Acta Diurna
A
C
T
A

Opgravingen





De Morgen, 26/02/04
Auteur: Ward Daenen



Domitianus: keizer voor enkele maanden, verzilverd voor de eeuwigheid

 

De Britse kranten meldden gisteren met trots dat er uit de nevelen van de antieke geschiedenis een onbekende Romeinse keizer is opgedaagd. De teruggevonden Domitianus stond op een muntje en lag in de modderige velden ten zuidoosten van Oxford. In tegenstelling tot wat The Times suggereert, namelijk dat "de geschiedenis herschreven moet worden", weet de bijbel voor oude geschiedenis - de Pauly-Wissowa - wel degelijk van keizer Domitianus' bestaan af. Maar zelfs dan gewagen specialisten van "een spectaculaire vondst".
Oxfordshire, 2003. Archeoloog Brian Malin stoot met zijn metaaldetector op een hoop brons. De conservators van het British Museum in Londen krijgen de opdracht om de aaneengeklitte berg munten netjes te scheiden. Het blijkt om meer dan 5.000 Romeinse munten te gaan, allemaal uit het midden van de derde eeuw. In die hooiberg vinden ze een bijzondere speld: een munt met de inscriptie 'IMP C DOMITIANUS P F AUG'. Dat betekent: 'Keizer Caesar Domitianus Plichtsgetrouw en Fortuinlijk Augustus'.
Voor de goede orde: het gaat hier niet om de roemruchte keizer annex jodenvervolger Domitianus die het Romeinse rijk van 81 tot 96 bestuurde. Onze Domitianus heerste pas later, in de derde eeuw, over het Gallische tegenrijk, dat zich van 260 tot 274 n.C. tijdelijk van de rest van het Romeinse rijk had afgescheurd.The Times schrijft: "Historici kennen een hooggeplaatste legerofficier die Domitianus heette (...). Een keizer met die naam kenden ze evenwel niet." Vreemd. De toonaangevende Pauly-Wissowa - voluit Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft - noteert inderdaad dat Domitianus een veldheer was die aan het begin van Aurelius' keizerschap (270) in Gallië was gelegerd. De encyclopedie voegt echter volgende belangrijke zinsneden toe: "Daar liet hij zich in ongeveer 271 tot tegenkeizer uitroepen. Hij werd echter al vlug gedood."
Domitianus regeerde slechts een korte tijd over het Gallische rijk - het huidige Frankrijk, Rijnland en Groot-Brittannië. Mogelijk slechts enkele weken of maanden. Net lang genoeg, blijkbaar, om muntstukken met zijn beeltenis te laten slaan. Wegens zijn bijzonder korte heerschappij is er ook niet zo veel meer van die bebaarde Domitianus bekend. We weten dat hij de vermoorde keizer Victorinus opvolgde, die de geschiedenisboeken haalde als verkrachter van zijn hofdames. Misschien, maar dat is speculatie, was Domitianus wel een echtgenoot van zo'n hofdame die wraak nam op Victorinus. Historici zijn er wel weer relatief zeker van dat Tetricus, die van 271 tot 274 aan de macht was, de opvolger van Domitianus was. Of de Gallische usurpators (tegenkeizers) hun uitvalsbasis in Trier dan wel Keulen hadden, daarover bestaat opnieuw geen eensgezindheid onder de wetenschappers.
Om kort te gaan: Domitianus de tegenkeizer was een weinig maar geen volslagen onbekende man en "een herschrijving van de geschiedenis" is vooralsnog niet aan de orde. Niettemin is de penningkundige wereld, de curatoren van het British Museum op kop, bijzonder opgetogen met de ontdekking in Oxfordshire. "Plots vonden we tussen letterlijk duizenden munten dit stuk. We waren meteen verrast. Voor een archeoloog is dit het numismatische equivalent van de heilige graal", zei Richard Abdy, curator Romeinse munten van het British Museum.
Ook de Belgische vorsers zijn verheugd. Johan Vanheesch, conservator bij het Penningkabinet van de Koninklijke Bibliotheek heeft het over "een spectaculaire vondst". Vanheesch: "In de Loire-streek is er enkele jaren geleden een munt van diezelfde Domitianus opgedoken. De authenticiteit van dat muntstuk - het werd pas vorig jaar gerestaureerd - is lange tijd in twijfel getrokken. Ten onrechte, blijkt nu. Bovendien is de munt uit Oxfordshire misschien geen bewijs, maar dan toch een bevestiging dat de opstandige keizer inderdaad heeft geleefd."
De Koninklijke Bibliotheek in Brussel blijkt een belangrijke collectie munten uit de periode van het Gallische tegenrijk (260-274 n.C.) in huis te hebben. Vanheesch: "In totaal gaat het om een duizendtal munten. Ze staan voor een weinig bekende periode in onze geschiedenis. Het was een donkere en woelige tijd. In de noordelijke streken vielen talrijke invallen van Germaanse en Frankische stammen te noteren. De oostelijke grenzen van het Romeinse Rijk werden bedreigd door dynastieën uit Perzië. In onze regio werden massaal dorpen vernietigd. Vooral in het huidige Oost- en West-Vlaanderen zijn daar talrijke sporen van teruggevonden. Overigens was het opstandige Gallische Rijk geen lang leven beschoren. In 274, voor het einde van Aurelius' keizerschap in Rome dus (in 275), werd het opnieuw bij het centrale Romeinse Rijk ingelijfd", besluit Vanheesch.


De munt van de Romeins-Gallische keizer is tot 14 maart te zien in de tentoonstelling Buried Treasure: Finding our Past in het British Museum in Londen.