De Provence! Symbool voor levenskunst, heerlijke geuren, Pastis, genieten en alleen maar mens zijn.

Net zoals Athene en Rome staat ook zij aan de wieg van de westerse beschaving. Liguriërs, Grieken, Romeinen, ... ze lieten hier hun sporen na.

De grenzen van de Provence zijn niet juist te bepalen, ze heeft geen duidelijke grenzen. In het zuiden vormt de Middellandse Zee de natuurlijke grens. In het westen is de Rhône een onduidelijke, niet al te ernstige afbakening. Saintes-Maries-de-la-Mer, Arles, Nîmes, Beaucaire, Tarascon of Villeneuve-les-Avignon ... zonder deze steden zou de streek een stuk van zijn eigenheid verliezen.

Bollène zou in het noordwesten de toegangspoort zijn. Maar Grignan en Valréas in het "Comtat Venaissin" zijn ook echt Provençaals. Aan De Route Napoléon, in het dal van de Durance, bewaakt Sisteron de toegang. Alleen in het oosten vloeit de Provence over in een landschap dat haar tweelingzuster zou kunnen zijn.

Het mooie en klankvolle Provençaals, het Occitan of Zuid-frans, reikt tot ver over de Rhône en de Languedoc.Het was de taal van de troubadours. Hier spreekt men ave'I'assent. Alle gezellige uitgangen worden uitgesproken. Hier is appel "pomme" en geen "pomm", brood "peing" en geen "pè", wijn "veing" en geen "vè".

De kust heeft een heel ander karakter, volgebouwd, verstedelijkt. De Côte d'Azur was vroeger even idyllisch en Provençaals als de afgelegen bergdorpjes. Dorpjes die hun oude karakter behielden en aan de grondspeculatie konden ontsnappen.

Ongeveer 600 miljoen jaar geleden was de Provence nog overdekt door een zee, die het Tyrheense continent omspoelde.

Door erosie verdween deze landmassa bijna volledig onder het wateroppervlak.

De Montagne de la Canaille, het Massif de I'Estérel en het Massif des Maures, de eilanden Sardinië en Corsica zijn overblijfselen van dit enorm continent.

Het erosie materiaal vormde op de zeebodem evenwijdig lopende rotslagen. Deze rotslagen werden 60 miljoen jaar geleden omhooggestuwd en samengedrukt en kwamen boven de zeespiegel. Zij staan nu bekend als de bergketens Sainte-Victoire, Sainte-Baume, Mont Ventoux, Les Alpilles, Luberon en Baronnies.

De Rhône vormde haar vallei en ook haar loop. Pas in de 1e eeuw kreeg de rivier haar huidige vorm. De door haar twee mondingsarmen omsloten delta groeit nog steeds aan ten gevolge van het door de Rhône meegevoerde slib.

De Provence valt samen met de administratieve regio Provence-Alpes-Cóte d'Azur en is onderverdeeld in zes departementen: Alpes-de-Haute-Provenee, Alpes-Maritimes, Hautes-Alpes, Bouches-du-Rhône, Var en Vaucluse.

Bouches-du-Rhône wordt als het oudste gedeelte van de Provence beschouwd.

Hier ontstonden aan de kust en aan de Rhône de eerste nederzettingen.

Het is Frankrijks belangrijkste producent van fruit en groenten. Olijf- en arnandelbomen nemen samen met tarwe het grootste deel van de productie voor hun rekening, samen met knoflook, tomaten, courgettes en asperges.

DeVaucluse ligt ook aan de Rhône, maar dan meer naar het noorden.

Op het Plateau de Vaucluse heerst de Mont Ventoux, 1909m hoog. Het landschap is bezaaid met spleten en kloven die uitkomen in grotten met een netwerk van rivieren die soms aan de oppervlakte komen in de vorm van springbronnen, zoals de bron van Fontaine-de-Vaucluse.

Het landschap is weelderiger en vriendelijker dan in Bouches-du-Rhône. De landbouwproducten zijn iets luxueuzer van aard: meloenen, wijn, lavendel en aardbeien.

DeVar is veel woester en heeft te kampen met aanhoudende droogte.

Het is het bosrijkste departement van Frankrijk met uitgestrekte wouden in het Massif des Maures. De rotshellingen zijn op veel plaatsen bedekt met grasland en struikgewas, uitermate geschikt voor geiten- en schapenkuddes.

