VAN ZANDKORREL TOT MASTODONT

 

Verdedegingswerken hebben, in welke vorm ook, door de eeuwen heen steeds bestaan. Vestingswerken ontstonden voor het beschermen van steden, havens enz….. tegen eventueel gevaar van buiten uit. Aan het einde van de 19de eeuw ontstonden vestingen en forten in metselwerk (zie Vauban, Séré de Rivière, Brialemont in België) en hun typische vorm. Met de evolutie van de artillerie, steeds groter en krachtiger, werd naar een betere oplossing gezocht voor het beschermen van personeel, materieel, e.d. Beton en/of gewapend beton bleek de oplossing . Text Box:

Men heeft ook gemerkt dat het ontplooien van kleine betonnen verdedigingswerken strategisch beter tot hun recht kwamen en zo een soort van muur vormden om de vijandelijke opmars te stoppen.

Na de 1WO ontstonden er in Europa rond de jaren dertig opnieuw internationale spanningen. Hierdoor ontstond in vele landen een gans netwerk van verdedeginslijnen.

Het is, in dit artikel, niet de bedoeling om een uitgebreide studie te brengen over verdedigingswerken maar om de bezoekers van deze site een idee te geven, aan de hand van foto’s en schema’s, over de constructie van een bunker .

Vermits deze site hoofdzakelijk over de AtlantikWall gaat hebben we uiteraard gekozen voor de Duitse

Bouwwijze van bunkers.

 

De bouw van een bunker stap voor stap

 

De bouwheer: De Duitse instantie verantwoordelijk voor het uitwerken van de bunkerontwerpen en het inrichten van de te verdedigen gebieden met bunkers was een onderdeel van de genie, nl de Festungspioniere (Fest.Pi).Voor onze Belgische kust was dat de Festungspionierestab 12 (Fest.Pi.Stab 12) .Deze was gevestigd eerst in Brugge dan in Antwerpen. Deze eenheid stond onder het kommando van de General der Pioniere und Festigungen in Berlijn. Deze dienst leverde ook de gestandaardiseerde bunkerontwerpen.

Iedere macht (Heer, Luftwaffe en Kriegsmarine) hadden zo hun plannen voor het bouwen van bunkers en vestigingswerken die uitgewerkt werden door, meestal, hun eigen Festungspioniere.

In1933 ontstond trouwens de nu nog gekende DIN-normen ( Deutsche Industrie Normen). Deze normen boden een efficiënte manier van standaardbouw.

 

Verdeling. De Duitsers verdeelden hun bunkers in 3 types:

- Feldmäßiger Ausbau (F): Verdedegingswerken van tijdelijke aard.      

- Verstärkt Feldmäßiger Ausbau (VF): Semi-permanente verdedigingsbouw.

- Ständige Ausbau (St.): Bomvrije bunkers, permanente verdedigingsbouw.

 

Werknemers: - OT (Organisation Todt) genoemd naar de stichter hiervan. Aan hem hebben we de

                         autobanen in Duitsland te danken), waarvan we heden ten dage nog gebruik maken .Ir.Todt

                         kwam om het leven  op een mysterieuze manier in 1942. De OT bestond uit Duitse

                         gespecialiseerde arbeidskrachten.

 - Festungspioniere hadden het overzicht en toezicht over de bouwwerven.

 - Burgerfirma’s en bouwondernemingen uit Duitsland of de bezette gebieden.

                       - Het inzetten van krijgsgevangenen.

 

Locatie:    De algemene verdedigingslijn werd door het Kommando op kaart uitgestippeld.

                Verkenningen op het terrein moeten uitsluiting geven van de strategische plaatsen.

Wehrgeologen deden een bodemonderzoek om daarna het terrein op te meten en de bouwplaatsen af te bakkenen. Er werden tevens boringen uitgevoerd om eventueel grondwater op te pompen en zo de standplaatsen van water te voorzien                   

Indien alle voorwaarden voldeden kom men aan de bouw van de bunker beginnen

 

 

Type bunkers:   Het type bunker werd bepaald naargelang zijn strategische en  tactische inplanting in de verdedigingslijn . Door de standaardisatie van de bouwplannen waren reeds alle types op voorhand getekend. In onze sectie Typologie kan U kennis maken met de verschillende plans. Over de indeling van de types, naargelang hun bouwprogramma’s zullen we later op terugkomen.

De bouwsterkte: De bouwsterkte van de bunkers was afhankelijk van hun strategisch belang maar op voor  wat de bunker wordt gebruikt; nl gevoelige en noodzakelijke apparatuur, belangrijke commando bunkers e.d. Een schemaatje hieronder ter verduidelijking.

                        

 

Ontwikkeling van de bouwsterkte na 1939 (WestWall, AtlantikWall)

 

AANDUIDING

B1 Alt

B1 Neu

B Neu

A1

A

 

 

 

 

 

 

Dak

80

150

200

250

350

Wanden

100

100

200

250

350

Wand (zijde vijand)

100

150

-

-

-

Binnenmuren

50

80

80

-

100

Fundering

50

-

80

-

150

 

 

 

 

 

 

                         Laten we ook de bouwsterkte “E” niet vergeten die voor UBoot-bunkers en bunkers voor V-Wapens gebruikt werd.

 

E

Daken en muren

Binnen wanden

Fundering

500 (*)

150(*)

200(*)

                        

                   Maten zijn in centimeter uitgedrukt en alle waarden (*) zijn onder voorbehoud

 

              De bouwwerf:

                        

                         1. Wehrgeologen deden een bodemonderzoek om daarna het terrein op te meten en de bouwplaatsen af te bakkenen De bouwput werd, indien voorhanden, machinaal uitgegraven. Voor kleine gebouwen werd de put gegraven door handenarbeid. De opstaande wanden werden schuin af gegraven om instorting te voorkomen. De vrijgekomen aarde of zand werd derwijze opgestapeld om achteraf de bunker eenvoudig toe te dekken en te camoufleren. Overtollige grond werd afgevoerd.

