800 jaar Nederlands op twee schijfjes. Het WNT op cd-rom en de cd-rom Middelnederlands

Het Woordenboek der Nederlandsche Taal op CD-Rom, AND publishers, ISBN 9056492055
CD-Rom Middelnederlands. Woordenboek en teksten, SDU, ISBN 9075566905

Christof Vanden Eynde

"Eene schatkamer der taal", dat moest het Woordenboek der Nederlandsche Taal zijn, schreef Matthias de Vries in 1882, bij het verschijnen van het eerste deel van het WNT. Zo'n 120 jaar later is die schatkamer op cd-rom uitgebracht, net als dat andere product van de negentiende-eeuwse romantische taalkunde, het Middelnederlandsch Woordenboek van Verwijs en Verdam. Voor de professionele taalkundige zijn beide uitgaven onmisbaar, maar hebben ze ook de taalliefhebber iets te bieden?

inhoud:

  1. met negentiende-eeuwse woordenboeken naar de eenentwintigste eeuw
  2. inhoud van de cd-rom's
  3. werken met de cd-rom's
  4. ook voor taalliefhebbers?
  5. eindoordeel
  6. appendix 1: tekortkomingen in de toepassingen en praktische wenken
  7. appendix 2: interessante links en literatuur

1. met negentiende-eeuwse woordenboeken naar de eenentwintigste eeuw

Taalkundige arbeid haalt zelden of nooit het nieuws. Dat was even anders in 1998, toen in de media behoorlijk wat aandacht werd besteed aan het Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT). Dat woordenboek, het grootste ter wereld, was immers na ongeveer 150 jaar af geraakt, of beter: het laatste deel van het papieren WNT was verschenen. Helemaal af was het werk aan het WNT daarmee nog niet. Niet alleen moesten de oudere delen van het WNT gecorrigeerd worden, er zou ook een elektronische uitgave van het WNT verschijnen. Eerder dit jaar kwam die elektronische versie uit [noot 1]

De uitgave van het elektronische WNT past in het plan van de makers van het WNT, het Instituut voor Nederlandse Lexicologie (INL) in Leiden, om het Nederlands van de achtste eeuw tot nu in een grote taalbank onder te brengen. Die taalbank zal bestaan uit allerlei woordenboeken en uit grote tekstverzamelingen (of corpora, zoals ze in de taalkunde worden genoemd). In die taalbank vertegenwoordigt het WNT het Nederlands van tussen 1500 en 1921 [noot 2]

Met het oog op de taalbank was eind 1998 ook al de cd-rom Middelnederlands uitgebracht. Op die cd-rom staat een grote verzameling Middelnederlandse teksten en het Middelnederlandsch Woordenboek (MNW) van Verwijs en Verdam. Dat woordenboek behandelt de periode tussen pakweg 1250 en 1500, m.a.w. de periode die voorafgaat aan de WNT-periode. Het MNW is al evenzeer als het WNT een product van de Romantiek: beide woordenboeken onstonden in een intellectueel klimaat waarin de aandacht voor het (taal)verleden bijzonder sterk was. Het was trouwens Matthias de Vries, de drijvende kracht achter het WNT en een man die blijkbaar energie te over had, die met het MNW van start ging.

Om het beeld van het Nederlands te vervolledigen is men bij het INL intussen bezig met een Oudnederlands woordenboek (periode 800-1200) en met het Algemeen Nederlands Woordenboek, dat het Nederlands uit de periode 1970-2020 zal behandelen. Omdat het Middelnederlandsch Woordenboek nogal wat lacunes vertoont, vooral voor de periode 1200-1300, is inmiddels ook een Vroegmiddelnederlands woordenboek gemaakt.

naar de volgende pagina

noot 1.  In 1995 was al een onvolledig WNT (tot en met de W) op cd-rom verschenen. Die uitgave kunnen we maar beter met de mantel der liefde bedekken. De cd-rom vertoonde immers nogal wat fouten en was niet echt gebruiksvriendelijk. Bovendien was hij aanvankelijk echt wel duur (zo'n 40.000 fr.) voor een onvolledige uitgave, te meer daar er voor de kopers van de eerste editie geen voordelige prijs was voorzien voor de volledige editie. [terug naar tekst]

noot 2. Dat het WNT bij 1921 zou ophouden is pas in 1976 beslist. Dat betekent dat afleveringen die tot 1976 verschenen het Nederlands beschrijven van ca. 1500 tot het tijdstip van de redactie van de betreffende aflevering. Voor de vroegste afleveringen geldt dan weer dat ze het Nederlands vanaf 1580 beschrijven. Het was pas de tweede generatie redacteurs die besliste om van 1500 het beginpunt te maken. Gemakshalve houden we het er echter op dat het WNT het Nederlands van de periode 1500-1921 beschrijft. [terug naar tekst]

naar de volgende pagina

beginpagina - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7


auteur: Christof Vanden Eynde
pagina's gepubliceerd op: 11-11-2000
laatst gewijzigd op: 08-12-2000

Valid XHTML 1.0! Get Firefox