De twintigste eeuw moest de eeuw van de Duitsers worden zoals de voorafgaande eeuw die van de Engelsen was geweest en de eeuw voordien die van de Fransen, al laat die opeenvolging zich natuurlijk niet exact leiden door eeuwkalenders. Feit is dat telkens een bepaald land een tijdelijke dominantie kon verwerven en nu leek Duitsland aan de beurt. De bevolking was ondernemend en had de nieuwste ontwikkelingen in het industrialisatieproces meestal sneller omgezet in concrete realisaties dan dat dit gebeurde in andere landen. Dit proces was reeds goed op gang gekomen voor 1914 en Duitsland bezat bovendien een sociaal welvaartsysteem waar het proletariaat uit andere landen met afgunst naar keek. Al moet gezegd dat het begin van de twintigste eeuw een periode van algemene economische hoogconjunctuur was, wiens weldadige invloed overal voelbaar was. Het leek alsof men in West-Europa de gore ellende van de voorafgaande eeuw achter zich had gelaten...

In de toenmalige, nationalistisch denkende tijdsgeest, drong steeds meer de oorlogsgedachte binnen. Oorlog had toen nog niet die gruwelijke bijklank, maar werd beschouwd als een legitiem, zelfs heilzaam werkend middel om conflicten op te lossen. Men ging er in 1914 vanuit dat het een relatief korte maar weliswaar krachtige confrontatie zou zijn dat een nieuwe,vrij algemeen aanvaarde hierarchie zou opleggen tussen staten. 

De conflictstof werd geleverd door de opkomst van de nieuwe macht die Duitsland zowel economisch als militair was geworden. Maar dat leverde potentiële vijanden zowel in het oosten als het westen op. Geen enkel van die landen was afzonderlijk militair tegen  Duitsland opgewassen maar als ze samen optrokken, werd de afloop onzekerder. Bovendien was de kans groot dat ook Groot-Brittanie zich in de strijd ging mengen als Duitsland als aanvallende partij aan de Noordzee zou verschijnen.

Daarom had de politieke leiding in Duitsland een antal axioma's in haar beleid opgenomen. De Britten moesten zoals in de Frans-Duitse oorlog, buiten de strijd gehouden worden. In een oorlog met Rusland zouden ze zich niet mengen en als Frankrijk door haar verbond met Rusland Duitsland zou aanvallen zou dit de Britten niet tot actie aanzetten.

In de sterk gemilitaireerde Duitse staat dacht de Legerleiding daar anders over. Zij wou Frankrijk in een  relatief korte blitzkrieg, nog voor het lome en weinig ontwikkelde Rusland ten volle had kunnen mobiliseren. Intussen zou het Duits leger weer min of meer de handen vrij hebben om vervolgens de oorlog in het oosten te beslechten.

De militairen haalden het van de politici. Bovendien schaarden zich de machtige geworden sociaal democraten achter de oorlogsinspanningen. De "intenationale" (van socialistische partijen aller landen) werd hierdoor begraven. Niets stond de grote strijd nog in de weg. Alleen zou het helemaal ander draaien dan dat iedereen ooit had gedacht....

Maar ondanks de technologische innovaties en de breed maatschappelijke evoluties zat de Duitse samenleving nog opgescheept met een haast nog feodale denkende landadel, vooral in het Pruisische landsdeel, die zwaar zijn stempel drukte op het leger . Hoewel toen al een anomalie, werd voor het hele Duitse rijk een autoritaire staatsvorm aangehouden, waarin in vergelijking met landen als Groot-Brittannië en Frankrijk maar een zwakke parlementaire component aanwezig was. Deze werd nog onderdrukt door  nationalistische tendenzen hoewel dat zeker niet alleen in Duitsland de kop opstak. Maar in de jonge Duitse eenheidsstaat was daarvan een sterke stroming die minder dan elders tegenkrachten opwekte.
Die cocktail van invloeden leidde in Duitsland tot een soort hoogmoed die geen tegenspraak duldde en de arrogantie voedde. Dat dergelijk staatsbestel de droom koesterde van Europese dominantie hoeft nauwelijks betoog.    

In die sfeer is Duitland aan een oorlog begonnen waar vanaf het begin de uitkomst zeer onzeker was omdat het teveel vijanden had die haar bovendien konden insluiten.  Duitsland keek ook niet op een vijand meer of minder door België binnen te vallen en zo een machtige tegenstander bij te creëren: Groot-Brittannië. 

Duitsland stelde zijn hoop op een snelle overwinning zoals in 1870, toen tegen Frankrijk alleen, en ook nu, nog voor De Britten een massaleger konden mobiliseren. Het was een gewaagde gok die bijna slaagde. Na de slag van de Marne in september 1914 waarin duidelijk werd dat die snelle overwinning een ijdele hoop bleek, ontaarde de oorlog in een uitputtingslag zonder voorgaande.
Het dient gezegd: eens zover bleek dat het Duitse leger in "oorlogsorganisatie" de beste leerling van de klas was. Het was technisch inventief en manoeuvreerde met beheerstheid en efficiëntie. Het hoopte met een planmatig inzetten van mensen en middelen hun vijanden een voor een te verslaan. 

De zware wapenstilstandvoorwaarden legde verder een hypotheek op een mogelijke heropstanding van Duitsland maar wellicht was dit  nog te overwinnen geweest. Op een bepaald ogenblik kozen de omstandigheden en een deel van de Duitse bevolking ervoor zijn lot in handen van een misdadiger te leggen. Het zag er zelfs een tijd naar uit dat dat hij Duitsland zijn oude glorie kon teruggeven om opnieuw de dominerende staat in Europa worden. Maar eens te meer keek Duitsland niet op een vijand min of meer en het werd tenslotte grondig vernietigd.