kersthuisje

Menu

 

Kerstman

 

Kerstgebruiken en symbolen.

De kerstster

De Kerstster of Poinsettia (Euphorbia pulcherrima), behoort tot de wolfsmelkfamilie (Euphorbiaceae) en wordt voornamelijk gekocht voor de kerst.

Kerstster

De kerststal

Een directe verbeelding van het kerstverhaal vormen de kerststallen die met name in katholieke landen worden vervaardigd. Deze zijn van uiteenlopende materialen en grootte. Ook kerststallen van levende personen en dieren komen voor. De aanwezigheid van de os en de ezel in de stal heeft geen bijbelse oorsprong. Ze werden erbij geplaatst omwille van de zin uit het Eerste Verbond waar de profeet Jesaja zegt: De os en de ezel kennen beter hun Meester dan Israël. Die van de herders met hun schapen is wel op het evangelie gebaseerd, evenals als die van de drie Wijzen uit het oosten (zie ook Driekoningen & Mat. 2:1-18) . Het decor van het kerstverhaal is dikwijls aangepast aan de plaatselijke omstandigheden. In Nederland en België betekent dat een winterse, barre omgeving. Overigens kan het in het Heilige Land ook sneeuwen en vriezen, hoewel dat met het oog op de herders en kudden in de velden onwaarschijnlijk lijkt.

top

Kerststal

De Deense Kerstboom

De kerstboom (een spar, en geen dennenboom) gaat terug op een vruchtbaarheidssymbool. Over de ouderdom van het gebruik als kerstboom lopen de bronnen zeer uiteen. Waarschijnlijk hadden reeds de Germanen voor de kerstening rond de tijd van winterzonnewende (joelfeest) een altijd groene boom in huis of op het erf. Feit is dat in het christendom de boom lange tijd werd geweerd, vooral ook door de Rooms-Katholieke Kerk. Luther (begin 16e eeuw) verklaarde de kerstboom tot symbool van de geboorte van Jezus. Eerst stond de boom alleen nog in de kerken; eind negentiende eeuw haalden men hem, allereerst in protestantse landen, wederom de huiskamer binnen. De kerstboom herinnert de christen volgens Luther aan de boom in het paradijs; de kerstboomballen aan de vruchten waarvan Adam en Eva aten. De piek in de boom staat voor de ster die de Wijzen de weg wees naar de geboorte­plaats van Jezus; soms wordt de piek daarom door een ster vervangen. De katholieken gaven eerder aan de kerststal, eventueel met groene versieringen, de ereplaats in huis, pas sinds 1982 staat er in het Vaticaan ook een kerstboom. Protestanten weerden echter in het algemeen de beelden van de kerststal, vanwege hun beeldenverbod, vandaar had de kerstboom bij hen meer succes. Overigens bestond er rond de groene naaldboom in de zuidelijke katholieke landen ook geen voorgeschiedenis

top

Deense Kerstboom

De Kerstversiering

Naast de kerstboom zijn er tal van kerstversieringen, die binnen of buitenshuis opgehangen kunnen worden. Zij kunnen bestaan uit kaarsen (of lampjes), kerstballen, hulsttakken, etc. Ook het plaatsen van een kerstdorp wordt steeds populairder.

top

Kerstbal

Kersthulst

Kerstkaars

Kerstkrans

top

De Kerstman en zijn geschenken

Het geven van geschenken rond Kerstmis gaat terug op oude tijden, maar in Nederland was lange tijd vooral het Sinterklaasfeest het geschenkenfeest. De Kerstman leek eind twintigste eeuw Sinterklaas te gaan verdrijven. Zover is het niet gekomen, maar velen geven elkaar (ook) met Kerstmis geschenken. Deze gewoonte heeft geleid tot kritiek dat het feest al te commercieel zou zijn geworden. De kerstman is een afstammeling van Sinterklaas, zoals Sinterklaas op Sint Nicolaas, bisschop van Myra, teruggaat. Het Sinterklaasgebruik is meegenomen door emigranten naar Amerika. Daar werd Sinterklaas Santa Claus. De Kerstman heeft ongeveer dezelfde gebruiken als Sinterklaas, zoals cadeautjes geven, een lange baard en een rood pak, maar hij is ontdaan van alle religieuze symboliek. De Kerstman ontstond in de Verenigde Staten eind negentiende eeuw en raakte door de reclame van Coca Cola wereldwijd verspreid. Zo kan het zijn dat in oudere beeltenissen de Kerstman nog een groen pak droeg, terwijl hij tegenwoordig uitsluitend rode kleding draagt.

top

De Kerstman en zijn geschenken

Kerstlekkernijen en -gerechten

Een kerstmaaltijd is vaak een uitgebreide maaltijd, die vaak samen met familie genuttigd wordt. Het vleesgerecht kan fazant of kalkoen zijn, maar ook konijn of ree.

