|
Doordat de Duitsers einde
1917 in het
oosten de oorlog tegen de Russen hadden beëindigd kwamen heel wat
divisies vrij om aan het westelijk front een beslissing af te dwingen. Het was
er op of erover voor de Duitsers voordat de nieuwe geallieerde bondgenoot: de
Amerikanen, massaal zijn troepen zou kunnen inzetten. Een van de Duitse lenteoffensieven:
"Georgette"
startte op 9 april 1918 net over de Franse grens. Na de
overrompeling van Portugese linies bij La Bassee en de ontreddering die
dat over een breder front veroorzaakte, kwam het vanaf de oude slagvelden bij
Aubers (1915), en Fromelles (1916) tot een doorbraak in noordwestelijke
richting. Tegen de avond hadden de Duitsers, ten westen van Armentières, de Leie
bereikt over de breedte van een tiental kilometers. Twee dagen later was
Armentières bezet , en dit voor de eerste keer sinds de stellingoorlog begon (20
oktober 1914), was Ploegsteertbos in Duitse handen gevallen en hadden die
Duitsers zich opnieuw genesteld in ruines van Mesen. De hoofddoel
van hun offensief gaat in de richting Hazebrouck. Vooral op 13 april moeten de
Britten veel terrein prijs geven. Maar doordat die Britten daarentegen goed
standhouden op de zuidelijke flank worden de Duitsers ongenadig beschoten vanuit
het tot vesting uitgebouwde, roemrucht geworden plaatsjes Festubert en
Givenchy. De Duitsers kunnen nog oprukken naar de rand van het duistere
Nieppewoud (zowat de geallieerde tegenhanger van wat het bos van Houthulst was
voor de Duitsers) maar veroveren is voor de Duitsers een onmogelijke opdracht
waardoor ook de inname van het spoorwegknooppunt Hazebrouck ijdele hoop blijft.
Daarom zullen ze hun blik richten andermaal richten op Ieper dat ze willen in de
tang nemen vanuit het zuiden en (eventjes) ook vanuit het noorden.
In dat noorden loopt op 17 april in de omgeving van Merkem hun weliswaar veel
bescheidener aanval haast onmiddellijk stuk op de hardnekkigheid van de
Belgische verdedigers die daarmee, het dient gezegd, vriend en vijand
verrasten... Het zwaartepunt van de Duitse inspanningen ligt duidelijk in het
zuiden want Poperinge, voor de geallieerden de poort naar het Ieperfront,
komt in het Duitse vizier. De oorlog was opnieuw "schitterende bewegingskunst"
geworden...
|
Zoals meestal waren ook de Duitsers
het inventiefst om in 1918 nieuwe aanvaltechnieken te ontwikkelen
nadat ze voordien veelal met succes de verdediging in de diepte
hadden toegepast met hun "eingreif"gevechteenheden.
Nu werden "Stosstruppen" gevormd waarmee ze zonder
langdurige artilleriebeschietingen de vijandelijke stellingen
bestormden. Daarbij werden de sterk verdedigde punten ontzien, maar
wel gezocht naar de zwakke plekken waarlangs dan zo mogelijk diep in
de vijandige stellingen werd doorgedrongen. Dit veronderstelde
natuurlijk veel improvisatie talent bij des aanvoeders van soms kleine
"commando" eenheden. Dit waren dan dikwijls onderofficieren die opportuniteiten
moesten uitbuiten en daarom natuurlijk het nodige tactische inzicht
moesten kunnen ten toon spreiden. Dat had ook tot gevolg dat althans tijdelijk, hogere
bevelhebbers geen overzicht meer hadden over het gevechtsterrein
maar op hun beurt moesten inspelen op niet te voorziene evoluties,
namelijk waar men wel of niet was kunnen doordringen in de vijandige
linies en hoe dat vervolgens maximaal ondersteunen. Dit veronderstelde dat
zij
afdoende konden omgaan met tijdelijke chaos en eens de
situatie min of meer kon omschreven de verdere planning er vrij
soepel konden op aanpassen. Coordinatie met artillerie en luchtmacht
was hierbij eveneens cruciaal.
Eigenlijk was dit een vooafspiegeling van de "blitzkrieg"
die in een latere oorlog zal gevoerd worden ...
|
|
|
Het offensief begon waar het front
sinds 1914 was vastgelopen. Verschillende aanvallen van de Britten (Neuve
Chapelle, Aubers) in 1915 en (Fromelles) 1916 hadden daar weinig aan
veranderd.
De eigenlijke Duitse doorbraak gebeurde bij La Bassee. Maar de Britse linies
tot Bois Grenier begaven het. Het getraceerde gedeelte op de kaart werd die
bewuste 9 april prijsgegeven.
11 april was voor de Duitsers een van die succesvolle dagen. De inname
van Armentières moet zoet geweest zijn. De stad van vertier (Les
demoisselles d'Armentières) lag bijna vier jaar binnen handbereik...
