Acta Diurna
A
C
T
A

Boeken

  



VerhalenBoeken



Tacitus - Tegen het verval van de retorica

Vertaald door Vincent Huninck, ingeleid door Piet Gerbrandy
Historische Uitgeverij, Groningen, 116 p., 29.95 euro

Cicero - De ideale redenaar

Vertaald en toegelicht door H.W.A. Van Rooijen-Dijkman & A.D. Leeman
Uitgeverij Athenaeum - Polak & Van Gennep, Amsterdam, 324 p., 13.95 euro

Om de topvijf van populairste Vlaamse politici te halen helpt het dat je je moers taal maltraiteert. Leer ze mij kennen, de taalbeulen, de Berten, Steves, Hermannen en Jean-Lucen. Politiek is voor wie haar soms geweld aandoet. Er wordt dan ook met enige verbijstering gereageerd als een vaderlands bewindvoerder een taalgewijs vlekkeloze oratie van enige lengte debiteert met zowaar een begin, midden en eind, en met een zeker gebruik van als literair aangeschreven middelen, zoals Paul Van Grembergen vorig jaar in de Gentse Vooruit deed.
Het zou in het Rome van Cicero (106-43) geen waar geweest zijn, als we tenminste de theoretici van de retoriek, onder wie Cicero zelf, mogen geloven. Daar werd je pas politicus-met-enige-kans-op-succes als je eerst deftig had leren spreken. In een min of meer directe en zowat medialoze 'democratie' was je anders kansloos. Voor deze en andere lieden schreef Cicero het omvattende boek De ideale redenaar, dat in "1989 door Hetty van Rooijen-Dijkman en Anton Leeman werd vertaald en nu als paperback opnieuw werd uitgegeven.
Een dikke eeuw later stelt Tacitus de cultuurhistorische vraag waarom het in zijn tijd slecht gaat met de redekunst. Sire, er zijn geen redenaars meer. Zoals Cicero doet hij dat in een geënsceneerd gesprek, sinds Plato het uitgelezen genre om diverse standpunten aan het woord te laten. Het vindt plaats onder Vespasianus. Hoe fundamenteel retoriek was voor het wezen van de antieke high society blijkt uit de vragen die tijdens het dispuut rijzen en die Piet Gerbrandy aan het eind van de inleiding op het dispuut opsomt: "Is een streng en centraal bestuurde staat te verkiezen boven een rommelige democratie? Moeten er in het openbaar debat concessies gedaan worden aan de algemene behoefte aan amusement? Hoe moeten we het onderwijs organiseren? Zijn ouders en scholen niet veel te gemakzuchtig? En welke maatschappelijke rol heeft de literatuur te vervullen?" Plus: wat is maatschappelijk nut, succes? Kortom, hoe moet je leven?”

Vincent Hunink (1962) vertaalde Tegen het verval van de retorica. Hunink groeit gestaag uit tot een van de meest productieve vertalers van Griekse en Latijnse teksten ooit in het Nederlands. Dat is voor een jonge academicus vandaag geen evidente prestatie. Bovendien kiest hij lang niet altijd voor Bekende Teksten en verantwoordt hij consequent zijn vertalingen. Waar blijft die Nijhoff-prijs? Even uitgebreid als de vertaling is in dit bijzonder mooi uitgegeven boekje de uitstekende inleiding door Gerbrandy, vertaler van Quintilianus' omvangrijke De opleiding tot redenaar, dat in dezelfde tijd als Tacitus' werkje is geschreven. Met Cicero, Quintilianus en Tacitus zijn nu de belangrijkste werken over Romeinse retoriek in Nederlandse vertaling beschikbaar. Toeval?

(auteur: Patrick De Rynck, De Morgen 24/09/03)