Kerstkalkoen

top

Kerstmuziek

Met kerst wordt er vaak speciale kerstmuziek uitgebracht. Soms worden daarbij geluiden gebruikt die het beeld van een arrenslee moet oproepen (rinkelende bellen, etc.). De muziek kan bijvoorbeeld een kinderkoor zijn of popmuziek, maar ook Latijnse zang.

Enkele voorbeelden van typische (christelijke) kerstliederen: "Stille nacht, heilige nacht", hier bestaan meerdere versies van. "De herdertjes lagen bij nachte".
"Ere zij God".
"Gloria in excelsis Deo".
"Er is een kindeke geboren op aard'".
"Hoe leit dit Kindeke", (Vlaams, Katholiek, 1897).
"Nu zijt wellekome" (Middeleeuws, maar huidige tekst is van later datum).
"Venite adoremus" ("Komt laat ons Hem aanbidden").
"Vom Himmel hoch da komm' ich her" (Luther, 16e eeuw)
"Joy to the world, the Lord has come" (VS)

Koor

top

Kerstconcert

Het Kerstconcert is een uitvoering ter gelegenheid van Kerstmis, vaak met speciaal voor Kerstmis geschreven muziek. Dat muziek speciaal voor Kerstmis geschreven wordt, is een zeer oude traditie. In de klassieke muziek is met name het "Concerto per Natale" door Arcangelo Corelli beroemd. Ook componisten als Pietro Locatelli, Francesco Manfredini en Giuseppe Torelli, om maar een aantal Italiaanse barokcomponisten te noemen, hebben een Kerstconcert geschreven. Kerstmuziek werd en wordt overal geschreven en gespeeld. Ook de popmuziek kent elk jaar wel een paar artiesten die een gooi doen om met het kerstlied hoge ogen te gooien. Een aantal van de mooiste liedjes worden "evergreen", zoals de uitvoering van White Christmas door Bing Crosby en een van de bekendste liedjes tegen de oorlog door John Lennon, Merry Xmas (war is over).

Kerstgedichten

Naast liedteksten zijn er ook veel gedichten te vinden over Kerstmis. Sommige met een hoog gehalte aan romantiek en sentimentaliteit, andere meer literair van aard.

Spelling

Volgens het Groene Boekje krijgt Kerstmis als feest een hoofdletter; de mis die op kerstavond wordt opgedragen, de kerstmis, krijgt geen hoofdletter. Ook alle samengestelde en afgeleide vormen krijgen een kleine letter: kerstfeest, kerstavond, kerstgeschenk, kerstboom, kerstbal, kerstman.

top

Kerstfeest in andere landen

In Engeland, Amerika en Frankrijk hangt men een maretak op in huis. Deze altijd-groene epifiet is het symbool van vriendschap en vruchtbaarheid. Een meisje dat per ongeluk onder de maretak staat, mag door een jongen worden gekust. En andersom natuurlijk. In Rusland en andere oosters-orthodoxe landen in Oost-Europa heeft men in plaats van de kerstman Vadertje Winter, die in de tweede helft van de twintigste eeuw gelijk is gemaakt aan de "coca-colakerstman". Oorspronkelijk werd Vadertje Winter door de communistische overheden verspreid als atheïstisch folkloristisch alternatief voor de orthodoxe kerstviering. Ook wordt kerstmis daar enkele weken later gevierd, omdat in Rusland tot 1917 in plaats van de Gregoriaanse de Juliaanse kalender werd gebruikt. De Juliaanse kalender bepaalt nog altijd het Russische kerkelijk jaar.

