politie gekomen en die heeft hem afgevoerd. De eerste minuten van de kerkdienst moest ik daar natuurlijk wel even van bijkomen. Gelukkig begon de dienst met veel kerstliederen. Dus toen was de enige oplossing vloeren. Het risico bij
situatie-ethiek is wel, dat je snel rechtvaardigt om toch geweld te gebruiken. Mooi voorbeeld is Gandhi. India zelf heeft dat echter niet volgehouden.

Vraag: Marcel van Dam is een voorstander van de drugs uit de criminaliteit te halen. Vindt u dat ook voor gestverruimende middelen zoals LSD etc.?

Antwoord: Priesters en sjamanen gebruiken in sommige religies soms middelen om hun geest te verruimen. Dat doe je ook al met een beetje alcohol, je praat dan vaak wat vlotter. Dat geeft niets, maar je moet wel op tijd stoppen; anders ga je zwammen. Dat geldt ook voor hasj, je voelt je daarbij prettig, maar doe dat dan niet elke dag, dan is het verslavend. Dit is ook weer een breed gebied en de vraag is waar liggen de grenzen. Voor sommigen speelt het zelfs een spirituele rol of een meditatieve, bijvoorbeeld voor het krijgen van een godsbeleving als een existentiële totaal ervaring. Men denkt dat het drugsgebruik zo’n stadium kan bevorderen. Drugs, mensen, extase hebben iets met elkaar te maken.


 
(Utrechts Universiteitsblad jg 31, 24 februari 2000). Pauluskerk-dominee Hans Visser promoveert: 'De stad is een uitdaging die je niet moet ondergaan maar moet maken' Karin Alberts

      Hans Visser geniet landelijke bekendheid als dominee van de Pauluskerk in Rotterdam.
      Visser gooide zijn kerkdeuren open voor daklozen en drugverslaafden en is niet bang voor het
      uitdragen van omstreden standpunten. Iets wat de kerk veel meer zou moeten doen, aldus
      een stelling die hij opschreef in het proefschrift dat hij op 24 februari aan de UU verdedigt.

      Gehavend doet dominee Hans Visser de voordeur open. Zijn linkeroog is blauw, op zijn voorhoofd
      zit een bult vol korsten. Zes dagen eerder heeft hij een ongeluk gehad. Het gekke is, hij herinnert
      zich er niets van. Het ene moment steekt hij de weg over, het volgende moment wordt hij wakker in
      een ziekenhuisbed. "De periode daartussenin is een zwart gat. Dat schijnt wel vaker voor te komen
      bij een hersenschudding", zegt Visser. Hij heeft geluk gehad, de kneuzingen genezen goed.
      Vanwege zijn weekje 'ziek-zijn' vindt het interview bij hem thuis plaats. Aan de oever van de Maas
      bewoont Visser een tweekamerappartement met uitzicht op de Erasmusbrug. Rotterdamser kan
      bijna niet.

      Hans Visser is geen doorsnee dominee. Hij neemt het op voor de uitgestotenen van de
      maatschappij: het heroïnehoertje, de jeugdige drugskoerier, de dakloze. Niet alleen vinden zij soep
      en brood en een luisterend oor in zijn Pauluskerk. Visser neemt ferme standpunten in en verdedigt
      die onvermoeibaar, onder meer op de opiniepagina's van dagbladen. Zijn pleidooien voor de vrije
      verstrekking van harddrugs aan zwaarverslaafden ligt waarschijnlijk het meest vers in het
      geheugen. Eerder, in de jaren zestig, ging hij de straat op om te demonstreren tegen de
      wapenwedloop. En tijdens zijn verblijf in Indonesië in de jaren zeventig dreef hij de autoriteiten tot
      wanhoop met zijn strijd tegen corruptie en onderdrukking.

