Fotografie basisregels
.
   
   
   
.
 

 

 

Basis kennis digitale fotografie

Wat hier volgt zijn een aantal basisregels die van pas kunnen komen bij het fotograferen en het nadien bewerken van uw foto's.
Vergeet echter niet dat een foto gemaakt wordt op het ogenblik van het fotograferen, met een foto bewerkingsprogramma kunnen achteraf enkel nog kleine correcties aangebracht worden.

Compositie : De regel van de gulden snede of de regel van derden.

Een onderwerp in het midden van uw foto geplaatst, wordt snel is een saaie foto ervaren.
Om een dynamische foto te maken kan je de regel van de gulden snede toe te passen.
Theoretisch ligt de gulden snede op 0.618 , dit is echter moeilijk te hanteren, daarom wordt praktisch, veelal van de regel van derden gebruik gemaakt

Men gaat als volgt te werk:
Plaats , zowel horizontaal als vertikaal, 2 lijnen op 1/3 en 2/3 in uw foto , waardoor uw foto in 9 gelijke delen wordt verdeeld.
Deze lijnen worden de sterke lijnen genoemd.
De kruispunten zijn de sterke punten .
Bij bv de meeste Nikon toestellen kan je deze lijnen in de zoeker zichtbaar maken.
Deel uw foto horizontaal in 3 delen: voorgrond ; hoofdmotief ; achtergrond   en zorg er voor dat de scheiding samenvalt met de horizontale sterke lijnen.

Uw foto wordt dynamischer wanneer uw hoofdonderwerp op één van kruispunten van die sterke lijnen wordt geplaatst.  

 

Voorgrond en horizon liggen op een sterke lijn. De boot ligt op een sterk punt

 Uitzonderingen :

Bovengenoemde regel is meestal toepasbaar om een evenwichtige foto te verkrijgen maar op alle regels zijn er uitzonderingen

  • Een volledig symmetrisch onderwerp plaats je pal in het midden van de foto.
  • Een beeldvullend onderwerp (v.b. een close-up van een hoofd   of een bloem) hoeft niet op een sterke lijn of sterk punt te liggen .
    Het biedt wel voordeel als je VB de stamper of de ogen op een sterk punt kunt leggen
  • Soms zal je gewoon aanvoelen dat deze regel voor uw opname  niet van toepassing is, dit is slechts en richtlijn ,geen wet, volg uw gevoel, het levert de mooiste foto's.

Diagonaal methode

Diagonalen vertrekkend onder 45° vanuit de hoeken van de foto, tonen de plaatsen van de sterke punten
Diagonalen in uw foto geven een sterk dynamisch beeld, ze leiden als het ware de aandacht naar uw onderwerp.

een voorbeeld:

 

Ook al vertrekt de diagonaal niet perfect vanuit een hoek, het kan toch voor een sterk beeld zorgen.
Onderstaande foto is het origineel, enkele foutjes dienen gecorrigeerd te worden:  

Origineel: Nikon D70 - tele 300mm uit de hand- sluiter 1/320

  

Gecorrigeerde foto:

Aanpassingen:

  • Uitsnijden (crop) : Meer uitgesproken diagonaal - overbelicht tak gedeeltelijk verwijderd-compositie verbeterd
  • Gekloond: overbelichte tak structuur gegeven-meer schaduw onder de libelle- cirkelvormige reflecties (lensflare) weggewerkt
  • Aangescherpt.
  • Contrast verhoogd.
  • Verzadiging verhoogd.

Zorg er voor dat uw huizen en torens recht staan

Door het niet horizontaal houden van uw toestel , of door fouten van uw lens kunnen gebouwen schuin komen te staan.
Vooral bij groothoeklenzen kan je "ton" vervorming krijgen, waardoor verticale lijnen niet meer recht zijn.
Met een foto bewerkingsprogramma is dit te corrigeren.

Geef uw onderwerp ruimte

Laat het onderwerp niet aankijken tegen de rand van uw foto.  

Fout
Goed
 

Digitale Crop (uitsnijden) functie

Met de "digitale uitsnijden" functie kan je dus volgende aspecten van uw foto bijwerken:

  • De compositie van uw foto optimaliseren
  • Horizon op een sterke lijn leggen
  • Horizon horizontaal maken
  • Hoofd onderwerp op een sterk punt plaatsen
  • Uw foto op het digitaal formaat 10x15 uitsnijden
  • Storende onderwerpen wegsnijden.
    Hoe meer pixels uw originele foto heeft, hoe meer mogelijkheden u hebt om bij te snijden en toch nog voldoende pixels over te houden voor een kwalitatief goede foto.

