gerelateerde pagina:                     het lot van de burgerbevolking         Het Belgisch leger

De Ulanen werd door de bevolking aanzien als baarlijke duivels. Het waren in elk geval moedige kerels en ze werden zelden in verband gebracht met moordpartijen op burgers

Na die confrontatie met de Britten  op de Catsberg en omgeving zal dit Duits cavaleriekorps zijn "activiteiten" beperken tot het "controleren" van de Leievallei. Het zich relatief snel bewegen over een smalle strook, zoals cavalerie nu eenmaal doet, behoord aan het westelijk front weldra en definitief tot het verleden. Van nu af aan zullen "linies" gevormd worden over een breed front. Wanneer die linies stagneren ontstaat de stellingenoorlog. Legers graven zich in door een loopgravenstelsel aan te leggen die met de tijd steeds "complexer" en "dieper" wordt.
Als een week later andere legereenheden in de streek zijn aankomen worden ook in de Leievallei ook linies gevormd die nauwelijks  bewegen. De gebied ten westen van Lille (van Armentierès tot La Bassée) zal pas later het toneel worden van hevige lokale Britse aanvallen die zonder enig terreinwinst veel slachtoffers maakten. De gevechten rond Neuve Chapelle en Aubers (1915) en Fromelles (1916) zijn hieromtrent berucht. 
Cavalerie zal in de oorlog als dusdanig niet meer functioneren. De tijd van de dragonders, huzaren, jagers, lansiers en curassiers  is voorbij."Bressen slaan, gewapend met het zwaard, de korte karabijn en getooid het kleurrijke hoofddeksel is niet meer van deze nieuwe tijd dat beheerst worden door de steeds talrijke worden machinegeweren en massaal artillerievuur. De edele strijders zullen infanterist moeten worden en  (later) tanks bemannen;  sommigen worden piloot en zullen hun "ridderschap" in de lucht kunnen bewijzen. Wellicht waren ze toen nog niet bewust  dat ze het alles bepalende wapen van de toekomst hanteerden.

Op 16 oktober: komt een andere Duitse troepenmacht die vanaf Antwerpen de Belgen op de hielen zit in Roeselare bivakkeren om de dag nadien verder westwaarts te trekken. In de omgeving van Staden botsen ze op Belgische en Britse cavaleristen.  Ze dringen niet aan en zullen ten noorden van Diksmuide gaan hergroeperen. Pas later zal duidelijk worden waarom: nieuwe Duitse troepen (het heropgerichte vierde Duitse leger) komen uit het oosten opgerukt en de streek van Ieper en Roeselare is voor hen gereserveerd...
Een paar dagen na die eerste confrontaties komen ook meer Britten (twee infanteriedivisies) aan in de streek nadat ze, geland in Oostende hun marsroute naar Antwerpen hadden gewijzigd omdat de strijd daar al afgelopen was. Twee andere Britse infanteriedivisies komen dan weer uit Frankrijk. Rond Roeselare verschijnen nu ook Franse troepen.  

Overvleugelen was nu het nieuwe militaire axioma. In het noorden van Frankrijk en in België was nog ruimte  en had te tegenstander zich nog niet in een doorgetrokken lijn ingegraven. Daarom waren sommige orders  van  bepaalde legeraanvoerders, achteraf beschouwd, zo onrealistisch. "Snel Gent heroveren", "tegen de avond in Ieper bivakkeren", "doorstoten naar Calais". Van dit alles kwam  ook maar iets terecht. Het was een teken aan de wand dat de legerleidingen de greep op de gebeurtenissen in de volgende dagen, weken, maanden en jaren kwijt zullen raken. 1914-18 zal de geschiedenis ingaan als een oorlog zonder roemruchte aanvoerders, in geen enkel kamp (Koning Albert buiten beschouwing gelaten maar dan niet door zijn dadendrang maar precies omwille van zijn terughoudendheid en dan nog meer als gevolg van zijn periodieke depressieve toestand dan om zijn inzicht). Ook zullen geen van de politici uit de tijd later  om hun inzichten en schranderheid uitvoerig  geprezen worden.  Hoogstens zullen antihelden als Petain op een voetstuk geplaatst worden die dan door latere gebeurtenissen weer vergruisd werd. Het militaire heldendom zal pas met de tweede wereldoorlog in ere hersteld worden.

Vanaf 20 oktober zetten de Duitsers de inval in over een breed front: van La Bassee, 20 kilometer bezuiden Rijsel tot Nieuwpoort en dit met twee legers, het vierde en het zesde. Britten en Fransen die naast en door elkaar heen vechten, zijn numeriek in de minderheid maar bieden hardnekkig weerstand.

Uitgesplitst per locatie geeft dit volgende plaatselijke verhalen:

Dat zo een roemloze, eigenlijk dwaze slachting die later tot een mythe zal uitgroeien is een verrassend gegeven. Wellicht dat de naam Langemark op zichzelf al een verklaring inhoud. Die had in Duitsland een herkenbare klank van een dorp dat evengoed in Duitsland had kunnen liggen. Net zoals later bij de Britten Passendale ("Passionsdale") een begrip werd.

