Acta Diurna
A
C
T
A

Boeken





De Morgen, 15/02/2006
Auteur: Ward Daenen


Paul Claes herwerkt vertaling van 'Liederen van Lesbos'

Een jaar of 2.600 na haar geboorte op het eiland Lesbos blijft Sappho een zeldzaam hoogtepunt van vrouwelijk dichterschap. Voor een nieuwe uitgave van haar Liederen van Lesbos, uit bij Meulenhoff/Manteau, vertaalde meestervertaler Paul Claes voor het eerst een vorig jaar ontdekt poëziefragment naar het Nederlands.

Paul Claes (°1943) leerde Sappho op zijn zeventiende in de Grieks-Latijnse kennen. Het bleek liefde op het eerste gezicht en omdat liefde een werkwoord is, publiceerde de classicus in 1985 voor het eerst zijn Nederlandse vertaling van de Liederen van Lesbos. Precies twintig jaar later zou hij die vertaling oppoetsen en bijwerken. "Vorig jaar verscheen mijn De gouden lier", zegt de vertaler, "een bloemlezing van archaïsche Griekse lyriek, waarvan Sappho de grootste naam is (DM 23/3/2005). Voor die uitgave van Athenaeum-Polak & Van Gennep heb ik niet alleen een paar nieuw gevonden fragmenten vertaald, maar vooral ook de vertaling van 1985 duchtig opgepoetst. Het Nederlands van toen bleek lichtjes ouderwets geworden."

Afgelopen zomer werd evenwel voor het eerst een nieuw gedicht gepubliceerd van de Griekse dichteres. "Het beruchte tekstfragment is twee jaar geleden in Keulen ontdekt op een stukje papyrus dat verwerkt was in een sarcofaag. Het bleek bij een ander stuk te passen dat al in 1920 was teruggevonden. Sappho zegt erin dat ze oud geworden was en niet meer met de jeugd kon mee dansen. Het is de eerste keer dat het fragment uit de grondtekst naar het Nederlands is vertaald."

De gedichten van Sappho zijn zeer fragmentarisch overgeleverd. Bij leven moet ze er een vijfhonderdtal hebben geschreven, maar slechts één ervan is volledig overgeleverd. Van tien andere zijn er fragmenten. "Die moet je ontcijferen, want niet alle letters op de stukjes papyrus zijn goed zichtbaar", aldus Claes. Bovendien moet je de teksten ook in hun tijd plaatsen. "Sappho schrijft over jonge meisjes, hoe knap ze wel zijn. Wij denken dan meteen dat ze lesbisch was, maar dat kan niet kloppen. Dat soort lyriek kon toen niet bestaan. Gedichten waren geen intieme ontboezemingen, ze werden uitsluitend in het openbaar voorgedragen, meestal begeleid door muziek."

Sappho moet 2.600 jaar geleden een privéschool hebben geleid, verklaart de classicus zich nader. Geen gewone school, maar een waar meisjes van een jaar of tien, twaalf werden klaargestoomd tot bruid. "Als Sappho in een gedicht over een meisje zegt 'Je bent mooi', bedoelt ze dat haar leerlinge een goede kans zal maken op de huwelijksmarkt. Met intieme gevoelens heeft dat niks te maken. Sappho schreef geen echte liefdespoëzie, maar iets wat je voorhuwelijkse gedichten mag noemen. Door hun schoonheid op te hemelen, maakte ze eigenlijk reclame voor haar leerlingen."

Anakreon noemt haar de zoet zingende, Lucianus de honingzoete glorie van Lesbos en een aan Plato toegeschreven epigram noemt haar de "tiende muze". De Grieken waren het dus roerend eens: Sappho was de grootste dichteres aller tijden. "Voor een vrouwvijandige cultuur blijft dat opmerkelijk", zegt Claes, die inmiddels alle lyrische dichters heeft vertaald. "Sappho valt mij altijd weer mee in vergelijking met Alkaios en andere tijdgenoten. Haar verzen zijn zinnelijker, concreter en gewoon minder clichématig." Claes steekt zijn liefde voor zijn vertaalde niet weg. "Haar werk is een toppunt van vrouwelijke poëzie. In de Romeinse cultuur is er geen enkele dichteres echt het vermelden waard en in de middeleeuwen is het wachten tot Hadewych." Om kort te gaan: Sappho vertalen was altijd een plezier. "Een genot maar toch een karwei", aldus nog Paul Claes.

Sappho's Liederen van Lesbos in een vertaling van Paul Claes is uit bij Meulenhoff/Manteau en kost 17,95 euro.