Ook het bos van Ploegsteert moest ontruimd worden. De dreiging kwam uit het
zuiden en daar was de verdediging niet op voorzien.
Naar het westen toe werd vooral op 13 april heel wat terreinwinst
geboekt maar het "Foret de Nieppe" was niet te veroveren. Dan maar op naar
Vlaanderen. |
Overzichtskaart van
operatie "Georgette"
|
|
Ploegsteertbos was op een
bepaald moment een scharnierpunt. Op
10 april werd het bedreigd uit het
zuiden. Tot dan toe was de Britse verdediging opgesteld tegen de noordoost
zijde. Tegelijkertijd werd ook de noordelijk gelegen linies voor Mesen
aangevallen. Doordat de Britten, zich door de vele Duitse aanvallen op
andere plaatsen, genoodzaakt zagen hun linies onder te bemannen , werden ze
dan ook snel teruggedrongen. Mesen viel nog diezelfde tiende april.
Wijtschate zou enkele dagen later (16 april) volgen. Zowat alle terrein dat
de Duitsers hadden verloren tijdens de slag om
Mesen was teruggenomen. Het gebied dat de Britten noordoostwaarts gewonnen hadden tijdens de
13
april ontruimd om de
linies te kunnen inkorten en zo divisies te kunnen inzetten waar de dreiging
acuut was. Een deel van de ingekorte linies (rond Langemark)
werd overigens overgenomen door de Belgen.
De
stelling werd naar voor gebracht dat de Duitse aanval enkel wou voorkomen dat
Belgische troepen eventueel al teveel Brits front zouden overnemen die dan
meer troepen konden vrij maken om de hoofdaanval tegen te houden. Feit is dat de
Duitse aanval bij Merkem bijlange de kracht niet had van "operatie Georgette" .
Heimelijk zullen de Duitsers wellicht ook gehoopt hebben dat er mogelijks
bij Merkem toch een doorbraak inzat. De gevechtswaarde van De Belgische troepen
werd, mogelijks hieromtrent, in de voorafgaande maanden een paar keer stevig
getest . Vooral op 18 maart waren er aanvallen geweest die meer waren dan de
gebruikelijke "raids".
Het bos van Ploegsteert, bedreigd vanuit drie zijden (noord,oost en zuid)
werd ontruimd waardoor men een frontlijn kreeg, die in tegenstelling tot de
voorafgaande jaren, ten zuiden van Ieper van noordoost naar zuidwest afboog, wat de dreiging voor de
Geallieerden aan de Ieperboog groter maakte dan dat ze ooit geweest
was.
Vanaf 25 april zou het er echt gaan om spannen. De Duitsers zullen oprukken
van aan de Franse grens tot Ieper. Nog diezelfde morgen wordt de Kemmelberg
veroverd. Op 29 april doet zij een ultieme aanval. Ze rukken tot aan het T-kruispunt (Hoeksken) van de weg Ieper-Loker met de afslag naar Westouter en
Reningelst. Daar wordt
hun aanval door de Fransen die intussen de Britten zijn komen bijspringen gestopt.
De
aanval op de kemmelberg werd voorafgegaan door een bombardement die
ongemeen hevig was en volgens veteranen de ergste beschietingen tijdens de
slag van Verdun overtrof. Er werd ook langdurig gasgranaten afgevuurd en
er volgende uiteindelijk een luchtbombardement zoals er in de eerste
wereldoorlog nog maar weinig uitgevoerd waren. De Franse verdedigers (die
de Britten waren komen bijspringen) werden ongenadig bestookt en toen de
grondaanval volgde werden ze snel overrompeld. Tegen acht uur in de morgen
was de strijd grotendeels gestreden als hoewel een omsingeld
weerstandsnest nog tot de avond bleef standhouden. Vele duizenden Fransen
zullen sneuvelen, gewond geraken of krijgsgevangen worden. Maar ook de
rangen van de Duitsers zijn fel uitgedund. Het werd een, hoewel kort van
duur, van de hevigste gevechten van de eerste wereldoorlog die alle
kenmerken van de strijdtechnieken waarmee de tweede wereldoorlog werd
uitgevochten.
Er zal voor de duur van de zomer 1918 een frontlinie ontstaan
van, ongeveer halverwege Loker en Dranouter , halverwege de Kemmelberg en de
Scherpenberg zo verder westwaarts tot op de hoogte,
die net noordwaarts ligt van de weg Kemmel-Ieper en dan bij "Elzenwalle" afbuigt
over die weg maar nog net noordelijk van de dorpskom van Voormezele
doorloopt naar het kanaal
Komen-Ieper waar de Duitsers zich ook nog meester hebben kunnen maken van
het "Lankhof".
