Acta Diurna
A
C
T
A

Opgravingen





De Morgen, 07/01/06



De flashy beelden van de Grieken

De antieke wereld was een stuk kleuriger dan wij denken. In Amsterdam toont een museum hoe rijk gedecoreerd de oude Griekse beelden en gebouwen waren. Voor de meesten onder ons een complete verrassing.

Sinds beeldhouwers zich in de renaissance lieten inspireren door Griekse en Romeinse voorbeelden is het archetypische beeldhouwwerk van wit marmer. Voor Michelangelo, Bernini en Canova was een onbeschilderd beeld het toppunt van schoonheid. Ze zouden zich in hun graf omdraaien als ze de beelden zagen die nu in het Allard Pierson Museum in Amsterdam staan. Want daar loopt een verbazingwekkende en leerzame tentoonstelling met Griekse, Romeinse en Etruskische beeldhouwwerken in uitbundige kleuren. Voor menig kunstliefhebber, gewend aan hagelwitte beelden, zal dat even slikken zijn. Er zijn reconstructies te zien van beroemde meesterwerken uit de oudheid, maar dan bedekt met zuurstokkleuren en klatergoud. De reconstructies zijn gemaakt met behulp van uv-licht, strijklicht en chemische analyses van het oppervlak. Daarnaast zijn authentieke gekleurde voorwerpen opgenomen, afkomstig uit museum- en particuliere collecties: Grieks aardewerk, kleine terracottafiguurtjes, Etruskische askisten en versieringen van Etruskische tempels.

Het inzicht dat klassieke kunstwerken oorspronkelijk gekleurd waren, is allerminst nieuw. In het begin van de negentiende eeuw ontdekte men tijdens opgravingen in Griekenland en Zuid-Italië al geregeld verfresten op sculpturen en gebouwen. Er ontstond een levendig debat over het belang van deze vondsten, en men begon reconstructies te maken van de oorspronkelijke kleuren. Dit tot ongenoegen van de puristen, die beweerden dat de kleuren door latere barbaren moesten zijn aangebracht.

Dergelijke bezwaren verstomden toen in 1886 gekleurde beelden op de Akropolis in Athene werden gevonden die aantoonbaar oorspronkelijk waren. Het kleurgebruik van de antieken zou vreemd genoeg na de Tweede Wereldoorlog nog aandacht meer krijgen. Ten onrechte, vindt archeoloog Vinzenz Brinkmann, die veel onderzoek heeft gedaan naar het kleurgebruik in Griekse beelden en verantwoordelijk is voor de reconstructies op deze tentoonstelling. Bijzondere aandacht gaat uit naar de collectie van de Glypthotek in München, waar de prachtige gevelsculpturen van de tempel van Aphaia worden bewaard. Een groot deel van de beeldengroep is nu in kleur gereconstrueerd, waarbij vooral Paris aan de linkerzijde een extreme makeover heeft ondergaan. De ongenaakbare krijger is veranderd in een langharige figuur met een soort clownspak. Het oog wordt onrustig bij het patroon van veelkleurige wybertjes op de lange mouwen en de strakke broek van de boogschutter. Bij nader inzien valt op hoe prachtig die geometrische figuren zijn aangebracht. Het patroon loopt perfect door en de zigzagvormen bij de knie worden uitgerekt, waardoor de spierspanning van het gebogen been zichtbaar wordt. Een stretchlegging.

Zulke geraffineerde effecten komen steeds terug. Ze tonen aan dat het kleurgebruik van de Grieken niet louter decoratief was, maar ook de ruimtelijkheid en het realisme van de beelden versterkten. Bovendien hebben ze vaak een specifieke betekenis. De eerder genoemde boogschutter was door het fonkelende oosterse dessin van zijn kleren voor Griekse tijdgenoten herkenbaar als een figuur uit Klein-Azië, een vijandige strijder.

Eenduidig zijn de reconstructies vaak niet. Het lijkt wel zeker dat de archeologen nog eeuwenlang kunnen doorpiekeren over hoe die antieke beelden er nu echt hebben uitgezien.

info Kleur! Bij de Grieken en de Etrusken. Nog tot 26/03 in het Allard Pierson Museum (Archeologisch Museum van de Universiteit van Amsterdam). Oude Turfmarkt 127, 1012 GC Amsterdam, 0031-20/52.52.556, http://cf.uba.uva.nl/apm/.