Achtergrond - Bokeh :

De achtergrond mag de aandacht niet afleiden van het onderwerp ,daarom wordt de achtergrond dikwijls vaag gemaakt
De achtergrond kan je bij het maken van de foto vaag maken door:

  • De afstand onderwerp tot achtergrond te vergroten of dichter bij het voorwerp staan  
  • Een lens met langere brandpuntsafstand te gebruiken.
  • De diafragma opening te vergroten (kleiner diafragma getal)
  • Door uw toestel mee te bewegen met het bewegend onderwerp: tracking -bewegingsonscherpte
  • Met de bokeh, beoordeelt men de artistieke waarde achtergrond van een foto, het in elkaar vloeien van contrasten en kleuren, en het harmonieus samengaan tussen voorwerp en achtergrond.

Voorgrond:

Vermijd storende zaken die de aandacht afleiden (verkeersborden, palen, lichtschakelaars,..)

  • Storende onderwerpen wegwerken eventueel wegwerken met een "Kloongereedschap"
  • Plaats slechts 1 onderwerp op de foto , beslis wat je wilt laten zien.
  • Op vakantiefoto's worden hiertegen veel fouten gemaakt, men wil v.b. zowel een persoon als het standbeeld in beeld brengen.

Kleurzweem.  

Door een verkeerde instelling van de witbalans van uw toestel,of reflectie van de omgeving kan kleurzweem ontstaan. Dit kan gemakkelijk verholpen worden met een foto bewerkingsprogramma.(zie "witbalans")
Kleurzweem kan het best verholpen worden bij een foto in RAW formaat.

Origineel.

Door reflectie van de groene bladeren heeft de witte bloem een groene tint gekregen.

 

Aangepast:

gemaakte aanpassingen:

  • Kleurbalans: groene tint van de bloem weggewerkt
  • Contrast en verzadiging: selectief verhoogd op de stamper.
  • Klonen: gaatje in de bloem weggewerkt
  • Aan scherpen: is altijd de laatste bewerking: globaal lichtjes aangescherpt.
  • De achtergrond / witte bloem overgangen zijn iets meer aangescherpt waardoor de bloem meer naar voor komt.
  • Bijsnijden:compositie: bloem wat meer op de voorgrond. Bloem gekanteld

Scherpstellen

 Stel bij mensen, dieren en insecten, uw toestel altijd scherp op de ogen!!  

Verscherpen in de camera of met de pc?

Een wazige foto kan niet meer scherp gemaakt worden, een goed gefocusseerde foto kan er op vooruit gaan met lichtjes aan te scherpen
Bij de meeste toestellen kan je uw foto, reeds door de camera digitaal laten verscherpen (via menu).
Is het aan te raden deze functie te gebruiken?
Meestal wordt het afgeraden, om deze functie op uw toestel in te schakelen:

  • Sommige camera's geven moiré (kleur interferentie bij sterke z/w overgangen) als je deze functie inschakelt.
  • Teveel verscherpen is niet goed voor de foto, als dit in de camera gebeurt kan je niet meer terug.
  • De gebruikte software (v.b. Photoshop) en uw PC zijn veel krachtiger om deze klus tot een goed einde te brengen.
    Daar kan je ook continue het originele oude en het verbeterde resultaat bekijken.
  • Verscherpen moet steeds de laatste bewerking zijn bij het bewerken van uw foto.
    Als de foto moet verkleinen (resizen) verscherp dan na het resizen.
  • Verscherpen doe je beter in meerdere kleine stapjes dan meteen een grote stap, houd ook de ruis in het oog, eventueel de drempel van waarop het verscherpen begint verhogen.
  • Hoed er u voor overdrijven bij het digitaal aanscherpen
    Op het scherm zijn slechts 92dpi (dots per inch) zichtbaar, hierdoor ziet u het effect van een overdreven aanscherpen (halo-effect) van de foto  onvoldoende,Bekijk de foto op "ware grootte " op uw scherm.
    Het effect van (teveel) verscherpen zal het best zichtbaar zijn op een fotografisch ontwikkelde foto.
    Halo-effect wordt het snelst zichtbaar bij fijne contrast overgangen, zoals takken van bomen en gras  