                        

                          

                Figuur 1

                         2. Eenmaal de werfput klaar is kan men het op niveau brengen van de funderingen of de grondplaat Er werd een bekisting gemaakt, de gevlochten wapening komt erin en terzelfder tijd werden de doorgangen voorzien voor buizen, kabelschachten·en nutsleidingen. Voor het vlechtwerk van de wapening gebruikte men “ betonijzer” van 12 mm diameter. Het gevlochten rasters hadden een grote van 25 cm op 35 cm.

 

 

                            

                Figuur 2

 3. De betonnen sokkel kan gestort worden. Het vlechtwerk dat uitsteekt zal dienen om het

 verticaal vlechtwerk van de wanden op aan te sluiten.

                     

               Figuur 3

4. Voor het verder plaatsen van de wapening, kan men verder aansluiten op het vlechtwerk van de betonnen sokkel. Bij het bekisten worden meteen alle voorzieningen geplaatst, zoals verluchtingsbuizen, stalen deurposten, rookafvoer, bekisting van de nooduitgang enz……Voor het plafond worden I-profielen gebruikt. Deze werden op +/- 50 cm uit elkaar geplaatst met daartussen een staalplaat van 3 mm dikte. Er werden ook, op bepaalde afstand van elkaar, houten latten in het beton meegegoten.elkaar Hierop kon men houten wanden aan vastmaken of een kadertje omhoog hangen (Home Sweet Home) Als allerlaatste komt de buitenbekisting aan de beurt.

 

                Figuur 4

5.Storten van het beton. Een batterij betonmolens (soms 5 tot 10 molens) staan op een stelling om de klus te klaren. Het is van cruciaal belang dat het beton in één keer gestort word. Regelmatig werden door de bouwheren stalen genomen en gecontroleerd of ze voldeden aan de voorschriften.

Bij grotere bouwwerven gaat het storten dag en nacht door. De aanvoer van de grondstoffen was van groot belang. Eenmaal het storten gedaan verhuisde de batterij betonmolens naar een andere stortplaats. Onze bunker kan nu uitdrogen.

 

               Figuur 5

 

6.Na het uitdrogen was binnenafwerking, toedekken en camouflage de volgende stap.

 

            Binnenafwerking:  Plaatsen van stapelbedden

                                        Stoelen kasten tafels en geweerrekken

                                        Verwarming en elektriciteit

                                        Luchtverversingssysteem

                                        Overdrukventielen

                                        Plaatsen van de wapens

                                        Plaatsen van de gepantserde deuren

     Het aanbouwen van schouw voor de nooduitgang (Zie “ Nooduitgang”)

     Aanleg van telefoonlijnen enz……..

            Toedekken :      Op de bunkers werd een klein steunmuurtje geplaatst om de aarde tegen te                               te houden bij het toedekken van de bunker.

            Camouflage :    De zichtbare delen werden geschilderd in kleur naargelang de overwegende                                kleur van de omgeving ( Aan de kust gebruikte men okergeel)                

 

 

               Figuur 6

 

 

7. Eenmaal alles geplaatst, evenals de bewapening, kan de bunker opgeleverd worden en dusdanig operationeel zijn. De oplevering gebeurd aan de hand van een opleveringsplan waarop alle gegevens staan die het mogelijk maakt om de kostprijs te berekenen en de aannemer te kunnen uitbetalen.

 

                

          

Figuur 7- Vb van een opleveringsplan

 

 

 

 

 

EEN VOORBEELD VAN BOUWTIJDEN (*)

 

TYPE BUNKER

TIJDEN

Schartenstanden ohne nebenraume

3 tot 5 weken

Kleinststände für Mannschaften

5 tot 8 weken

Unterständen für Mannschaften

8 tot 11 weken

Kampfstande für MG und Pak

8 tot 11 weken

Geschützstand mit nebenraume

8 tot 15 weken

Große Unterstand für Geräte

8 tot 15 weken

Gefechtsstand, große Sani-standen

10 tot 16 weken

(*) Bron: DAWA Sonderheft 10, Harry Lippmann. ISBN 3-931032-10-8

De schema’s (fig. 1 tot 6)zijn getekend door onze vriend Patrick Fleuridas

 

 

 

 

 

 

 

Hoek van Holland - Voorne 1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

fotogalerie

     

Met oprechte dank aan Hans SAKKERS, van wie ik het fotomateriaal mocht gebruiken.

Bron: ATLANTIKWALL IN ZEELAND EN VLAANDEREN 1942-1944, Sakkers Hans, ISBN 90-8096023-1-0

 

Aanbrengen per smalspoor van de nodige materialen

 

Plaatsen van de bekisting en alle noodzakelijke onderdelen

 

Plaatsen van I-profielen

 

 

 

 

Het vlechten van de wapening

 

 

Plaatsen van de buitenbekisting, let wel op de afgeronde hoeken

 

 

Een batterij betonmolens voor het storten van het beton

 

 

 

 

 

 

 

Voorbeeld van de densiteit van het vlechtwerk voor de wapening

Iedere ruit is 25 cm bij 35 cm

 

 

 

 

Voorbeelden van camouflage

 

 

 

 

 

 

 

 

    

 

   

 

Uitrusting typisch (of bijna) voor iedere bunker

Periscoop – Telefoon – Luchtverversingsapparaat

 

 

 

 

Home Sweet Home

Leefomstandigheden in een bunker

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Bunkerkacheltje W.t. K80

“ Iemand zin een bakje troost….”

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

======================================================================================