Verder noordwaarts werd veel terrein door de Britten "ontruimd" waardoor de
Duitsers, nauwelijks gehinderd, konden oprukken tot op enkele kilometers van de
omwalling van Ieper zonder dat ze daar later nog voordeel hebben proberen
uit te puren. Hun "aanvalskracht" was duidelijk opgebruikt.
|
Nochtans waren de Duitsers
niet van plan het daarbij te laten. Begin Juni wordt ten westen van
Reims een in wezen afleidingsaanval opgezet om daarna nog eens
vernietigd te kunnen toeslaan in Vlaanderen. Maar die afleidingsaanval
is een onverhoopt succes. In enkele dagen bereiken de Duitse troepen
andermaal de Marne, bijna vier jaar na hun eerste "bezoek" en komt
Parijs weer in her vizier. De Duitse legerleiding vind dat ze dit succes
maximaal moeten uitbuiten. De offensieve plannen in Vlaanderen worden
(definitief) opgeborgen... |
|
|
|
 |
Het "Sint Antonius
gesticht"nu Home Godtschalk, 500 meter oostwaarts van de dorpskom van Loker werd in het
voorjaar 1918 het toneel van verwoedde gevechten.
|
 |
|
|
Deze kaart toont in
detail het ultieme gevecht rond de Kemmel , ook wel de slag om de Scherpenberg
 genoemd.
Eigenlijk was het speerpunt gericht op het kruispunt "Hoekjes".
De dorpskom van Loker werd door de Duitsers ingenomen
op 27 april maar door de Fransen heroverd de 28ste. De 29ste april namen de
Duitsers opnieuw de ruines in maar daags nadien werden ze er andermaal uit
verdreven. Het imposante "Hospice" (Sint Antonius gesticht,
nu Home Godtschalk wel iets dichter bij Loker heropgebouwd) dat
vijfhonderd meter zuid-westwaarts lag konden de Fransen
kortstondiginnemen op 30 april maar pas de eerste week
van Juli definitief heroveren.
|
demarcatiepalen
Kort na de oorlog werden her en der
demarcatiepalen geplaatst met opschrift " de Duitse overweldiger
werd hier tot staan gebracht". Dit opschrift werd door de Duitsers tijdens de tweede
wereldoorlog op bijna alle palen verwijderd.
Die palen werden ingepland waar, vooral tijdens het lenteoffensief,
de Duitsers het verst doorgedrongen waren in de geallieerde linies. Maar erg zorgvuldig zijn de
initiatiefnemers daarbij niet geweest. Demarcatiepaal nr. 4 staat
aan het kruispunt middenin het gehucht Lizerne (bij Steenstraete) terwijl
de Duitsers posities wisten in te nemen aan de westrand van het gehucht.
Demarcatiepaal nr. 6 staat in Boezinge dorp hoewel de Duitsers nooit op
die plaats het Ieperleekanaal hebben over gestoken en er bijgevolg nooit
Duitsers in Boezinge zijn geweest tenzij als krijgsgevangene.
Demarcatiepaal nr. 17 langs de weg Ieper -Sint-Elooi - Waasten staat enkele
honderden meters verkeerd, namelijk waar het oude kanaal Ieper -
Komen en de rijksweg elkaar dwarsen terwijl "Lankhof", gelegen langs die weg
maar dichter bij Ieper, door
de Duitsers werd ingenomen eind april 1918. In Voormezele
staat demarcatiepaal nr. 16 langs de Ruusschaartsstraat, ter hoogte
van het kruispunt met de Kriekstraat en Pannenhuisstraat, niet ver van de
weg Ieper-Loker maar zovér lagen de Duitse linies niet. Ten zuiden van Brulooze (op
de weg van Kemmel naar Loker) staat demarcatiepaal nr. 8 terwijl ze ten
noorden van dat gehucht had moeten geplaatst worden.
Er staat ook een demarcatiepaal tussen Dranouter en Loker. Nochthans werd
weliswaar heel tijdelijk Loker door de Duitsers bezet en ze zijn zelfs
doorgedrongen tot de wijk Hoekjes (kruispunt weg Loker - Ieper met de
zijwegen naar Westouter en Reningelst). Eigenlijk een gedroomder
(symbolische) plek waar de "Duitse overweldiger werd tot staan
gebracht" kan er niet zijn....
|
|
|
Lankhof:
dit omwald kasteeltje bevond zich in een de bocht dat het
oude kanaal Komen -Ieper een bocht maakt , enkele kilometers en zuiden van
Ieper. Het werd volledig in puin geschoten. De Britten hebben op
die plaats zeven hospitaalbunkers gebouwd maar tijdens het Lenteoffensief 1918
moesten ze die prijs geven aan de Duitsers die maar al te gelukkig zullen
geweest zijn met die bunkers enkele honderden
meters achter hun eerste linie tijdens die zomer van 1918. Het waren tenslotte de Amerikanen die
begin september Lankhof op de Duitsers heroverden.
|
|
