| De Britse
Colossus was de eerste programmeerbare digitale
computer. Deze topgeheime machine kwam eind 1943
in dienst en werd gebruikt voor het breken van
Duitse telex berichten, vercijferd met de Lorenz
SZ40/42. Hoewel Colossus twee jaar voor de
algemeen bekende Amerikaanse ENIAC operationeel
was ontving hij nooit de verdiende erkenning
vanwege zijn topgeheime status tijdens en na de
oorlog. Pas eind jaren 70 werd informatie over
deze machine beschikbaar. Helaas is deze
prachtige machine nauwelijks vermeld in de
geschiedenis van de computer.
Tunny gebroken
Tijdens de Tweede Wereldoorlog
kregen de codebrekers van de GC&CS
(Government Code and Cipher School) in Bletchley
Park, Engeland, de opdracht om het Duitse
telexverkeer te breken dat gecodeerd was met de
Lorenz SZ40/42 machine. De Lorenz machines werden
gebruikt om de topgeheime communicatie op het
hoogste niveau van de Duitse strijdkrachten te
beschermen. De Britse codebrekers noemden alle
Duits gecodeerd telex verkeer "Fish"
(Vis) en de Lorenz machine kreeg de codenaam
"Tunny" (Tonijn). De Lorenz was een
on-line codeermachine die 12 onregelmatig
bewegende pinwielen gebruikte om een
pseudo-willekeurige 5-bits reeks te genereren die
gemixt werd met het originele 5-bit telex
signaal. Toen de codebrekers statistische
afwijkingen ontdekten in de willekeurige bits
konden zij een cryptanalytische aanval
ontwikkelen om de Lorenz berichten te breken.
Het bouwen van de Colossus
De codebrekers beseften al snel
dat zij een machine nodig hadden om het enorme
aantal Tunny berichten te verwerken. Begin 1943
begon de wiskundige Max Newman met de
ontwikkeling van de "Heath Robinson",
een elektromechanische machine om Lorenz
berichten te breken. Het prototype was in juni
1943 operationeel maar had verschillende
technische problemen. Ondertussen was een team
onder leiding van de briljante ingenieur Tommy
Flowers, geassisteerd door Max Newman, bezig met
een topgeheim project in het Post Office Research
Station in Dolles Hill nabij Londen. Het doel was
om een digitale en programmeerbare geavanceerde
versie te ontwerpen van de Heath Robinson.
Tegen het einde van 1943 was de
Colossus Mark I klaar en werden alle onderdelen
naar Blechtley Park verhuisd, waar zij tijdens de
kerstdagen geassembleerd werden door Don Horwood
en Harry Fensom. Midden januari 1944 was de
Colossus klaar en begon aan zijn taak om de
topgeheime Duitse communicatie te breken. In juni
1944 volgde de Colossus Mark II, een verbeterde
versie die was vijf maal sneller was en
eenvoudiger te programmeren dan de Mark I. De
bestaande Mark I werd aangepast, meer Mark II's
werden gebouwd en tegen het einde van de oorlog
waren 10 Colossus computers operationeel.
Colossus aan het werk
De Colossus was de eerste
computer ooit die shift registers en tellers
gebruikte, en Booleaanse berekeningen kon maken.
Hij was programmeerbaar via schakelaars en
stekkerpanelen. De Mark I had twee rekken met
1.500 vacuüm buizen, de Mark II 2.500 buizen.
Zij werden gebruikt om de virtuele Lorenz
instellingen op te slaan en de berekeningen uit
te voeren. Colossus kon berekeningen parallel
verwerken waardoor een aanzienlijke
snelheidswinst werd bekomen.
De 5-bit perfo tape met de
cijfertekst werd ingelezen via een leessysteem en
de Colossus werd elektronisch gesynchroniseerd
met de tape, waardoor zijn snelheid beperkt werd.
Er werd echter een speciale high-speed tape-lezer
ontwikkeld die tot 9.700 karakters per seconde
kon lezen. Voor betrouwbaar gebruik werd dit
echter beperkt to 5.000 karakters, wat nog steeds
een enorme snelheid was voor een smalle
geperforeerde papierstrook! Ik had de kans om de
draaiende Colossus mee te maken en zijn snelheid
was zeer indrukwekkend!
De Colossus computers waren
zeer succesvol en braken een enorm aantal
topgeheime Duitse berichten. De informatie die
via het breken van de Tunny berichten werd
verkregen had, net als de gebroken Enigma
berichten, de codenaam ULTRA. De classificatie
ULTRA werd gebruikt voor alle kritische en zeer
gevoelige informatie die was verkregen uit de
resultaten van de Britse codebrekers. ULTRA
speelde een beslissende rol in het verloop van de
oorlog.
Na de oorlog
Na de oorlog werd Bletchley
Park gesloten, acht Colossus computers werden
vernietigd om veiligheidsredenen en de laatste
twee computers verhuisden samen met de GC&CS
naar Cheltenham. Zij werden ontmanteld in 1960.
De Colossus computers en hun taak tijdens de
oorlog waren topgeheim en bleven dat ook voor
vele jaren na de oorlog. Lange tijd was niemand
op de hoogte van de Colossus en kreeg de
Amerikaanse ENIAC de onverdiende roem van eerste
programmeerbare digitale computer. Ironisch
genoeg leverde het Amerikaanse NSA (National
Security Agency) eind jaren '70 zelf de bewijzen
dat de Britten hen twee jaar voor waren door het
vrijgeven van archieven onder de Freedom of
Information Act. Nu word erkend dat de Colossus,
en zijn ontwikkelaars, een belangrijke invloed
hadden op de ontwikkeling van de computer.
Computerexpert Tony Sale en
zijn team, waaronder enkele van de originele
ingenieurs, heeft de Colossus volledig
gereconstrueerd. De bijdrage van de originele
ontwerpers was zeer belangrijk aangezien de
meeste geheime plannen van de Colossus vernietigd
waren. De volledig operationele Colossus staat in
Bletchley Park en ik kan een bezoek sterk
aanbevelen.
Bijkomende informatie
|
