Nummers in de ether

Nummerstations zijn mysterieuze kortegolfzenders die reeksen nummers of letters uitzenden in spraak of Morse signalen. De berichten zijn meestal groepen van vier of vijf nummers of letters en worden meestal herhaald per groep of door op het einde het volledige bericht te herhalen. Deze stations zenden wereldwijd zonder licentie met krachtige HF zenders in vele verschillende formaten en talen. Ze zijn reeds tientallen jaren dag en nacht in de ether op een brede waaier van frequenties maar geen enkele private, commerciële of overheidsinstelling is ooit naar voren getreden om officieel te bevestigen dat zij voor deze uitzendingen verantwoordelijk zijn. Er zijn vandaag echter voldoende bewijzen dat zij gebruikt worden door inlichtingendiensten om gecodeerde operationele berichten te versturen naar hun agenten die in het buitenland opereren.

De berichten worden verzonden via krachtige kortegolfzenders met frequenties tussen 3.000 en 30.000 Khz en zijn over de ganse wereld te ontvangen. De nummers of fonetisch gespelde letter worden gesproken in vele verschillende talen. Het is meestal een vrouwenstem, maar soms ook van een man of een kind. Vele uitzendingen zijn mysterieuze elektronisch gegenereerde stemmen. De berichten worden meestal voorafgegaan door een beginsignaal dat gebruikt word als baken. Dit zijn steeds herhaalde zinnen, roeptekens of een elektronisch geluid of melodietje. Hierdoor kan de ontvanger zijn radio correct afstemmen op de gewenste frequentie.

Radioamateurs volgen deze uitzendingen en geven ze soms een bijnaam om ze te identificeren. Meestal is dit aan de hand van de roepnaam (het Cubaanse "Atencion" station), het melodietje (Zweedse rapsodie) of de taal van de stem (Bulgaarse Betty). Sommige stations worden counting stations of tel-stations genoemd, vanwege hun oproepsignaal. Een voorbeeld hiervan is het Cubaanse "Atencion 1234567890". De periode van de Koude Oorlog, van de jaren '50 to eind jaren '80, is gekend om zijn vele en zeer actieve nummerstations. Dat waren niet toevallig de hoogdagen van spionage. Vele van deze uitzendingen kwamen uit de Oostbloklanden, Cuba, China en Zuid-Amerika, maar ook uit Westerse landen. Na de val van de Berlijnse Muur in 1989 was er een duidelijk daling van uitzendingen in landen zoals Oost en West-Duitsland, Joegoslavië, Hongarije of Bulgarije. De meeste van deze stemmen waren Russisch of Duits.

Tientallen jaren na de het einde van de Koude Oorlog blijven er echter nog steeds stations actief in de voormalige Sovjet-Unie, Europa en Noord en Zuid Amerika, en verschijnen er nog steeds nieuwe stations over de ganse wereld. De meeste van deze zenders gebruiken een gelijkaardig formaat om reeksen van nummers of letters uit te zenden. Sommige stations beginnen elke dag hun uitzending op hetzelfde uur, en verdwijnen na enkele dagen of weken, andere stations hebben onregelmatige uitzendingen en verdwijnen net zo onvoorspelbaar als ze tevoorschijn komen. Er zijn stations die al tientallen jaren in de ether zijn.

Eén van de meest regelmatige nummerstations was de Lincolnshire Poacher (E3 Voice), genoemd naar een Engels volksliedje dat gebruikt werd als intervalsignaal. De uitzendingen waren dagelijks op vaste uren en startten met het herhalen van de zeer herkenbare melodie en een callsign gedurende ongeveer tien minuten., waarna het bericht werd gelezen door een elektronische vrouwelijke stem met Engels accent, in groepen van vijf getallen. Het station was elke dag in de ether, van de jaren '70 tot 2008. Een kleine eenvoudige kortegolfradio was voldoende om de Lincolnshire Poacher te ontvangen. Aangezien het signaal afkomstig was van de RAF basis Akrotiri (Defence Communications Network Transmitter site) in Cyprus werd het station vermoedelijk bediend wordt door de Britse Secret Intelligence Service. Helaas verloor de wereld van radiogolven een icoon van de Koude Oorlog toen het station in 2008 ophield met zenden. Zijn Aziatische zusterstation Cherry Ripe is echter nog steeds actief.