Sluitertijd & " inzoomen"  (zie ook rubriek lenzen)

Als je gaat inzoomen, wordt uw foto zeer gevoelig voor bewegingsonscherpte, om dit te vermijden dient de minimum sluitersnelheid van uw toestel gelijk of hoger te zijn aan 1/brandpuntsafstand.
Indien je er rekening mee houd dat uw foto later nog "bijgesneden" wordt kies je beter voor een sluitertijd =1/ 1,5x brandpuntsafstand.
V.b.: Een foto genomen met een telelens ingesteld op 300mm , min sluitertijd is : 1/300 sec of beter:1/ 450 sec   (zie foto :Libellen : zoom 300mm, sluitersnelheid : 1/320 uit de hand)
Onscherpe foto's zijn niet meer te redden.
Heeft de lens "beeldstabilisatie" dan kan de sluitertijd één of twee stops lager zonder risico op bewegingsonscherpte.

Diafragma instelling   (f)  

(zie ook rubriek lenzen)
De diafragma instelling is heel belangrijk bij het maken van een foto.

  • Hoe kleiner de diafragma opening (groot f-getal) hoe groter de scherptediepte (alles is scherp, v.b. landschapsfoto's)
  • Hoe groter de diafragma opening (klein f-getal) hoe kleiner de scherptediepte (vage  achtergrond, v.b. portretfoto's)
  • Hoe kleiner de diafragma opening , hoe minder licht dus hoe donkerder uw foto.

Scherptediepte is de afstand voor en achter het voorwerp (focuspunt) waarbinnen de foto nog acceptabel scherp is, ook DOF genoemd (zie rubriek lenzen)

Resolutie, dpi & ppi.

Stel bij het fotograferen uw toestel altijd in op de maximum resolutie (max. pixels/beeld), resolutie verkleinen kan later altijd nog. Ook bij het bijsnijden van uw foto gaan pixels verloren .

dpi: aantal dot per inch, dit is de resolutie van de afdruk machine, voor een inktjetprinter is dit het aantal dot's/inch wat kan geprint worden (Er zijn meerdere dots nodig om 1 pixel te printen - zie "scherpe foto's).
pixels: een digitale foto bestaat uit een aantal pixels horizontaal en verticaal, v.b. 3000 x2000= totaal 6M pixels.
ppi:pixels per inch: is alleen maar belangrijk wanneeer het gerelateerd wordt naar een afdrukgrootte.
Een foto van 6Mpix., zal als hij 15 x10 cm groot wordt afgedrukt een horizontale resolutie hebben van :3000/15= 200pix/cm of 200x2.54= 508 ppi
De resolutie van een afdruk wordt uitgedrukt in ppi.

Resolutie voor printen en fotografisch afdrukken

Bij het afdrukken van een foto zal een printer een aantal dot's per inch (=2.54cm) printen.
Het aantal geprinte dot's/inch is normaal gelijk aan het aantal pixels /inch van de digitale foto. Je kan ook foto met hogere resolutie aanbieden aan de printer, maar dan zal de computer wat rekenwerk hebben om voor iedere te printen dot,door samenvoeging van een aantal pixels, te berekenen welke kleur en helderheid hij moet toewijzen aan iedere overeenkomstige pixel. ...zie ook "scherpe foto's"

  • De resolutie van een foto is best niet lager dan 300 ppi
  • Voor een foto van 15x 10 cm heb je dus minimum nodig :  

Horizontaal : 15 x300 /2,54= 1780pixels
Verticaal: 10x 300/2,54= 1180 pixels Totaal: 1780x1180 = 2.1M pixels voor de totale foto nodig

  • Theoretisch heb je voor een A4 foto ( 21 x 29,7cm ) dus: (21x300/2,54) x(29,7 x300/2,54)= 8.7M pix nodig
  • Met 6M pix heb je op een A4 foto  een resolutie van : 250 ppi wat voldoende is.
  • Het aantal benodigde ppi hangt ook af van kijkafstand, een foto van 10x15cm wordt dichter bekeken dan een foto op A4 formaat, hier zou eigenlijk 240 ppi volstaan.
    De meeste posters worden op 90-120 ppi afgedrukt.
  • Je kan ook met een foto bewerkingsprogramma (vb Photoshop) het aantal pixels kunstmatig verhogen, dit doe je best in een RAW formaat.
    De nieuwe pixels worden dan verkregen door extrapolatie van de bestaande pixels.
    Meer over dpi & ppi vind je hier

