|
GELEITZUG 16-20 DAMPFER Quadrat CA 91 33 (CA 90 and 133) U-999 |
Vertaald: Konvooi van 16 tot 20 stoomschepen op Grid CA 9133, getekend U-999.
Eerst worden de drie delen omgezet in de vier-cijfer codes volgens het Satzbuch:
GELEITZUG 16-20 DAMPFER = 0516
Quadrat CA 90 = 4545
133 = 8152
|
Vervolgens tellen we er een getal bij, zonder overdracht. Dit getal halen we uit de Schlusselzahlentafel of sleutelgetallen tabel.
0516 4545 8152 + 0384 0384 0384 ---------------- 0890 4829 8436 |
Tenslotte zetten we de bekomen getallen om in vier-letter codes met het Buchgruppenheft, en ondertekenen we het bericht met het trigram dat onze U-boot voorstelt in de Marinefunknamenliste:
0890 = ZLDP 4829 = OYAK 8436 = WIKW U999 = LQX |
Niet enkel de Kriegsmarine verzendingsprocedures en de opmaak van berichten verschilden van de Wehrmacht en Luftwaffe. De sleutelbladen voor de instelling van de Enigma machine waren ook anders. De Wehrmacht en Luftwaffe gebruikten een tabel met daarop de rotors, ringinstellingen, stekkers en Kenngruppen voor elke dag van een volledige maand. De Kriegsmarine gebruikte verschillende sleutelbladen. De Kriegsmarine TRITON sleutels bestonden uit twee bladen. Het eerste, de Schlusseltafel M Algemein - Innere Einstellung, bevatte de drie rotors en hun ringinstelling, de smalle beta of gamma rotor en de reflector. Dit echter enkel voor de onpare dagen van de maand. Het tweede blad, de Schlusseltafel M Algemein - Aussere Einstellung, bevatte de stekkers en Grundeinstellung of startpositie voor elke dag van de maand. De Kriegsmarine Sonderschlussel M, gebruikt voor private conversaties tussen de Commandant van de U-boot vloot en een specifieke U-boot , had een speciaal sleutelblad met slechts drie rotorinstellingen en drie stekkerbord lijsten, elk voor een periode van tien dagen, en een lijst van Spruchschlussel, berichtsleutels, met bijhorend codewoord. De Sonderschlussel M was vrijwel gelijk aan de Schlusseltafel M Offizier van TRITON. Voorbeelden van Kriegsmarine sleutels in de enigma procedures pagina.
Om een bericht klaar te maken voor verzending diende de operator dit te vercijferen met de Enigma codeermachine. De inwendige instellingen en stekkers van de Enigma voor die dag zouden dan reeds klaar zijn. Vervolgens selecteerde hij een Kenngruppe met bijhorende Spruchschlussel van zijn codeboek. De Spruchschlussel of berichtsleutel is de startpositie van de enigma rotors bij het begin van de vercijfering. De Kenngruppe was een trigram om de Spruchschlussel te identificeren. Het Kenngruppenheft was een vast codeboek dat zelden veranderd werd. Het bestond uit drie delen. Het eerste deel is de Zuteilungsliste, een tabel waar men sets met nummerbereiken vond, volgens dag van de maand en het radionet. Binnen een bereik dat werd bepaald door de tabel koos de operator een getal. Het tweede deel was Teil A, waar hij het getal kon opzoeken en zo de bijhorende Kengruppe en Spruchschlussel vond. Deze Spruchschlussel werd als startpositie gekozen op de Enigma en de Kenngruppe (in ons voorbeeld RDF) werd onvercijferd toegevoegd aan het bericht om de Spruchschlussel te identificeren. De ontvangende operator zocht de Kengruppe op in het derde deel van zijn codeboek, Teil B, en vond zo het getal dat verbonden was aan die Kengruppe. Met dit getal kon hij nu de juiste Spruchschlussel of berichtsleutel vinden om het bericht te ontcijferen.