Waarom nummerstations

Hoewel geen enkele overheid of legale zendmaatschappij ooit enige betrokkenheid bij deze stations bevestigde is het duidelijk dat de kosten en organisatie van zo'n grootschalige en illegale uitzendingen enkel mogelijk zijn met steun en toestemming van overheden. Bovendien hebben landen zoals Rusland, China en de Verenigde Staten grote kortegolf antenneparken in eigen land en op hun ambassades in het buitenland. De inhoud en structuur van de berichten is identiek aan cryptografisch vercijferde berichten. De groepen nummers of letters lijken volledig willekeurig en zonder enige betekenis. Men neemt aan, en dit is reeds bevestigd in verschillende spionagezaken, dat de schijnbaar willekeurige getallen berichten zijn die met one-time pad vercijferd werden.

Reeds in de Tweede Wereldoorlog ontvingen speciale spionage en sabotageteams, opererend achter vijandelijke linies, hun operationele instructies via één-richtings uitzendingen van one-time pad vercijferde berichten. De geschiedenis heeft bewezen dat dit is zeer veilige methode is. One-time pads zijn bladen of kleine boekjes met sleutels die bestaan uit werkelijk willekeurige reeksen cijfers of letters. Vercijfering en ontcijfering van een bericht vereisen enkel pen en papier en simpele basisbewerkingen. Elk bericht is vercijferd met een unieke sleutel die vernietigd word na éénmalig gebruik. One-time pad het enige systeem dat werkelijk rekenkundig onbreekbaar is indien het correct is toegepast. Bezoek mijn one-time-pad pagina voor meer informatie.

Deze éénrichtings-uitzending via kortegolf heeft vele voordelen voor inlichtingendiensten. Krachtige kortegolfzender weerkaatsen hun radiogolven veelvuldig tussen de ionosfeer en het aardoppervlak. Dit geeft inlichtingendiensten de mogelijkheid tot communiceren over zeer grote afstanden met hun agenten in het buitenland. De vele reflecties maken het ook zeer moeilijk om de locatie van de zender nauwkeurig te bepalen. De enorme, vrijwel wereldwijde draagwijdte van kortegolf maakt het onmogelijk om het land van bestemming te bepalen, laat staan de persoon wie het bericht ontvangt. Daarom is er zeer weinig risico voor de agent die het bericht ontvangt.

Een eenvoudige commerciële kortegolf wereldontvanger is genoeg om het bericht te ontvangen en de agent heeft geen compromitterende speciale ontvanger of crypto toestel nodig. Hij kan makkelijk grote aantallen one-time pads, in miniatuurboekjes of op microfilm, bij zich dragen of verbergen en het manuele one-time pad systeem, hoewel traag en omslachtig, vereist enkel pen en papier. Daarom zijn nummerstations een ideale methode van éénrichtings-comunicatie naar geheimagenten in het buitenland.

Opmerking: alle foto's van de spionage apparatuur op deze pagina zijn auteursrechterlijk beschermd door Detlev Vreisleben. (Link: License To Shoot).

Bewijzen van gebruik als spionage zenders

Mettertijd hebben gedeclassificiëerde documenten van rechtbanken en inlichtingendiensten de waarheid over de misterieuze nummerstations onthult. Zij tonen ook dat het tijdperk van spionnenzenders en spionage verre van voorbij is. Deze informatie maakt het ons mogelijk om ons voorgoed te ontdoen van de verhalen en uitvluchten over nummerstations als zouden zij weersboeien, scheepsrapporten en ander verzinsels zijn. Verschillende spionnen, in bezit van kortegolf ontvangers en one-time pads, werden gearresteerd en veroordeeld. Gezien de wijdverbreide en veelvuldige gebruikte nummerstations zijn de hieronder gepresenteerde spionagezaken ongetwijfeld slechts het tipje van de ijsberg.

In 1962 werd GRU Kolonel Oleg Penkovsky gearresteerd door de KGB en beschuldigd van spionage. Bij een huiszoeking in zijn Moskouwse appartement vond de KGB one-time pads, instructies voor het ontvangen en ontcijferen van gecodeerde radioberichten, een Sony radio, een Minox camera en andere spionagebenodigdheden, verborgen in een geheim compartiment in zijn bureau. Meer info, Andrei Sinelnikov [Rus] [Ned vert]. Documenten van het Oost-Duitse Ministerium fur Staatssicherheit, de Stasi, beschrijven in detail onderschepte pakketten, bestemd voor Duitse CIA agenten die in de DDR woonden, met one-time pads, instructies over het ontvangen van nummerberichten via kortegolfradio en de ontcijferingsprocedures voor die berichten. Deze zijn gepubliceerd op de SAS und Chiffrierdienst website.