Fotoformaat 4:3 of 3:2

  • Analoge foto's hebben meestal een formaat 3:2 (er bestaat ook nog het zgn. panorama view toestellen)
  • De meeste digitale compact toestellen hebben een fotoformaat 4:3 (zoals een computerscherm)
  • Digitale DSLR toestellen hebben meestal hetzelfde formaat als de analoge toestellen nl. 3:2
  • Als je foto's wilt afdrukken is het belangrijk dat je weet welk formaat de foto's van uw toestel hebben.
    Als je het verkeerde formaat kiest zal de afdrukcentrale zelf uw foto aanpassen naar het gevraagde formaat , waardoor je ofwel boven en onder of links en rechts een deel van de foto zult verliezen.
    Als je een ander formaat wilt is het beter om zelf de foto met een foto bewerkingsprogramma op het gewenste formaat te brengen, zodat je zelf kunt kiezen welk gedeelte van de foto mag verdwijnen.
  • Zo is een 3:2   fotoformaat   geschikt voor een 15 x10 cm afdruk
    Een   4:3 formaat past beter voor een 15 x 11cm afdruk  

RAW of jpeg

Op de meeste camera's heb je de keuze tussen een fotobestand als .RAW of .jpeg op het geheugenkaartje te laten opslaan.
Professionele fotografen kiezen altijd voor RAW bestanden.
RAW bestanden geven de fotograaf achteraf nog heel wat mogelijkheden om de foto te corrigeren, de mogelijkheden bij jpeg zijn heel wat beperkter.

JPEG
Jpeg (jpg) is een meer universeel fotobestand formaat, en kan met iedere fotoviewer bekeken worden.
- De compressie is afhankelijk van de ingestelde keuze (fijn -medium-laag)
- Verlies aan kwaliteit door de compressie, hoe hoger de compressie hoe lager de kwaliteit van de foto.
- Bij iedere "opslaan" bewerking,is er verder verlies aan kwaliteit.
- Contrastdiepte : 8bit (256 contrast stappen tussen zwart en wit per kleur ) dus 256 x 256 x 256= 16.000.000 verschillende kleuren/contrasten mogelijk
- Witbalans zit geïntegreerd in het fotobestand, waardoor nog moeilijk te wijzigen
- T.g.v. de compressie: (veel ) kleinere fotobestanden.

RAW:
Het fotobestand die door de camera word afgeleverd is eigenlijk de ruwe data die van de sensor komt, daar is nog geen bewerking mee gebeurd:
- Niet aangescherpt,
- De witbalans informatie wordt afzonderlijk meegeleverd maar is nog niet in de foto geïntegreerd.
- De foto is ook niet (of weinig) gecompressed waardoor zeer grote fotobestanden (tot 100Mb en meer).
- De contrastdiepte is afhankelijk van de camera 12-14bit per kleur ( 4000-16000 contast stappen per kleur)
- Ieder merk heeft zijn eigen RAW kenmerken (Nikon : .nef ; Canon : .crw,...) en je hebt specifieke (meegeleverde) fotoviewers nodig om een RAW foto te bekijken en om te zetten naar jpeg.

De software van de camera fabrikanten voor het bekijken en omzetten van RAW naar jpg , geven meestal een beter & scherper beeld dan courante fotoviewers omdat de fabrikant de eigenschappen van zijn camera beter kent, en de omzet algoritmes dynamisch aanpast aan de inhoud van de foto.

Keuze:

Ben je niet van plan om de foto's nog verder te bewerken kies dan op de camera voor jpeg op max resolutie.
Ben je vertrouwd met fotobewerkings programma's kies dan voor RAW bestanden.
De meeste camera's voorzien dat je ook RAW+jpeg kan opslaan, wat natuurlijk het aantal foto's op eenzelfde kaartje sterk beperkt.