De codegroepen, vercijferd met de Enigma:
QRLZ ATMG SIKR ODX |
Het volledige bericht bevatte volgende onderdelen:
a. Het inleidingsteken ßß (beta beta)
b. Het Kenngruppe trigram, niet vercijferd
c. Alle codegroepen, vercijferd
d. De ondertekening, aansluitend aan de codegroepen
vercijferd
e. De herhaalde Kenngruppe, ook weer onvercijferd
Het complete Kurzsignal bericht, klaar voor verzending:
ßß RDF QRLE ATMG SIKR ODX RDF |
Een ervaren morse operator kon dit bericht gemakkelijk verzenden in 20 seconden, wat peilen van de uitzending zeer moeilijk maakte.
Uiteindelijk gebruikte de operator 7 tabellen of codeboeken om het bericht te vercijferen! Het Kurzsignalheft Heft I met z'n Satzbuch om zinnen in vier-cijfer codes om te zetten en de Schlusselzahltafel om het sleutelgetal bij te voegen, Heft II met het Buchgruppenheft om vier-cijfer groepen in vier-letter groepen om te zetten, de Marinefunknamenliste om U-boten te identificeren, de twee sleutelbladen Schlusseltafel M voor inwendige en uitwendige instelling van de Enigma en tenslotte het Kenngruppenheft om de berichtsleutel te kiezen. Geen wonder dat ze zeker waren dat hun communicatie veilig was. Niettegenstaande slaagden Geallieerde codebrekers erin om de U-boot communicatie te breken, zoals je kan lezen in Enigma en de U-boot oorlog.
Enkele pagina's van het Kruzsignalheft (klik om te vergroten).
|
|
|
|
Enkele pagina's van het Kenngruppenheft (klik om te vergroten).
|
|
|
|
De Wetterkurzschlussel 
Weerberichten waren vitale taktische informatie voor de Kriegsmarine. De U-boten dienden elke drie uur een gedetailleerd weerbericht te verzenden via radio. Elke minuut in de ether vergrootte voor de U-boot het risico op peiling door de Gealliëerden. Daarom was het belangrijk om zo veel mogelijk informatie te verzenden in een zo klein mogelijk bericht. De Wetterkurzschlussel of WKS was daarvoor het ideale systeem. Elk Wetterkurzsignal bestond uit 23 of 24 letters die een bepaalde weersituatie vertegenwoordigden. Dertien tabellen bepaalden welke letter of lettercombinatie gebruikt werd voor een geveven weersituatie. Dit waren ondermeer luchtdruk, wolken, winden, zichtbaarheid, regenval enzovoort. Dankzij de Wetterkruzschlussel werd een enorm aantal weersvariabelen samengebald in slecht enkele letters.
Indeling van het Wetterkurzsignal
Normaal weer IJsweer
Sp R B B Sp R B B
P P P A P P P A
C W Z v C W Z v
D D D K D D D K
L T M G L T M G
U U U E U U U
Betekenis van de letters
Sp= Identificatie van de Wetterspruchschlussel (berichtsleutel)
R = Identificatie zeegebied (weer raster map) van de waarnemer
en wijzigingen in windrichting gedurende de laaste 3 uur
B B = Identificatieletter locatie van de waarnemer
P P P = Luchtdruk in twee-millibars
A = Luchtdruk gedurende de laatste 3 uur
C = Wolken
W = Wolkenbedekking en regenval
Z = Weersverandering gedurende de laatste 12 uur
v = Horizontale zichtbaarheid en mist condities
D D D = Windrichting en kracht
K = Veranderingen windkracht, deining en hoogte van de deining
L = Lengte en richting deining
T = Luchttemperatuur en volle graden Celcius
M = Verschil tussen lucht en water temperatuur
G = Tijdstip van waarneming in volle uren na DGZ
E = IJs condities
U U U = Ondertekening U-boot
|
Enkele pagina's van het Wetterkurzschlussel boek (klik om te vergroten).