In 1979 vluchtte Michael Michnowski samen met StaSi geheimagent Werner Stiller uit Oost-Duitsland. Michnowski publiceerde zijn verhaal over de voorbereidingen en het overlopen. Daarin beschrijft hij ook de geheime communicatie met de BND (Bundesnachrichtendienst), de West-Duitse inlichtingendienst, en hoe zij met een kortegolfradio hun one-time pad vercijferde instructies ontvingen, verzonden door BND nummerstations. U kunt een video bekijken van een spraak-morse generator in actie, gebruikt door de Oost-Duitse inlichtingendienst, of luisteren naar de voice output (mp3) van de generator. Dit is de machine achter de beruchte Oost-Duitse stem. De beschrifting van de machine was vreemd genoeg in het Engels, maar dit was vanwege het gebruik in vele Oost-bloklanden.

In 1988 werd Vaclav Jelinek, een Tsjechische StB spion die opereerde onder de valse identiteit van Erwin van Haarlem, gearresteerd door Britse Special Branch detectives terwijl hij nummerberichten ontving op zijn kortegolf ontvanger in zijn Londense appartement. In zijn appartement werden one-time pads ontdekt op microfilm, verborgen in stukken zeep. Dankzij de one-time pads konden de detectives enkele van de nummerberichten ontcijferen, die dan later in de rechtszaal gebruikt werden. Jelinek werd veroordeeld tot 10 jaar cel.

Meer recent waren er verschillende spionagezaken in de Verenigde Staten waarbij Cubaanse nummerstations een rol speelden. In 1988 waren er de zogenaamde Cuban Five van het Wasp Network. Agenten van de Cubaanse DGI (Dirección General de Inteligencia) ontvingen dagelijks instructies via vercijferde berichten die verzonden werden door het HF nummerstation "Atencion". Een andere zaak was die van Ana Belen Montes, een senior US Defense Intelligence Agency analyste, die spioneerde voor Cuba. Zij werd gearresteerd in 2001 en de federale aanklager stelde: "Montes communiceerde met de Cubaanse inlichtingendienst via gecodeerde berichten en ontving haar instructies via vercijferde berichten, verstuurd via kortegolf vanuit Cuba". Meer hierover in de FBI verklaring (pdf).

In 2006 werden Florida International University professor Carlos Alvarez en zijn vrouw Elsa Alvarez gearresteerd. Zij spioneerden voor de Cubaanse inlichtingendienst en ontving nummerberichten met groepen van vijf cijfers die ze ontcijferden met behulp van een computerdiskette. Meer in de Alvarez veroordeling. US State Department official Walter Kendall Myers en zijn vrouw Gwendolyn Steingraber Myers werden in 2009 gearresteerd. Zij werkten al bijna 30 jaar als geheimagent voor Cuba. Zij gaven toe dat zij vercijferde berichten ontvingen via een kortegolfradio die zij in hun bezit hadden. De officiële beschuldiging van het gerechtshof Colombia stelt ondermeer dat "de Cubaanse inlichtingendienst via kortegolf vercijferde berichten verstuurd in Morse of gesproken reeksen getallen" en voorts dat "het een onderdeel van de samenzwering was dat de Cubaanse inlichtingendienst kortegolf berichten verzond in Morse die door Kendall Myers ontvangen werden. Meer hierover in de Myers veroordeling. Meer over Cubaanse nummerstations en een analyse van hun procedures in Cuban Agent Communications (pdf).

(klik de afbeeldingen om ze te vergroten)

Van Koude Oorlog naar Koude Vrede

Zijn nummerstations nog nuttig in deze tijd van wereldwijde communicatie, Internet en satellietverbindingen? Absoluut! Het einde van de Koude Oorlog bracht geen belangrijke daling in spionageactiviteiten. In de wereld van vandaag, met de globalisatie van economie, politiek en conflicten zonder grenzen, opereren geheimagenten van het Oosten, Westen, Asië en het Verre Oosten nog volop in elkaars landen om inlichtingen te vergaren en operaties uit te voeren. Zij hebben nog steeds veilige communicatie nodig om hun operationele instructies te ontvangen.

