|
Van de eerste slag rond
Ieper had de burgerbevolking erg te leidden. Er was niet alleen de
vluchtelingenstroom maar wie niet kon, niet wou of net iets te lang talmde
om te vertrekken
kwam midden in de gevechten terecht. Een aantal burgers kwam om door de
beschietingen of een verdwaalde kogel. Anderen werden door de Duitsers
geëxecuteerd. Dat was in ander streken in België ook al voorgevallen.
Grote slachtpartijen zoals in Aarschot, Andenne of Dinant zijn
er in West-Vlaanderen niet gebeurd. Maar op 19 oktober 1914 die als
"schuwe maandag" de geschiedenis zou ingaan werden op verschillende
plaatsen rond Roeselare burgers in groep doodgeschoten. Die dag hadden de eerste
zware
confrontaties plaats tussen de Geallieerden en de Duitsers. Die Duitsers
behoorden tot het nieuw opgerichte vierde leger en ondergingen hun
vuurdoop. Daarbij dient gezegd dat de Geallieerden, in de eerste plaats de
Fransen, een soort guerrillatactiek toepasten door vanuit goed
gecamoufleerde posities te vuren en dan te verdwijnen. De Duitsers dachten
dan dat de burgers geschoten hadden. Zo kreeg de mythe van de "Franc-tireurs"
die ontstaan was in de Frans-Duitse oorlog van 1870 nieuw voedsel: " Die
Zivilisten haben geschossen".
|
|
Per locatie of gemeente hebben we de
gebeurtenissen op een rij gezet: |
|
Kachtem |
|
Dat de oorlog voor die
19oktober een bijwijlen burleske bedoening was lezen we (hieronder
samengevat) in "Van Roeselare tot Langemark" Baccarne-Steen:
"Ronds 16 u komt
een landbouwer uit Afsnee (bij Gent) aangereden met kar en paard volgeladen
met ransels van Duitse soldaten. Het was de uitrusting van zo'n 150
soldaten die spoedig volgen. Ze staken piekfijn in de nieuwe kleren en
uitrusting dat het leer nog piepte...
In de kloosterstraat riep Constant Castelein, die onder invloed was, drie
Duitsers binnen in de "Grote Pinte" om ze zowaar op zo'n pint te
trakteren. De waardin Pharailde Blomme gloeide van kolere maar ze moest
tappen. De Duitsers aanvaarden met groot genoegen deze onverwachte
uitnodiging"
's Anderdaags werden in Kachtem 5 mannen doorgeschoten omdat de
Duitsers vermoedden dat ze vanuit een chichoreiast op hen hadden
geschoten.Twee slachtoffers die niet onmiddellijk dood waren werden met
bajonetten afgemaakt, een derde werd in het hoofd gekloofd.
|
|
Rumbeke |
|
In dit dorp komt het in de loop van die 19de
oktober tot reguliere gevechten tussen Fransen die zich achter barricaden
verschuilen en oprukken Duitsers. De Duitsers tellen hun eerste doden en
zullen dit "uitwerken" op de burgerbevolking. Her en der worden woningen
in brand gestoken, inboedel vernietigd en een tiental burgers komt op een
of andere manier om het leven.
|
|
Beitem |
|
De Duitsers
worden beschoten vanuit enkele huisjes aan de wijk "Steenbakkerij". Dat kunnen
alleen maar door burgers zijn. Dertig, veertig verschrikte mensen worden uit
hun woningen gehaald. Ze worden in rijen opgesteld. De eerste rij wordt
doodgeschoten, de tweede rij wordt overgeslagen, de derde rij wordt
doodgeschoten, de vierde rij zal gespaard worden. Terwijl de Duitsers bezig
zijn aan hun luguber werk speurt een officier te paard door zijn verrekijker
het einder af. Opeens valt hij dodelijk getroffen van zijn paard: geraakt door
een (vermoedelijk) Britse kogel. Verschrikt gaan de Duitsers er van door wat
voor menig burger de redding van een gewisse dood betekende. Intussen zijn er
/// slachtoffers gevallen.
(verder in opbouw) |
|
Op de
Boonhoek (weg naar Rollegem-Kapelle) hebben Britten vanuit een hinderlaag op
de Duitsers geschoten waarna ze spoorloos verdwijnen. Ook hier zullen burgers
het gelag betalen. (in opbouw) |
|
Staden |
|
in opbouw |
|
Roeselare |
|
Zowat
in en rond de stad hebben de Fransen barricaden opgeworpen en loopgraven
gedolven. Veel burgers hebben geamuseerd toegekeken en zelfs meegewerkt. Ze
beseffen niet wat hun boven het hoofd hangt. Uiteindelijk voltrekt zich
overal het zelfde scenario: de Duitsers worden door een "onzichtbare" vijand
beschoten en er vallen veel schachtoffers. Nadien blijkt die "onzichtbare"
vijand ook nog "onvindbaar " want de "sluwe" Fransen kozen snel het
hazenpad. Het was immers nooit de bedoeling geweest de stad tegen de
indringers te beschermen. Ook hier koelen de Duitsers hun woedde op de
burgers want er wordt niet een gewonde of gedode fransman aangetroffen.
Veel huizen worden in brand gestoken. Honderden mensen worden opgeleid naar
de Grote markt maar later weer vrij gelaten. Er worden mensen geëxecuteerd,
voornamelijk aan de oostkant van de stad. Anderen krijgen een kogel en
worden voor dood achter gelaten maar overleven.