Histogram

Kontroleer gedurende het fotograferen regelmatig het histogram van de foto's, ze geven een indicatie van de belichting van de foto.
De linkerzijde vertegenwoordigt de zwarte gedeeltes van de foto, de rechterzijde, de witte gedeeltes.
Zorg er voor dat er niet overbelicht wordt, want overbelichte plaatsen bevatten geen informatie meer en zijn dus niet meer te herstellen.

Opmerking:
Fotografeer je in RAW, dan is histogram toch gebaseerd op een (8bit) jpg file, die automatisch door de camera gegenereerd wordt, ook al sla je enkel RAW files op in het geheugen.
De RAW files hebben een contrast diepte van 12-14bit, waardoor er meer correctie mogelijkheden zijn met RAW files dan het histogram laat zien, zelfs uitgebrande (overbelichte) gedeeltes zijn in RAW files meestal nog te corrigeren.

Ruis - ISO waarde  (zie ook rubriek lenzen)

  • Ruis op een foto wordt meestal veroorzaakt door een (te)  hoge filmgevoeligheid, of te lange belichtingstijd.
  • Deze hoge filmgevoeligheid is nodig om bij weinig licht toch nog een bruikbare foto te maken.
  • Bij analoge film werd de gevoeligheid (ISO waarde) van de film bij de aankoop van de film bepaald, bij de meeste digitale toestellen kan je de gevoeligheid van de beeld sensor vrij instellen tussen 50 (100 )-1600 en hoger.
    Waarbij 50 het minst gevoelig (zeer weinig ruis) en, bij maximum gevoeligheid, zal een duidelijk waarneembare ruis op uw foto zichtbaar zijn.
    Ruis kan je met een foto bewerkingsprogramma verminderen, maar uw foto zal ook aan scherpte in boeten.
    Bij het verscherpen van een foto, zal ook de ruis mee versterken.

Relatie ISO - bestandsgrootte

Hoe hoger de ISO waarde hoe groter het jpg bestand van een foto zal zijn.
Dit komt omdat met een groter ISO getal ook de ruis toeneemt. Hierdoor verschijnen meer (ruis) details op de foto en neemt ook de bestandsgrootte toe. Dit geld zowel bij RAW als Jpg bestanden.

Een voorbeeld:

Dit beeldje gefotografeerd op statief, bij maximum beeldformaat en resolutie (fine) in Jpg heeft een bestandsgrootte van
2.10MB bij ISO :200
2.25MB bij ISO: 400
2.38MB bij ISO: 800
2.48MB bij ISO:1600
Dit wordt nog versterkt doordat bij jpg codering, groepen pixels met dezelfde inhoud samen genomen worden, hoe meer ruis, hoe minder pixels met eenzelfde inhoud, dus grotere bestanden.

Het compromis      (zie ook rubriek lenzen)

Zoals je merkt zal er bij iedere foto dus een keuze moeten gemaakt worden tussen 3 factoren:

  • Sluitertijd: hoe hoger, hoe minder bewegings-onscherpte, maar ook minder belichting van uw foto
  • Diafragma : hoe kleiner de opening (groot f-getal) hoe groter de scherptediepte , maar ook minder belichting van uw foto.
  • ISO gevoeligheid: hoe lager de ISO waarde hoe minder ruis , maar ook minder belichting van uw foto.

Om uw foto perfect te belichten, zult u dus compromissen moeten sluiten.
Hulpmiddelen die kunnen helpen om meer licht op uw foto te krijgen zonder bovengenoemde nadelen zijn:

  • Een statief (waardoor je met langere sluitertijden kunt werken zonder bewegingsonscherpte)
  • Gebruik van een flits voor meer licht.
  • Een betere lens (grotere max. diafragma opening): Het licht wat in uw toestel komt wordt ook bepaald door de kwaliteit van uw lens (zie rubriek lenzen)

De belichting van uw foto, is met een foto bewerkingsprogramma gemakkelijk bij te werken, maar let op voor over belichting het zgn. verbranden van de foto, dit is onherstelbaar, gezien in de overbelichte delen geen informatie meer aanwezig is.
B
ij RAW foto's is de belichting beter te corrigeren dan jpg foto's

Het blauwe uurtje (Twilight)

Het blauwe uurtje is een deel van de "schemering " die ontstaat in het uur voor zonsopgang en het uur na zonsondergang. In deze periode kleurt de lucht gedurende een 10 tal minuten, helder blauw ( er mag niet teveel bewolking zijn). Je kunt dan heel mooie foto's maken.

