de witrik

Eerherstel voor de brave Witrik
van onze verslaggever Willem van Dam (Dag 269)
's-GRAVENPOLDER - Ongeveer veertig jaar geleden graasden ze nog overal; Witrikken.
De kenners pikten ze er, tussen al die andere koeien, vrij gemakkelijk uit.
De Witrik laat zich eenvoudig identificeren. Een beetje klein koetje is het, niet te gespierd en met als belangrijkste kenmerk een brede witte streep over de gehele lengte van de rug. Zo rond de jaren vijftig kwam de klad er in. De Witrik werd verdreven door andere rassen. Grotere en vooral vettere koebeesten als de Holland-Frisian (made in de USA) en Belgische dikbillen, drukten de brave Witrik langzaam maar zeker weg. Met als gevolg dat zij vrijwel geheel uit het Hollandse landschap is verdwenen.

Het ras der Witrikken dreigt uit te sterven. Op De Bevelanden doet een pas opgerichte stichting een poging dat te verhinderen. Het is de stichting De Zeeuwse Witrik. Haar doelstelling is helder: het oprichten en instandhouden van een kleine kudde Witrikken op natuurgebieden in de Zak van Zuid-Beveland.
De eerste successen lijken binnen handbereik. Op een weitje naast een boerderij met een rood dak, vlakbij de Zwaakse Weel in het hartje van de Zak van Zuid-Beveland, grazen drie raszuivere exemplaren. Een hoogbejaarde Witrik, zestien jaar oud, die ergens in een stal te Borssele stond bij een boer die reeds lang geleden met het boeren stopte. En naast die oude moederkoe twee jeugdiger soortgenoten. De een is anderhalf, de ander een jaar of vijf. Beide zijn drachtig.
Met dank aan de (waarschijnlijk Limburgse) Witrikstier Flip, wiens zaad vermoedelijk al enkele jaren lag opgeslagen in de diepvries van een KI-station ergens in het midden des lands. Als de zwangerschappen naar wens verlopen worden daar, in dat weitje, over een paar maanden de eerste Witrikkalveren geboren. En kunnen de leden van de kersverse stichting feestelijk het glas heffen op wat het begin van een kudde van ongeveer twintig Zeeuwse Witrikken moet worden.
Sponsoractie
Hans Boer (33 jaar, 's-Gravenpolder, dierenarts van professie en secretaris van de onlangs opgerichte stichting) klinkt enthousiast. De wederkeer van de Witrik, zegt hij vol vertrouwen, moet lukken. Aan goede wil ontbreekt het in elk geval niet. Nu de financien nog.
De stichting ontvangt momenteel enige subsidie uit de zogeheten WCL-pot; een zak geld, bestemd voor het behoud van het landschap in de Zak van Zuid-Beveland. Maar dat is niet genoeg. Daarom wordt eind dit jaar of begin volgend jaar begonnen met een sponsoractie, vooral gericht op het bedrijfsleven. Het idee om te streven naar eerherstel voor de Witrik vloeide voort uit een, inmiddels vergeeld, artikel in de vakpers. Daarin schetste een voormalig stalinspecteur in dienst van het Melkcontrolebureau Amsterdam het treurig lot van de Witrik. Ooit stonden de weilanden er mee vol.
De Witrik, een eerbiedwaardig ras van vele honderden jaren oud, was al van verre te herkennen: karakteristieke brede witte baan over de lengte van de hele rug, witte buik, zwarte of bruine tekeningen, aan de kleine - zelfs enigszins magere - kant. Ondanks haar weinig imponerende gestalte was zij een prima melkgeefster, die zonder de geringste moeite mee kon komen met de zwartbonten- daar vaak zelfs boven uitstak.
Hans Boer: "In de jaren vijftig behoorde zij tot de top van Nederland."
Die toppositie verloor zij, toen de Witblauw Belgen en vooral de Noord-Amerikaanse Holstein-Frisian de Nederlandse weidegronden veroverden. De Witrik raakte uit de gratie, verdween volledig in het verdomhoekje. Over het precieze waarom ( misschien was het een politiek spelletje, met de import van dat buitenlandse rundvee waren tenslotte grote financi?le belangen gemoeid') tast Boer in het duister, maar omstreeks de vijftiger jaren kwam het zelfs tot een heuse boycot. De Witrik werd te licht bevonden voor een aparte vermelding in het Rundvee Stamboek, stieren moesten worden gecastreerd, fokkers werden zelfs strafrechtelijk vervolgd.
Een petitie aan koningin Wilhelmina maakte daaraan een eind. Het kwaad was echter wel geschied. De Witrik werd een vrij zeldzame verschijning.
Er lopen er nog wel rond in Nederland. Vaak zijn het kruisingen en met z'n hoevelen ze zijn, Boer kan daar alleen maar naar raden; bij het Nederlandse Rundvee Syndicaat staan zij slechts, heel anoniem, geregistreerd onder het kopje overigen'.
Zo'n treurig lot, vindt de stichting De Zeeuwse Witrik, verdient zij niet. De Witrik, het oudste rundveeras der Nederlanden, heeft recht op eerherstel en dient terug te keren. Te beginnen in de Zak van Zuid-Beveland, in dat weitje bij de Zwaakse Weel.