Reutel en Polygoonbos:
Beselare wordt op 20  oktober ingenomen nadat het, na wat schermutselingen, door de Britten was ontruimd. Ze trekken zich terug ten westen van Beselare in goed uitgebouwde stellingen met bossen in de rug waarin goed kan geschuild worden. Daarin neemt het gehucht "de Reutel" met daarachter het grote Polygoonbos, een centrale rol . De Britten kunnen  standhouden tussen de ruïnes van de Reutel, de Duitsers dringen iets noordelijker het Polygoonbos binnen wat ontreddering veroorzaakt in de door de sterk oplopende verliezen, dun bezette Britse verdediging. Wanneer de Duitsers, uiteraard per abuis door hun eigen artillerie worden beschoten, trekken ze zich een eerste maal terug. Bij een nieuwe aanval veroveren ze uiteindelijk toch de Reutel en dringen andermaal het Polygoonbos binnen maar ze kunnen er geen front consolideren waarop andermaal een terugtocht volgt. Het Polygoonbos zal in de winter van 14/15 door de Britten bezet blijven . Het front zal dan langs de oost en zuidkant van het bos "meekronkelen".

In het onovertroffen "gedenkboek van Beselare in de eerste wereldoorlog" van J.H Maes lezen we over de beschieting van de kerk die door de Duitsers als verbandplaats wordt gebruikt:                    
In de late namiddag van  23 oktober 1914: " Als de zon reeds roodgeverfd is, doorscheurt opnieuw een ontzettend gekraak het ruim van de kerk, gevolgd door instortende dak - en muurgedeelten. Een dikke, verpestende lucht hult de kerk in een volslagen duisternis. Afgrijselijk is het geschreeuw en het dooreen kluwen van mensenlichamen, slepend en kruipend door de rook... weg willen ze van hier...hieruit...hieruit!!!! Aanstonds komt een tweede inslag...De wil om te leven is sterker dan het branden van de wonden, zelfs bij de stervenden dringt het gevaar nog eenmaal tot het geest door..."

 

Kruiseike: Tot 26 oktober vertonen de Britse linies hier een merkwaardige hoek met het gehucht Kruiseike in de punt. Naar het oosten toe wordt front gevormd tegen het aanrukkende vierde Duitse leger, naar het zuiden toe tegen de komst van eenheden uit het zesde leger waarvan het gros van de eenheden zich vooralsnog in de Leievallei ophouden. Met een verrassingaanval zullen eenheden van het zesde Duitse leger (die uit Lotharingen waren overgebracht en  "en passant" al Lille hadden veroverd) die 26ste doorheen de Britse linies dringen en veel krijgsgevangenen nemen. Een tijd lang kunnen de verraste Britten ten zuiden van de weg Menen-Ieper geen front vormen waardoor  de Duitsers zo hadden kunnen oprukken naar het strategisch belangrijke Geluveld. Maar om een of andere reden zien de Duitsers die opportuniteit niet waardoor de Britten de volgende nacht veel terrein dat ze in feite opgegeven hadden, opnieuw kunnen bezetten.

Zandvoorde: Op 30 oktober, moeten de Britten hun dun bezette linies voor dit strategische gelegen dorp (op de eerste helling vanaf de Leievallei) vrij snel prijs geven. De Duitsers hebben immers van over de Leie, nieuwe divisies in de "Kämpfe um Ypern" gegooid. De Britten trekken zich enkele kilometers terug  richting Zillebeke, tot in de Godschalkbossen (Shrewbury Forest). In de omgeving van Klein Zillebeke en Zwarteleen zal de komende dagen en weken nog fel strijd geleverd worden. Op 10 december zullen de Duitsers de strategische, belangrijke heuvel Höhe 60 (Hill 60) op de Fransen veroveren Wijtschate: Tot 31 oktober kunnen de Britten oostelijk van Wijtschate goed standhouden maar de dag nadien wordt het dorp prijsgegeven in verwarring die was ontstaan door de aflos van Britse door Franse troepen waarbij ze elkaar voor Duitsers aanzagen. Blijkbaar was aanvankelijk de scheidingslijn van de operatiegebieden van beide bondgenoten verre van duidelijk.  Het meer noordelijk frontgedeelte (tot en met de omgeving van Zwarteleen) was reeds overgenomen door de Fransen die de komende weken een felle strijd zullen leveren, eerst om het bezit van de dorpskern die ze na een kortstondige herovering uiteindelijk aan de Duitsers moeten laten. Daarna kunnen die Duitsers nog ongeveer een kilometer verder oprukken waardoor ondermeer "Spanbroekmolen" en de Croonaertbossen veroverd worden. Op 15 november komen die bossen volledig in handen van de Duitsers en worden de Fransen in de Wijtschatevallei gedrongen. Rond 15 december doen Fransen en Britten een poging om Wijtschate te heroveren maar dit wordt een eclantante mislukking. De Britten zullen hier op 7 januari 1915 posities van de Fransen overnemen . Tijdens de laatste maanden van 1914 zullen de Britten amper 30 km front houden (van de meer dan 600 kilometer front van Nieuwpoort tot de Zwitserse grens).