      Wat buiten het zicht van de media bleef: al die tijd werkte Visser in zijn spaarzame vrije tijd aan
      zijn promotie-onderzoek. Dertig jaar geleden begon hij zijn speurtocht naar de rol van de kerk in de
      moderne stad. Tien jaar geleden werd het serieus. Visser: "Toen vulde ik van die formulieren in en
      zocht twee promotoren." Hij stortte zich enthousiast op allerlei boeken en schreef vellen vol. Een
      aantal jaren later zat hij met een stapel papier vol mooie teksten maar zonder kop of staart. Bijna
      gooide hij het bijltje erbij neer. Zijn toenmalige promotor vond dat hij het werk moest uitgeven als
      een gewoon boek. Omdat die optie Visser niet bevredigde,legde hij de stapel teksten voor aan een
      andere theoloog, de hoogleraar Jongeneel. Die zag er wel degelijk promotie-materiaal in. Maar dan
      moest wel de hele boel overhoop. Samen schreven ze een nieuwe opzet waarin de helft van het
      werk sneuvelde. Visser: "Jongeneel leerde me om mij te beperken tot de hoofdlijn. Ik was bezig een
      heelal te bouwen dat alsmaar uitdijde. Dankzij de onverbiddelijkheid van Jongeneel is het goed
      gekomen."

      Parochiemodel

      Het resultaat is een dissertatie van ruim driehonderd pagina's:Creativiteit, wegwijzing en
      dienstverlening: de rol van de kerk in de postindustriële stad. Vissers beschrijft de ontwikkeling van
      de stad door de geschiedenis heen en onderscheidt drie tijdvakken: de preïndustriële, de industriële
      en de postindustriële tijd. Vervolgens onderzoekt hij de plaats en de rol die de kerk innam in de
      steden uit die periodes. Hij heeft zich moeten aanpassen aan de regels van het wetenschappelijk
      schrijven. Maar als hij praat over zijn onderzoek sluipt de alledaagse Rotterdamse tongval weer in
      zijn verhaal. En een voordeel van dit vertellen is dat hij met zevenmijlslaarzen de geschiedenis van
      de kerk kan doorlopen, om snel te belanden in de periode waar zijn hart ligt: de hedendaagse tijd...
      en wat daarin anders zou moeten.

      "Dat is mijn missiologische kant. Als ik ergens begeesterd over raak, wil ik dat graag uitdragen." Na
      de Franse Revolutie en de Industriële Revolutie is het afgelopen met de dominante rol die de kerk
      voordien in de samenleving speelde. "Maar tragisch genoeg heeft de kerk niet door dat de
      samenleving voorgoed aan het veranderen is", constateert de dominee. "Ze blijft zich presenteren
      met het oude parochiemodel, met haar dorpsgericht handelen. En ze blijft uitgaan van de
      vanzelfsprekendheid van het geloof. De kerk raakt de kluts kwijt, ze kan het tempo van die alsmaar
      uitdijende stad niet bijhouden... en mist de boot. Het is mijn theorie dat de kerk vanaf dat moment
      niet langer trendsettend is. De kerk wordt trendvolgend."

      Visser zoekt de verklaring voor die omslag onder meer bij de negatieve kijk van de kerk op de stad.
      "De kerk ziet alleen de dreigende kanten: teveel mensen, seksuele uitdagingen, luchtvervuiling,
      criminaliteit, ontwrichting, eenzaamheid, armoede." Als reactie daarop keert het instituut kerk zich
      naar binnen en stopt het zijn energie in theologische discussies en in charitas. "De kerk heeft zich
      laten terugdringen in een EHBO-rol. Ze biedt hulpverlening, maar ze vergeet in te spelen op
      moderne ontwikkelingen. Wetenschap, economie, de opkomst van de markt: de kerk keerde zich
      ervan af. Daarmee heeft ze zichzelf buiten spel gezet. Als het individualismeopkomt in de jaren
      zestig, begint de onvermijdelijke leegstroom van de kerken." Zijn kritiek op de hedendaagse kerk is
      stellig: "Zij is niet publiek bezig. De maatschappelijke thema's - euthanasie, abortus,
      gentechnologie, de wereldmarkt - daar zou men over moeten meedenken. In plaats daarvan
      veroordeelt de kerk, doet ze negatief."