Het steile bergmassief eindigt aan de zee en creëert een natuurlijke comiche (kustweg), waarlangs veel befaamde stadjes liggen. Voor de kust liggen enkele eilanden die tot de lles d'Hyères behoren.

Alpes-de-Haute-Provence is zowel Provençaals als Alpijns van karakter.

Hier ligt het grootste natuurwonder van de Provence: de Grand Canyon du Verdon. Door deze diepe kloof stroomt het turkooisblauwe water van de rivier de Verdon.

Deze streek doet door haar verlatenheid denken aan de Alpen.

Er worden bijna dezelfde producten verbouwd als in de rest van de Provence.

Alpes-Maritimes is een mengeling van de dorre rotsplateaus van de Var en de hoge

bergketens van Alpes-de-Haute-Provence. Het heeft een typische kustlijn, eerst rotsen, dan kiezelstenen en vervolgens brede zandstranden.

Net als in de Var heerst ook in de Alpes-Maritimes constant brandgevaar. In augustus 1987 ging ongeveer 80 km² bos in vlammen op, waarbij zo'n tweeduizend inwoners uit hun huizen werden verdreven. Het droge struikgewas brandt helaas geweldig goed.

Iets wat alle departementen gemeen hebben, is het oogverblindende licht van een zon die bijna onafgebroken schijnt.

De boeren hebben baat bij het lange groeiseizoen, terwijl kunstenaars zwelgen in het magische licht.

Een ander gemeenschappelijk kenmerk is de mistral, een zeer krachtige, soms dagen aanhoudende noordwestenwind.

Hij doet vooral in het vroege voorjaar en aan het eind van de zomer van zich spreken. De naam is afgeleid van het Provençaalse woord maestral ('de meesterlijke').

Ondanks alle informatie zal het enige inspanning vergen om de verschillende landschappen van de Provence echt te leren kennen. Deze kennis is echter onontbeerlijk voor een goed begrip van de Provençaalse wereld. Alles in de Provence - de geschiedenis, economie en volksaard - houdt verband met het land en de o zo belangrijke aarde.

Provence: ooit een pleisterplaats van zeelui en handelaars, later een buffer tussen de Romeinse beschaving en de wereld van de "barbaren". Provincia Gallia narbonensis - aan deze titel dankt de streek haar naam.

Ze was een koninkrijk, de zetel van de paus en de twistappel van koningshuizen en graven, bolwerk van plaatselijk parlementarisme, toevluchtsoord voor religieus en politiek vervolgden, toneel van tragedies.

Maar altijd een soort paradijs voor de mensen wier kunst en kunnen zich alleen in het milde klimaat van de Midi konden ontplooien.

De prehistorie

In de nieuwe steentijd - vanaf ongeveer 6000 v. Chr. - ontstaan er nederzettingen.

Pottenbakkers gebruiken mosselschelpen (cardium) om hun potten te versieren. Men vond hun vaatwerk bij Courthézon in de buurt van Orange en tussen de Chaîne de I'Estaque en de Etang de Berre. Het zijn ook landbouwers.

Rond 3500 v. Chr. ontstaan de eerste dorpen. In de bronstijd bouwen Ligurische volksstammen nederzettingen. Rond 400 v. Chr. beginnen ze zich te vermengen met Keltische inwijkelingen. St.-Blaise aan de Golf van Fos en Entremont bij Aix ontwikkelen zich stilaan tot kleine steden.

Grieken en Romeinen

Grieken uit het Aziatische Phocië stichten de handelspost Massilia (Marseille) en nederzettingen: Arles, Avignon, Cavaillon, Hyères, Antibes en Nizza. Zij voeren wijn in en planten olijfgaarden aan.

Plato ontwerpt de grondwet van de stadsrepubliek.

De Saliërs (Kelto-Ligurische stammen) komen in opstand tegen de groeiende invloed van de Grieken.

In 125 v. Chr. neemt Rome de stad in en begint meer invloed te krijgen in Galië. Na een bittere oorlog strekt de Romeinse "Provincia" zich uit tussen Aix en Narbonne (Gallia narbonensis). Caesar laat in Arles een sterke veteranenkolonie stichten waaruit vier eeuwen later de bestuurlijke hoofdstad van heel Gallië groeit. Marseille is slechts een gewone stad en verliest haar invloed op het achterland.