Exif/Metadata

  • De Exif of Metadata vormen als het ware het paspoort van uw foto, allerhande gegevens zijn er in opgeslagen, o.a. het toestel type, eventueel uw naam, datum van fotograferen, gebruikte foto bewerkingsprogramma, en nog veel meer.
  • Normaal kan je zelf niets aan deze gegevens wijzigen, ze  vormen een geheel met het bestand van uw foto.
  • Bij de meeste fotobewerkingsprogramma's wordt de Exif informatie verwijdert als je de foto opslaat voor internet gebruik.
    Een gratis programma als Exif striper is ook een heel geschikt en eenvoudig progje om Exif gegevens van de foto te verwijderen.

Kleur profiel

  • Bij de meeste foto toestellen kan je het kleurprofiel zelf kiezen. Meestal heb je de keuze tussen sRGB en ADOBE RGB.
  • sRGB is bij de meeste toestellen de standaard keuze, dit kleurprofiel is het best geschikt voor het bekijken van foto's op een scherm en voor internet.
    Ook de meeste afdruk centrales werken met dit kleurprofiel.
  • ADOBE RGB 1998 : dit kleurprofiel heeft een uitgebreider gamma aan kleuren dan sRGB. Als je uw foto's nadien nog uitgebreid wilt bewerken, heb je er voordeel bij om de foto met een Adobe RGB kleurprofiel te nemen.
    Als je ADOBE RGB foto's op het internet zou plaatsen of laten afdrukken , zal uw monitor of de afgedrukte foto niet de juiste kleuren en minder kleurverzadiging weergeven, daarom moet je de foto na het bewerken omzetten in sRGB.(In Photoshop: sRGB aanvinken bij opslaan).
    Adobe RGB kan voordelen hebben als je uw foto zelf of met   een professionele printer laat uitprinten, of als het fotolabo uw Adobe RGB foto's kan verwerken.
    Werk je in RAW, dan kan je het kleurprofiel achteraf in het foto bewerkingsprogramma zelf nog kiezen.
     
  • Heb je een beperkte kennis i.v.m. kleurprofielen, dan raad ik aan om uw toestel in te stellen op "sRGB " dan hoef je u nadien niet meer om het kleurprofiel te bekommeren.

Bescherm uw foto

  • Het is leuk als iemand uw foto zo mooi vind dat hij hem download van het internet.
  • Minder leuk wordt het, als een onbekende uw foto inzend, om mee te dingen aan een fotowedstrijd, of dat uw foto in een dagblad verschijnt met de naam van een reporter eronder.
  • In principe zijn uw foto's auteursrechterlijk beschermd, maar in de praktijk is het moeilijk om tegen dergelijke praktijken op te treden, zeker als die ander in het buitenland woont.
  • Daarom is het belangrijker om er voor te zorgen dat zonder uw toestemming weinig met uw foto aan te vangen is.
    • Beperk de grootte.
      Wanneer je een foto op internet plaatst , beperk dan de grootte tot 600x400 pixels.
      Voor een 15" scherm (13" horizontaal) met resolutie 1024x768 of 78ppi ,wat een foto oplevert van 19x 13cm
      Voor een 20" scherm (17" horizontaal) met resolutie 1680 x1050 of 98 ppi, wat een foto oplevert van 15 x 10 cm
      Wat voldoende is voor internet, maar niet voldoende om mooie foto af te drukken maken, hij is dus enkel bruikbaar op internet
    • Verwijder de Exif gegevens vooraleer je een foto op internet plaatst.(zie "gratis software")
      Om mee te dingen aan de meeste wedstrijden, moeten de Exif gegevens meestal aan de foto gehecht zijn.
      Zo kan je met de originele foto ook altijd bewijzen dat de foto uw eigendom is.
    • Plaats uw naam op de foto, het zal de drempel verhogen voor derden om de foto te hergebruiken voor andere doeleinden.
      Met het copyright teken © op de foto geeft je te kennen dat je niet wil dat de foto gedownload wordt. (alt +0169 op uw toetsenbord )
      Wat natuurlijk geen garantie is dat niemand uw foto zal kopiëren

    © Beertje

   Versie 01-02-2013