Ten zuiden van Ieper werden de geallieerden aangevallen door het zesde Duitse leger, in tegenstelling tot het kersverse vierde Duitse leger dat noordelijk opereerde, al vanaf  de eerste dagen van de oorlog gevechtservaring opdeed. Nochtans is het vooral in de sector van het vierde Duitse leger dat de meeste hardnekkige gevechten plaatsvonden. Was het enthousiasme van dat ervaren zesde Duits leger al voldoende gekoeld om zich nog te kunnen uitputten in blinde aanvallen? Feit is dat een numeriek Duits overwicht geen doorbraak konden bewerkstellingen en het zeker niet beter deden dan de rekruten van het vierde leger.
Het vierde Duitse leger was al actief van de eerste dagen van de oorlog maar gevechten in Frankrijk werden de uitgedunde eenheden ondergebracht in andere legergroepen en dat vierde leger werd "heropgericht" met hoofdzakelijk rekruten omkaderd door oudere reservisten.

Een wel bijzonder en bizar "oorlogsfeit" uit 1914 was de zogenaamde "kerstvrede". Niet dat dit overal is gebeurd maar waar het wel is voorgevallen waren het telkens de Duitsers die het iniatief namen. Het begon met gezang in de loopgraven en hier en daar werden ook muziekinstrumenten gebruikt. De Geallieerden kon dit goed horen en op de duur werd er naar elkaar geroepen. Vooral met de Britten ontstond er zo contact. Toen de duisternis was ingevallen plaatsten de Duitsers brandende kaarsen op de borstwering en later ook lantaarnen. De daardoor opgeroepen sfeer had eerst de wapens doen zwijgen, daarna werden er kerstswensen naar elkaar geroepen tot enkele vermetele Duitsers het aandurfden, om eerst op de borstwering van de loopgraven te gaan zitten en dan naar de vijandelijke linies te wandelen. Ook Britten (maar ook met Fransen en Belgen is op die manier contact ontstaan, zij het minder massaal of  daaraan werd achteraf minder ruchtbaarheid aan gegeven) gaven zich "bloot" en zo ontstonden gesprekken tussen kleine groepen "vijanden". Er werd afsproken 's anderendaags de doden die in niemandsland lagen te begraven. 
Om die karwei te klaren bevonden zich op kerstdag grote groepen ongewapende mannen tussen de vijandlijke linies die in de vastgevroren grond lijken in de grond stopten. Het kwam ook tot eerst aarzelende, later geanimeerde gesprekken tussen de "vijanden" en er werden uiteindelijk "geschenken" uitgewisseld. Dit moet een verbluffend zicht geweest zijn die menige " waarnemer" en "deelnemer" tot het eind van zijn dagen op het netvlies  moet zijn gebrand. Er werd zelfs hier en daar wat "geschot" meestal maar tegen een blik, soms ging het er iets "professioneler" aan toe en er zouden heuse wedstrijden zijn gespeeld. Ook op tweede kerstdag kreeg deze vertoning nog een vervolg maar de zenuwachtigheid nam toe. Het "verschijnsel" was doorgedrongen tot de legerstaven en daar werd niet bepaald enthousiast gereageerd. Er werd  gedreigd met sancties, zelfs met terechtstellingen als de vijand niet langer als een vijand werd beschouwd. Er volgden inspecties en het schieten begon opnieuw maar duidelijk niet om te treffen en artilleriebeschietingen werden "aangekondigd". Die toestand van halve vrede zou hier en daar nog tot het nieuwe jaar duren, intussen konden de loopgraven die zich in een lamentabele toestand bevonden, wat opgekalfaterd konden worden. In die optiek was de hogere legerleiding ook niet te streng maar ze was vast van plan om de volgende "kerstvieringen" in de kiem te smoren. In 1915 bleven die dan ook erg beperkt in plaats en tijd maar volledig "verdwenen" waren ze  nog niet. Later, in 1916 en 1917 was het cynisme en barbaarsheid in die mate toegenomen dat het kerstgebeuren uit de geesten was verdreven.                              

Over de kerstvrede verscheen onlangs een uit het Duits vertaald boek: De Kleine vrede in de Grote Oorlog" van Michael Jürgs. Dit nogal rommelig samengesteld boek bevat anderzijds heelwat getuigenissen en foto's (ook op de voorpagina) die soldaten tijdens het Kerstbestand maakten. Dit alleen al maakt het boek prijzenswaardig en bovendien  weet de auteur feiten en feitelijkheden treffend te duiden in dit, naar ons gevoel toch te snel geschreven boek.