Alle moderne communicatiesystemen worden echter gecontroleerd door computers en zijn onveilig. Telefoon, Internet en zelfs satellietverbindingen kunnen gevolgd worden. E-mail kan onderschept en gelezen worden. Sommige overheidsinstanties hebben het geld en de middelen om communicatie te volgen en verzender en ontvanger op te sporen. Een voorbeeld is het enorme ECHELON project dat wereldwijd allerhande communicatie onderschept. In tijden van conflict kunnen landen eenvoudigweg alle Internetverbindingen of andere communicatiemiddelen blokkeren, of zelfs satellietverbindingen uitschakelen. Er waren reeds succesvolle tests om satellieten te vernietigen met raketten waardoor sattelietcommunicatie onbetrouwbaar is tijdens ernstige conflicten. Of geloof je echt dat je zou kunnen blijven telefoneren of Internetten tussen, laat ons zeggen, Rusland en de Verenigde Staten, indien zij met elkaar in oorlog zijn?

Stel je voor dat er een oorlog uitbreekt en inlichtingenpersoneel op vijandelijke grondgebied opereert. De enige manier om aan hen instructies of boodschappen te zenden zou de goeie ouderwetse kortegolf radio zijn! Maar zelfs in vredestijd kunnen geheime operaties zo gevoelig zijn dat de ontdekking ervan landen of hun regering in grote verlegenheid of problemen zou kunnen brengen. Men denk dat sommige nummerstations valse berichten blijven uitzenden, enkel om de lijn open te houden en klaar voor gebruik in geval van noodzaak. Diegenen die deze stations beluisteren weten niet wanneer het station overschakelt van willekeurige getallen op reële operationele berichten. Een voorbeeld hiervan was de Lincolnshire Poacher die elke dag op verschillende uren steeds maar weer berichten van 200 groepen cijfers verstuurde, en dit bijna 40 jaar lang. Redenen genoeg waarom nummerstations nog steeds zinvol én actief zijn. Met hun lange en uitstekende carriére van meer dan 70 jaar zijn nummerstations een echt icoon van de spionagewereld geworden.

En tot op vandaag worden er overal ter wereld nog steeds nummerberichten verzonden in het Engels, Russisch, Spaans, Chinees en vele andere talen. Wie zendt deze berichten uit en, nog intrigerender, wie luistert er naar...?

Enkele opnames van nummerstations

Lincolnshire Poacher (863 Kb) Engelse vrouwenstem, MI6, voorafgegaan door melodie
Zweedse rapsodie kind (188 Kb) Automatische kinderstem, voorafgegaan door melodie
Attencion Station (250 Kb) Het beruchte nummerstation uit Cuba, voor Cubaanse agenten in de V.S.
Yankee Bravo (131 Kb) Duitse vrouwenstem, vermoedelijk KGB, voorafgegaan door callsign YB
Russische Man (83 Kb) Russische mannenstem, KGB
Oost-Duitse 'Stimme' Voice output van de Oost-Duitse 'Stimme' Generator (365 Kb)

U kunt het icoontje rechtsklikken en 'doel opslaan als' gebruiken om het mp3 bestand te downloaden.

Nummers op het Internet

Nummerberichten kunnen ook uitgewisseld worden via het internet. De Numbers Relay Page (NPR) is een on-line methode om nummerberichten te posten. NRP is een eenvoudige manier om vercijferde berichten anoniem op het Internet te plaatsen en vereist enkel een computer met Internet browser. Meer over NRP op deze pagina.

Meer op deze website

• One-time Pad Geschiedenis en gedetailleerde beschrijving van one-time pad
• Cuban Agent Communications Cubaanse nummerstations and Cubaanse agenten in de V.S.
• Spies and Numbers, Here to Stay Spionage en nummerstations
• De Numbers Relay Page een on-line methode om nummerberichten to verspreiden
• Signalen uit de Koude Oorlog De wereld van geheimzinnige radiosignalen

Interessante links over nummerstations

• Spynumbers.com site met een grote database over nummerstations en een lijst van stations die mogelijk nu in de ether zijn.
• Shortwave Espionage veel artikels en informatie over nummerstations
• Numbers and Oddities Newsletter van de Utility DXers Forum (UDXF)
• Enigma2000 European Numbers Information Gathering and Monitoring
• The Numbers Game site met opnames van nummerstations
• BBC Radio 4 on Number Stations Zeer interessant radio programma over nummer stations
• The Conet Project website over opnames van Nummerstations
• Conet Project opnames een grote collectie van opnames van nummerstations
• If It Had Not Been For 15 Minutes De Stiller/Michnowski spionage affaire over o.a nummerstations.
• Numbers Stations Revealed Een zesdelige video demonstratie van de Oost-Duitse spraak en Morse generator.