Vroeg Christendom

De streek speelde een sleutelrol in de vroege bekering van het latere Frankrijk.

De heilige Trophimus sloeg in 60 n. Chr. de heidense standbeelden bij Arles stuk. Hij stichtte samen met Genesius het religieuze centrum van Les Alyscamps.

Constantijn de Grote riep de eerste bisschoppensynode bij elkaar in Arles.

Als laatste bolwerk van de Romeinen en van het christendom wordt Arles in 471 ingenomen door de Westgoten. Vijf jaar later valt het Westromeinse Rijk.

Veroveraars, graven en koningen

In 536 wordt de Provence een deel van het groeiende Frankische Rijk onder de bekeerde Clovis.

De Saracenen vallen in de 8ste eeuw het land binnen. Zij worden door Karel Martel verslagen maar houden tot de 11e eeuw stand in de bergen rond de zee.

In 855 wordt door het Verdrag van Verdun het "Regnum Provinciae" gesticht, het Arelatische Rijk of het koninkrijk Bourgondië. Het staat onder de heerschappij van de Duitse koning.

De ware heersers van de Provence zijn de graven van Barcelona-Aragon en die van het Huis van Anjou. In 1274 wordt het graafschap Venaissin afgestaan aan de paus.

Pausen, pest en parlementen

Tussen 1316 en 1430 wonen zeven pausen en twee tegenpausen in Avignon. Petrarca ontmoet er de mooie, onbereikbare Laura.

Vanaf 1347 wordt de bevolking uitgeroeid door de pest. In 1409 wordt de universiteit van Aix gesticht.

Daarna komt de Provence onder koning Lodewijk Xl te staan en is het een deel van Frankrijk. In 1539 wordt het Frans in de Provence de officiële taal.

In de Luberon worden in 1545 de Waldenzen afgeslacht. In 1567 worden bijna 200 katholieke priesters en notabelen vermoord bij Nimes.

Nostradamus uit St.-Rémy geeft zijn voorspellingen uit. Het prinsdom van Orange wordt door het Verdrag van Utrecht deel van Frankrijk.

Rond 1720 breekt nogmaals de zwarte pest uit.

Tijdens de Franse Revolutie wordt graaf Mirabeau in Aix verkozen als vertegenwoordiger van de derde stand in de Parijse Assemblée Nationale. Frankrijk annexeert de pauselijke territoria in Avignon en het Comtat Venaissin.

Van stoomschip tot kernenergie

De Grand Rhône, de hoofdarm van de rivier, vindt in 1710 zijn huidige bedding. In 1800 wordt Marseille de prefectuur van het departement Bouches-du-Rhóne en stoomboten varen stroomopwaarts van Arles naar Lyon en terug. Een kanaal brengt water naar de streek van Carpentras en doet de landbouw daar opbloeien. In 1860 wordt Parijs via een spoorlijn door het Rhônedal verbonden met de Provence.

Frédéric Mistral en zijn vrienden van de Félibrige proberen de Provençaalse taal en literatuur nieuw leven in te blazen.

Schilders ontdekken de Provence: Cézanne, Renoir, Monet, Van Gogh, ...

In 1923 wordt de luchthaven Mairignane geopend. De Rhône wordt getemd met stuwdammen, elektriciteitscentrales en kanalen.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog maakt de Provence eerst deel uit van de vrije zone van Frankrijk. De streek is een toevluchtsoord voor politieke en andere vluchtelingen. In 1942 wordt ook de Provence bezet tot in 1944 de geallieerden landen tussen St.-Raphaël en St.-Tropez.

In de eerste jaren na de oorlog trekken veel Provençalen naar de grote steden.

Na 1962 komen veel pieds noirs, Franse kolonisten, terug uit het onafhankelijk geworden Algerije en vestigen zich in de Provence. In 1965 beginnen de werken aan het haven- en industriecomplex van Fos-sur-Mer. Er komen nucleaire onderzoeks- en opwerkingscentra en er worden strategische kernraketten geïnstalleerd.

In 1970 wordt de autosnelweg Parijs-Marseille voltooid. Sinds 1981 worden de beide steden ook met elkaar verbonden door de TGV die later wordt doorgetrokken tot in Nice, net als de autosnelweg.