Een veertigtal Roeselarenaars zullen schuwe maandag niet overleven omdat ze
in kruisvuur terechtkwamen, vluchtende getroffen werden, slachtoffer werden
van een verdwaalde kogel of gewoon ergens dood werden aangetroffen zonder
dat het mogelijk was de feitelijke omstandigheden te achterhalen. Daarvan is
de helft door de Duitsers geëxecuteerd . |
|
|
Dat de "
frohliche krieg" snel ontaard in pure barbarij illustreert volgend feit uit
(Van Roeselare tot Langemark ) Baccarne-Steen:
Op een bepaald
ogenblik ontdekken de Duitsers twee gewonde Fransen, de enige twee Fransen die
ze die dag in de stad zullen aantreffen. Een geluk voor de geterroriseerde
burgers omdat de aandacht van de Duitsers zich verlegd naar die twee in
de benen geschoten Fransen die daarom niet mee zijn kunnen vluchten met hun
strijdmakkers. Een burgers had al hun wonden enigszins verzorgd maar gelukkig
voor hem had hij hen niet in huis gehouden maar ergens in een schuurtje gelegd
. De Fransen smeekten om hun leven, huilden en kermden dat het door merg en
been ging terwijl ze werden afgemaakt met geweerkolven... |
|
|
|
|
Een ander,
ietwat wazig gebleven verhaal gaat over het lot van twee gewonde,
achtergelaten Duitse verkenners (Ulanen) die "doodgeschopt" worden door
enkele Belgische jongemannen langs de weg van Moorslede naar Ledegem. Ze zullen later (1916) door de Duitsers
geïdentificeerd en terechtgesteld worden. Een "omgekeerd" verhaal dus hoewel
de ware toedracht niet is opgehelderd en de beschuldigingen mogelijks vals
kunnen geweest zijn. De terechtgestelden staan in Ledegem wel vermeld op
de monument van de oorlogsslachtoffers... |
|
|
In andere
gemeenten vallen er nog doden door oorlogsgeweld en worden nog mensen
koelbloedig doodgeschoten. Waar de Britten stellingen hebben ingenomen werden
de mensen aangeraden te vluchten "tot het over was, hoogstens enkele dagen".
Deze "goede raad" werd grotendeels opgevolgd maar niet iedereen (kon)
vluchten. Te oud of te ziek of teveel gehecht aan have en goed. Een aantal
mensen heeft dat niet overleefd, op andere plaatsen werd haast iedereen
wonderbaarlijk gespaard...
Waar strijd geleverd werd was het natuurlijk het gevaarlijkst. Zo executeerden
de Duitsers, nadat ze verslagen werden rond de Catsberg, twee inwoners van
Zonnebeke in Steenwerck, net over de Franse grens. Hun aanwezigheid als Belg
op Franse bodem was al voldoende om hen om te brengen. Maar een voor
de bevolking gelukkig toeval kon ook veel onheil voorkomen. In Geluwe en
Passendale konden de Duitsers milder gestemd omdat men Duitse gekwetsten
verzorgde. Het waren verkenners (Ulanen) die enkel dagen voordien op Britse
patrouilles waren gebotst. Toch werd in Passendale een kind
doodgeschoten in onduidelijk gebleven omstandigheden.Op een andere plaats werd
een boerenechtpaar en twee andere personen afgemaakt. De
aanleiding is niet bekend. Enkele straten verder werd een man met geweerkolven
doorgeslagen. In Geluwe op de wijk "Ter hand" werd een man zomaar door
een dolgedraaide Duitser gedood. Op de wijk de Koekuit (Moorslede) werd
een jongeman gedood omdat Duitsers door hun verrekijkers hadden gezien dat hij
een paar uur voordien met Britse cavaleristen had staan praten en in
Moorslede dorp
werd een man gedood omdat hij over
iets zijn ongenoegen had geuit. In
Beselare
werden twee mensen vermoord. een man was opgebracht voor spionage.
Toen hij in paniek schijnbaar op de vlucht wou slaan werd hij
doodgeschoten. Voor een tweede persoon was het voldoende om terechtgesteld te
worden omdat hij werd aangetroffen verborgen onder bussels hout. Anderen moesten een schijnterechtstelling
ondergaan. Zeven andere personen, bijna allen de zeventig voorbij, werden door
beschietingen gedood. Wat de Duitsers bezielde om een andere zeventig
jarige vrouw van spionage te beschuldigen en naar een kamp in Duitsland te
sturen is onopgehelderd gebleven. Trouwens: de vrouw was al overleden voor ze
het kamp bereikte. Op de wijk "Broodseinde" (Zonnebeke)
werden na dagen felle
strijd vier burgers in de ruïnes aangetroffen. Twee van de vier zouden het
overleven, de twee anderen werden afgemaakt. In Beveren (Roeselare)
werd een man met zijn negenjarig dochtertje uit een kelder gehaald. Het kind
werd te jong bevonden om te sterven, de man werd doodgeschoten. Burgers uit
Geluwe die opgevorderd waren door de Duitsers om gesneuvelden te begraven ,
troffen ook de lijken aan van vier omgekomen burgers uit Kruiseike (Wervik).
Hoe ze aan hun einde gekomen waren was niet duidelijk. Een oudere man
daarentegen wordt door de Britten in een leeggemaakte beerput gevonden en voor
een spion aanzien. Hij wordt zodanig mishandeld en sterft.
Veel stokoude mensen die in de rustoorden van ondermeer Moorslede, Passendale
en Westrozebeke verbleven werden op bevel van de Duitsers naar Roeselare
overgebracht waar men uiteraard op die toeloop niet was voorzien. velen van
hen zullen dan ook spoedig sterven.
Meer westwaarts zijn de mensen tijdig weggetrokken en ontsnappen daarmee aan de moordlust van sommige Duitsers.
Langs de Leie worden de dorpen ingenomen door eenheden van het zesde leger die
al ruime gevechtservaring hebben. Niet dat het een pretje was maar
georganiseerde moordpartijen zijn daar uitgebleven. |
|