      Verhaal

      De telefoon gaat... een kort gesprek over een zekere K. die wegens drugshandel is opgepakt door
      de politie. "Ik hou me ook met dealers bezig en met decriminalisering van drugshandel", vervolgt
      Visser het interview. "Dat is een hele andere wereld, waarmee de kerk zich ook zou moeten
      bemoeien. De kerk stuit in de stad op het fenomeen. Daar moet ze een standpunt over innnemen."
      Vissers eigen standpunt is bekend: "Het is hartstikke stom dat we drugs verbieden, want dat geeft
      alleen maar problemen. Het moet juist gelegaliseerd worden, het moet in banen geleid worden." Hij
      verzucht: "De kerk gaat nog altijd angstig om met de stad. De stad is goed, is gewild, is een
      realiteit, een uitdaging. Die moet je niet ondergaan, die moet je m'ken. Ook als kerk."

      Daarvoor moet de kerk heilige huisjes durven loslaten, betoogt Visser. Het idee dat je alleen een
      kerk kunt zijn in de vorm van een gemeenschap die elkaar wekelijks treft, vindt hij achterhaald.
      Visser bladert in zijn proefschrift: "In een stad heb je heel veel losse ontmoetingen. Die wisseling
      van patronen maakt het leven er ongelooflijk vermoeiend maar tegelijkertijd ongeëvenaard boeiend
      en uitdagend. Ik merk het dagelijks. Je hebt eenmalige ontmoetingen met mensen, waarin je even
      wat beleeft met elkaar. Het kan verdriet zijn, vreugde... je hebt elkaar iets te zeggen... en het is
      weer voorbij. Dat is voor een kerk heel moeilijk acceptabel. Want die denkt in blijvende
      gemeenschappen, lidmaatschappen, betalingen, gebouwen waar je heen moet gaan. Dat hebben we
      gehad."

      Het is Vissers stelling dat de stad een groot netwerk is dat weer bestaat uit allemaal kleine
      netwerken. Een mens maakt deel uit van diverse netwerken. Werk, hobby, familie, vrienden. De
      kerk moet daarbij aansluiting zoeken. "Laat de kerk ook gebruik maken van de moderne netwerken
      als TV, radio, internet, literatuur", meent Visser. "Er zijn vele mogelijkheden om als kerk iets te
      laten oplichten van wat een kerk belangrijk vindt voor mensen. Er zijn nog zat mensen die
      geïnteresseerd zijn in levensvragen en zingeving. Kom ze tegemoet, maar op verschillende wijzen.
      Neem Rotterdam. Je hebt hier het Citypastoraat in de Laurenskerk. Daar zitten de gelovigen die
      houden van cultuur, van een mooi stuk liturgie, van een muziekuitvoering. De Pauluskerk trekt juist
      daklozen en thuislozenaan; die willen ook wel eens een verhaal horen uit de bijbel, maar dat moet
      dan wel te maken hebben met hun eigen leven. Zo zie je dus dat die kerk al heel verscheiden is
      geworden."

      Tegen de stroom in is Visser niet somber over de toekomst van de kerk. "Tuurlijk, het christendom
      is afgenomen, de tijd van het massaal geloven en ter kerke gaan is voorgoed voorbij. Maar daar
      moet je niet zielig over doen. Aanpakken, is mijn motto. Er is plenty werk. Neem genoegen met
      kleinschaligheid, met kwaliteit. Mensen willen best horen wat je te vertellen hebt, als je maar zorgt
      dat je een goed verhaal hebt. En dat hebben we. Alleen het verhaal van God en de bijbel moet
      gekoppeld worden aan het verhaal van de mensen nu."