Enkele begrippen uit het Coyendansverleden



De Coyendans op zichzelf was het feest van de Bavenaars (bewoners van het St.-Baafsdorp).
Het St.-Baafsdorp, de St.-Baafsabdij en de heernisweiden vormden !=!=n geheel.
Na de afbraak van de St.-Baafsabdij (op bevel van keizer Karel) verdween ook het St.-Baafsdorp. De Bavelingen (de monniken) werden kanunniken in de St.-Janskerk (de latere
St.-Baafskathedraal). De Bavenaars weken uit wellicht naar gebieden die toebehoorden aan de St.-Baafsabdij. Ze namen hun Coyendansfeest met zich mee (naar Oostakker en Sint-Amandsberg).
---------------------
Elk Bavenaars gezin had recht op !=!=n heerniskoe, elke ingeborene had recht op een klein stukje weigrond. Ze hadden preferentieel weiderecht.
---------------------
De Bavenaars kozen ook elk jaar vier heernismeesters. Ze moesten controle uitoefenen op heernisweigronden. Ze konden misbruiken beteugelen. Paarden en schapen waren op de heernisweigronden niet toegelaten. Deze dieren werden dan ook in beslag genomen.
Een verkozen heernismeester mocht niet weigeren zijn functie uit te oefenen anders verloor hij zijn weiderecht gedurende vier jaar.
De heernismeesters stelden ook een bekwame herder aan om de heerniskoeien te hoeden. Elke morgen dreef hij de heerniskoeien uit het St.-Baafsdorp naar de heernisweiden.
---------------------
•Coyendanswijn
Hiervoor gaan we terug naar het jaar 1482.
De abt van de St.-Baafsabdij, Raphael de Mercatel (bastaardzoon van Filips De Goede) moest een zware boete betalen aan de stad Gent, omdat de witte wijn veel te goedkoop werd verkocht. De stad Gent leed hierdoor zwaar verlies. Met het geld heeft men verbouwingswerken uitgevoerd aan het stadhuis van Gent.
---------------------
Op het feest van de Coyendans waren de trommels en fijfers (soort dwarsfluiten) de muziekinstrumenten bij uitstek.
---------------------
De Coyendansstier
Een vonnis van 2 april 1528 van de schepenen van Sint-Baafs in een proces tussen de heernismeesters en de leenman van Herlegem, "de heer Arend van Cruninghe", bepaalde dat deze leenman een deugdelijke stier ter beschikking moest houden op de Heernisse, in ruil daarvoor werden hem vier koegersten (repen weigrond) toegekend. Opzoekingen hebben ons geleerd dat de Coyendansstier een witrik was, zo genoemd omdat zijn rug gans wit is. Op het schilderij Panoramisch zicht op Gent' uit 1534 van schilder Elooi Horenbaut zijn witrikken te zien. U kunt ze tegenwoordig nog gaan bewonderen in Borsele (Zuid-Beveland in Nederland). Het gebied waar ze vertoeven heet Zwaakse Weel, een prachtig natuurgebied.
---------------------
•De Coyendansduivel
Binnen de kleine Heernisse lag een grote waterplas: de Nekkersvijver. In 1371 noemde men dit Neckers vivere. Een nekker is een watergeest. Deze drenkplaats was de plaats bij uitstek voor het vee. Wellicht zijn er vele koeien gestorven en is men de plaats Nekkersvijver gaan noemen. In Sint-Amandsberg bestaat nu nog een Nekkervijverstraat.
---------------------
•De Coyendans strenger beteugeld
Op 9 april 1769 vaardigden de opperbaljuw, de schout en de schepenen van Sint-Baafs een ordonnantie uit waarbij voortaan minderjarigen en ongehuwden niet meer toegelaten werden op de Coyendans. In 1992 hebben we deze ordonnantie opgeheven; 1992 was ook het startjaar van de moderne Coyendansfeesten.
---------------------
Men speelde op trommels en fluiten en in een herberg werd een gelag gehouden. Het was een uitgebreide maaltijd, een Breugelmaal.
De Coyendans was het feest van de Heernisse en hierbij stond de witterugkoe, die we nu de Coyendanskoe noemen, centraal.
De moderne Coyendansfeesten worden nu gevierd eind september-begin oktober.