Kerstwensen

De typische katholieke wijze van kerstwens is het "Zalig Kerstfeest" of "Zalige Kerstmis". Protestanten, maar ook niet-gelovigen, brengen vaker met de neutralere woorden "Prettige kerstdagen" of "Fijn kerstfeest" hun kerst- en seizoenswensen over.

top

Kerstkaart

Een (typisch kitscherige) kerstkaart KerstkaartenEen kerstkaart is een wenskaart die wordt gekenmerkt door een kerstgroet en wensen voor het komende nieuwe jaar. Over de hele wereld is het een gebruik om rond Kerstmis familie en kennissen een kerstkaart te sturen.

Waar komt het vandaan?

Het uitbrengen van een kerstgroet is ouder dan men zou denken. In de Middeleeuwen werden op het Europese vasteland houtsnijwerken met religieuze kersttafrelen aangeboden aan geliefden of kasteelheren. Het massaal verzenden van kerst-nieuwjaarsgroeten stamt eigenlijk uit de 19e eeuw. De Engelse tekenaar John Callcott Horsley maakte in 1843 de eerste kerstkaart met de pakkende tekst "A Merry Christmas and a Happy New Year to You.” Deze eerste kaart toonde een kerstviering van een gezin. In de Verenigde Staten begon de in Duitsland geboren drukker Louis Prang omstreeks 1875 met het massaal produceren van kerstkaarten. Deze kaarten waren zeer in trek bij het Amerikaanse publiek en het verzenden van kerstkaarten werd een feit.

top

Weetje

In Nederland werden in 2003 tijdens de kerst- en nieuwjaarsperiode meer dan 210 miljoen kaarten verzonden. In België lezen kinderen met Nieuwjaar een Nieuwjaarsbrief voor.

Internationaal

In heel veel landen worden met Kerstmis prentbriefkaarten verstuurd; soms zijn dit zelf gemaakte kaarten (hierbij wordt heel vaak de PC ingezet als hulpmiddel). Op deze kaarten staan de gebruikelijke kerstwensen, hieronder worden ze per taal vermeld.

Duits: Fröhliche Weihnachten und ein glückliches Neues Jahr Engels: Merry Christmas & a happy New Year
Frans: Joyeux Noël et Bonne Année
Pools: Wesolych Swiat i Szczesliwego Nowego Roku
Portugees: Boas Festas e um feliz Ano novo
Spaans: Feliz Navidad y Próspero Año Nuevo
Zuid-Afrikaans: Geseende Kerfees en 'n gelukkige nuwe jaar Zweeds: God Jul och Gott Nytt År

top

Kerstpakket

Een kerstpakket is meestal een doos/ mand of tas met presentjes. Het geven van een kerstpakket is een Nederlandse traditie waarbij werkgevers hun werknemers een prettige kerst willen wensen. De inhoud van een kerstpakket verschilt per jaar. Meestal bevat het luxe levensmiddelen met een blijvend geschenk erbij. Daarnaast zijn er kerstpakketten die door de medewerkers zelf mogen worden uitgezocht en waarbij de medewerker dus een kerstpakket-op-maat krijgt. Dit is vaak een blijvend geschenk, een dagje uit of een donatie aan een goed doel.

Het kerstpakket stamt uit het begin van de vorige eeuw, toen het bewaren van voedsel in de lange wintermaanden nog niet zo eenvoudig was. In sommige streken van was het bij de boerenbevolking de gewoonte om mensen, die langs de deur kwamen om de boer en zijn gezin een zalig Kerstfeest te wensen, eten en drinken aan te bieden. Ook de knechten en de meiden kregen dan bijvoorbeeld warme chocolademelk of brood, gebakken met rozijnen en amandelspijs.

top

Het personeel dat bij het boerengezin inwoonde, mocht op tweede kerstdag naar huis om het kerstfeest met hun eigen familie te vieren. Niet alleen hadden zij dan even vrij van het werken op het land, ook kregen ze een mand mee met allerlei lekkere en nuttige zaken voor de gehele familie thuis. Dat maakte het samenzijn met Kerstmis extra feestelijk en werd ook gezien als een blijk van waardering voor het gedane werk. Uit dit gebruik is de traditie zoals we die heden ten dage kennen, namelijk een geschenkenpakket van de werkgever om het kerstfeest voor het hele gezin extra luister bij te zetten, ontstaan.

