Acta Diurna
A
C
T
A

Theater en Film

  


De Morgen, 02/03/2006
Auteur: Wouter Hillaert

Toptennis met verzen

De Tijd brengt erg menselijke Antigone

Antigone, Sofocles' klassieker uit 442 voor Christus, wordt vaak begrepen als een conflict tussen twee fundamentalistische houdingen. Antigone, die haar gevallen verradersbroer Polyneikes in ere wil begraven, is de voorspreekster van het goddelijk recht en de intuïtieve hartstocht. Koning Kreon van Thebe, die de begrafenis bij wet verboden heeft, staat voor het eigenmachtige staatsrecht en de mannelijke rede. Zijn figuur leent zich daarom uitstekend voor de oppermachtfilosofie: 'Wie niet voor mij is, is tegen mij'. Zo is hij ook vaak opgevoerd. In de versie van Raven Ruëll uit 2003 werd Kreon bijvoorbeeld een autoritaire godfather die lang met zijn rug naar het publiek zat en zich ook daarna onmenselijk toonde tegenover zijn uitdaagster.

Peter van Kraaij gooit het in de Antigone van De Tijd over een andere boeg. Wanneer zijn Kreon opkomt, gebeurt dat in een monoloog rechtstreeks naar het publiek. Vaderlijk, bijna innemend spreekt een erg sterke Lucas Vandervost zijn orders uit. 'Zo luidt mijn wil', klinkt het, maar wel met een verontschuldigende grimas. Deze Kreon twijfelt. Ook als hij later offensief toptennis-met-argumenten zal spelen met Antigone (Sara De Bosschere) of zijn zoon Haimon (Jurgen Delnaet), doet hij dat vooral om zichzelf van zijn gelijk te overtuigen. De hele voorstelling is zo. Niet de tegenstellingen tussen maar die bínnen de personages staan centraal. Het doet denken aan wat cultuurfilosoof Frank Vande Veire onlangs schreef over de cartoonhetze: 'Onverdraaglijk voor de fundamentalist is (niet de Ander op zich, maar) juist hoezeer die Ander in hemzelf zit' (DM 14-2).

Van Kraaijs focus op dit in-menselijke aspect spit de ware aard van elke tragedie naar boven. Niet de onomkeerbare actie naar een paar (zelf)moorden vormt de tragiek, maar de ontwikkeling naar een tragisch zelfinzicht. Inzicht, van 'zien': een rode draad bij Sofocles. Zo gebruikt Vandervost zijn brilletje altijd als een beschermend schild tegen de anderen, maar tast zijn Kreon over zichzelf in het duister. Het is pas op het eind dat hij, net als zijn voorganger Oedipus na een confrontatie met de blinde ziener Teiresias (Bart Slegers), zijn eigen halsstarrigheid onder ogen kan zien. 'Mijn wangedrag was het, jouw schuld niet'. Alle extremisten zijn hierbij uitgenodigd.

Antigone (een betere titel ware Kreon geweest) mijdt nochtans elk moralisme. De waarde van de voorstelling ligt net in de geloofwaardigheid waarmee de zeven acteurs elk het aparte standpunt van hun rol verdedigen, als betrof het hun persoonlijke kijk. Dat geeft de zware verzen van vertaler Jan Pieters een onverwacht gevoelige intensiteit, een overtuigingskracht die alleen in de koorpartijen van Maarten Claeyssens en Bart Slegers wel eens durft opzwellen tot plechtstatige kitsch. Globaal is dit echter De Tijd op zijn best: tastbaar en bescheiden inhoudstheater met goeie spelers en een tekst van de bovenste plank. De Grieken zijn van ons!

WAAR EN WANNEER Tot 11 maart in De Tijd, Sint-Paulusstraat 23, Antwerpen (03/231.62.86). Info: www.detijd.be