Veertien taferelen over de geschiedenis van de Coyendans

De heernismeersen bezaten een zeer speciaal statuut.
Aanvankelijk hadden ze toebehoord aan de Sint-Baafsabdij en enkel de inwoners van het Sint-Baafsdorp mochten er hun runderen laten grazen.
Met het opheffen van de abdij door keizer Karel in 1540, waren een aantal inwoners verhuisd naar Oostakker.
(In feite was het Sint-Amandsberg maar er wordt van Oostakker gesproken omdat Sint-Amandsberg maar een gehucht was van Oostakker.)
Zijzelf, en ook hun nakomelingen, hielden echter stevig vast aan hun rechten om vee te laten grazen op de heernisweiden, en dat tot ver in de 19e eeuw.
Het Sint-Baafsdorp maakte deel uit van de Sint-Baafsheerlijkheid, die zich uitstrekte over de parochies Heilig-Kerst (sedert 1571 Heilig-Kerst binnen Gent en Oostakker, met inbegrip van het huidige Sint-Amandsberg), Lochristi, Zeveneken, Mendonk, Desteldonk.
Tot 1540 was de St.-Baafsabdij het centrum van dit gebied.
Het St.-Baafsdorp, het gebied ten oosten van de Schelde, werd van de 13e tot de 16e eeuw in steeds toenemende mate in de stad ge—ncorporeerd. Voor sommige materies en bepaalde gebieden binnen de stad bleef de heerlijkheid evenwel bevoegdheden bezitten. Nog in de 17e en de 18e eeuw waren de Ham en
de Heirnis twistappels tussen de stad Gent en de bisschop van Gent, als opvolger van de abt (tot 1540) en de proost (tot 1568) van St.-Baafs.
In St.-Baafs was een schepenbank van zeven leden.
•De Coyendans te Gent (in de nabijheid van de Sint-Baafsabdij)
In 1992 kwam een grote groep buurtbewoners bij elkaar om via het buurtcentrum nieuw leven in de wijken Macharius en Heirnis te blazen.
Het buurtcentrum Macharius-Heirnis en de buurtbewoners kozen als naam "Coyendans", omdat die naam verwijst naar het feest -anno 1528- van het Sint-Baafsdorp.
In dit feestgebeuren stond de koe centraal. Vanaf 1992 tot op vandaag is de Coyendans blijven groeien.
Dit jaar is er nu ook een Coyendansweek (laatste week van september).

Het openingsweekend van de Coyendans omvat een openingsstoet, een Coyendansmarkt (met infostands, een rommelmarkt, een kunstmarkt waar kunstenaars hun talenten kunnen botvieren met de witrugkoe -die in de Coyendans centraal stond en staat- als symbool, en een Coyendansfeest.
De activiteiten op zondag zijn meer gericht op de kinderen, en weer speelt de koe een grote rol.
Uiteraard zorgt de nabijheid van de Sint-Baafsabdij voor de nodige historische sfeer.
Tijdens de Coyendansweek neemt de dienst Kunsten van de Stad Gent de taak van het buurtcomitee over en organiseert allerlei activiteiten.
De week wordt afgesloten met een fietstocht en een estafetteloop om de tocht van de Coyendansstier te symboliseren.
De tocht loopt van Borsele (Zuid-Beveland, Ned.) tot aan de Sint-Baafsabdij in Gent.
Om al de sportievelingen te verwelkomen zetten de Olievanten hun beste beentje voor: ze brengen de muziek van de moderne Coyendans.
Wij hopen dat de Coyendans, met haar buurtbeweging, een boeiende toekomst tegemoet gaat.