Andere ambachtslieden namen deze traditie over: hun personeel en leerlingen kregen ook een traktatie waar het hele gezin in kon delen, mee naar huis met Kerstmis. Meestal in de vorm van voedsel en drank, maar steeds vaker in de vorm van kleine presentjes. Later deden bedrijven en organisaties hetzelfde voor hun medewerkers. Ook bijvoorbeeld werknemers of militairen die tijdens Kerstmis in het buitenland verbleven ontvingen een kerstpakket. Zo werden de soldaten in Batavia bijvoorbeeld niet vergeten: Nederland zond ladingen kerstpakketten naar de diepe binnenlanden van Sumatra. Elke Nederlander moest immers met de kerstdagen een pakje krijgen!

top

Ook in b.v. Engeland is dit gebruikelijk, daar heet het 'Christmas package/present'.

De laatste jaren is het voor veel werkgevers gebruikelijk een pakket door een extern bedrijf samen te laten stellen. Dit leidt tevens tot zogenoemde "thema-pakketten": kerstpakketten met geschenken van een bepaald thema. Voorbeelden hiervan zijn een pakket gevuld met Oosters etenswaar, alleen producten in de kleur groen of alleen cadeaus afkomstig uit Italië.

Naast thema-pakketten zijn ook eigen keuze concepten ontstaan. Dit zijn concepten waarbij medewerkers zelf (meestal via Internet) een kerstpakket mogen uitzoeken. Ondertussen mag zo'n 30% van alle medewerkers zelf een kerstpakket uitzoeken en er is een verschuiving in de markt van traditionele pakketten naar eigen keuze concepten. Daarnaast starten veel bedrijven die traditionele kerstpakketten leveren met eigen keuze concepten om de afname in verkoop van traditionele pakketten op te vangen. Ook worden goede doelen steeds vaker betrokken bij de aankoop van het kerstpakket. Naast kerstpakketten zijn relatiepakketten in opkomst. Pakketten die aan relaties van bedrijven worden verstrekt om de onderlinge band te verstevigen. In 2007 kan de relatie zeker versterkt worden doordat bedrijven naast een attentie met kerst op meerdere momenten door het jaar heen een geschenk mogen geven.

top

Kersttoespraak

Een kersttoespraak is een toespraak die wordt gehouden ter gelegenheid van Kerstmis.

Vorsten en presidenten

In diverse landen is het gebruikelijk dat het staatshoofd op Kerstmis (25 december) een toespraak houdt die via de televisie of de radio wordt uitgezonden.

Veel voorkomende thema's in koninklijke of presidentiële kersttoespraken zijn:
aandacht voor de minder bedeelde medemens,
verzoening in conflicten tussen personen,
bevolkingsgroepen
vrede in de wereld,
verdraagzaamheid,
geestelijke waarden .

top

Kerstmis is van oorsprong een christelijk feest. In de meeste landen wordt een staatshoofd geacht boven de partijen te staan en dus geen voorkeur uit te spreken voor de tradities van een specifieke religieuze groep. Meestal wordt daarom vooral gerefereerd aan waarden die enerzijds in verband worden gebracht met het christelijke Kerstfeest, maar anderzijds breed gewaardeerd worden in de samenleving.

Enkele landen waar staatshoofden gewoonlijk een kersttoespraak uitspreken:
Nederland (door de Koningin). Alle publieke uitingen van de Koningin, waaronder ook de Kersttoespraak, vallen onder de ministeriële verantwoordelijkheid van het kabinet. Echter, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de Troonrede, is de Koningin zelf de hoofdauteur van de Kersttoespraak.
België (door de Koning)
Verenigd Koninkrijk en de landen van het Britse Gemenebest die de Koningin van Groot-Brittanië als staatshoofd hebben. Duitsland.

top

In Spanje, houdt het staatshoofd een vergelijkbaar soort toespraak met Nieuwjaar, een zogenaamde Nieuwjaarstoespraak. Op de dag voor Kerst houden sommige presidenten van de Autonome gemeenschappen van Spanje een toespraak, die op de lokale tv-zenders wordt uitgezonden.

In Duitsland houdt sinds 1970 de Bondspresident een Kersttoespraak, terwijl de Bondskanselier een Nieuwjaarstoespraak houdt. Van 1949 tot en met 1969 was het precies omgekeerd.

In vergelijking met een Nieuwjaarstoespraak is er in een Kersttoespraak vaak meer aandacht voor meer 'spirituele' onderwerpen, wat verband houdt met het religieuze karakter van Kerstmis. In een Nieuwjaarstoespraak is er vaak meer aandacht voor wat er goed of minder goed ging in het afgelopen jaar en voor toekomstverwachtingen.

top