|
|
|
|
Het Kurier System
In augustus 1944 begon de Kriegsmarine met het testen van een experimenteel systeem genaamd "Kurier", ontwikkeld als verdediging tegen het gealliëerde High Frequency Direction Finding. Het systeem was gebaseerd op het principe dat nu bekend is als burst-encoding. Het Kurier toestel was gekoppeld aan een radio zender. Het belangrijkste onderdeel van Kurier was de Impuls Geber KZG 44/2 die bestond uit een trommel met 85 kleine verschuifbare regels. Elke regel vertegenwoordigde een pulssignaal. Bij de start maakte een arm met een magnetische leeskop één enkele rotatie waarbij de kop alle 85 vooringestelde regels passeerde. Elke puls was 1 milliseconde lang en er was een 3 milliseconden pauze tussen elke puls. Samen met startpulsen en pauzes duurde het verzenden van een volledig Kurzsignal bericht maximaal 460 milliseconden! Het Kurzsignal dat verstuurd werd diende eerst omgezet te worden in Morse code. Elke punt werd op het Kurier toestel ingesteld als één puls, een streep als twee pulsen. Tussen punten en strepen was een pauze van één pulslengte en tussen letters twee pulslengtes. De Kurier ontvanger KGR-1 zette de pulsen om in een lichtstraal die op een draaiende trommel met fotogevoelige strook werd geprojecteerd. Meer technische info op de website for German communications.
|
Het Kurier systeem diende voor het versturen van Kurzsignalen en Wetterkurzsignalen, en was gecombineerd met een complex schema van frequenctieveranderingen en frequentieverschuivingen van plus of min 200 KHz. Elk Kurier Wetterkurzsignal was zeven letters lang. Elke letter stond voor een waarde uit een tabel in het Kurier boek. Als bijvoorbeeld de eerste letter een G was betekende dit luchtdruk 1034 millibar. Zoals altijd met Kurzsignalen werd ieder bericht vercijferd met de Enigma codeermachine alvorens te versturen met het Kurier systeem.
Samenstelling van het Kurier Wetterkurzsignal:
PDF WBBU P Luchtdruk D Windrichting F Windsterkte W Bewolking BB Observatiepunt (bigram tabel) U Identificatie zeegebied (weer vierkantengrid) |
Tegen eind 1944 maakte Berlijn de testen van Kurier een topprioriteit maar het programma werd onderbroken voordat het Kurier systeem volledig operationeel was op de U-boot vloot. De gebeurtenissen haalden het testprogramma uiteindelijk in en het einde van de oorlog betekende ook het einde van de experimenten. Als het Kurier systeem operationeel was geweest in een vroeger stadium van de oorlog zou dit ernstige gevolgen gehad hebben voor de geallieerden. De geallieerde inlichtingendiensten zouden verstoken blijven van radiopeiling en afluisteren van de Kurzsignal berichten. Dit zou niet enkel het verlies betekenen van de positie van de U-boten in de Atlantische Oceaan maar het zou de codebrekers in Bletchley Park ook beroven van de essentiële cribs, nodig om de Enigma sleutels te breken en het Kriegsmarine radioverkeer te ontcijferen. Dit zou het verloop van de oorlog in de Atlantische oceaan drastisch veranderen.
Enkele pagina's van de Kurier Wetterkurzsignal procedures. Het boek bevat de richtlijnen, tabellen voor frequentieverschuivingen en omzettingstabellen voor meteorologische waarden (klik om te vergroten).
|
 Tabellen voor frequentieverschuiving |
|
|
|
Gerelateerde Links
Off-Site
- Ultra in the Atlantic: U-boat operations uit de NSA archieven op ibiblio.org
- The Enigma and the Bombe Naval Enigma, Graham Ellsbury
- U-Boats communications and HF DF uit de NSA archieven op ibiblio.org
- Duitse codeboeken op de WWII Archive Foundation (Wetterkurzschlussel en Kenngruppenheft)
- The Kurier system in Kriegsmarine Short Signal systems Ralph Erskine, Cryptologia 1999
- Technische details van Kurier op de Foundation for German communication website
| Home Menu |