«Ik was uw leraar»

tekst Jan Cools

De uitnodiging voor deze tentoonstelling is niet door iedereen even goed ontvangen. En dit bedoel ik niet letterlijk. De titel van deze tentoonstelling "Ik was uw leraar" is blijkbaar voor uiteenlopende interpretaties vatbaar... .
Voor mij is dit gegeven een aanknopingspunt.

In onze musea worden nogal wat Laatmiddeleeuwse en vroegrenaissanceschilderijen van anonieme kunstenaars aangeduid als komende uit de "School van..." één of ander gekende oude meester. Deze verwijzing is zelden gebaseerd op feitelijke gegevens, maar wordt gestaafd door een stilistische en materiële analyse van diverse groepen kunstwerken, waarbij men er steeds vanuit gaat dat er een bepaalde stijlverwantschap bestaat tussen het werk van de leermeester en zijn leerlingen. In de middeleeuwen en de renaissance klopt dit schijnbaar wel. Kijken we vandaag maar naar de Bruegel-Breughel - tentoonstelling in het Antwerpse Museum van Schone Kunsten.

Maar de tijden zijn veranderd. De kunstenaar is sinds de Franse Revolutie een meer autonoom functionerend individu geworden. En diezelfde Franse Revolutie heeft ook een einde gemaakt aan het strakke corporatistische gildensysteem dat in belangrijke mate verantwoordelijk is geweest voor die stijlverwantschappen.

Scholing bleef noodzakelijk, en er werden kunstscholen of academies opgericht. Niet meer één leermeester vormde de aankomende kunstenaar, maar meerdere personen waren en zijn er verantwoordelijk voor de vorming van jong talent.
Evenwel, ook in het onderwijs veranderen de tijden, veranderen de visies en de mentaliteit, wijzigt het pedagogisch model. Een student wordt nu minder dan ooit tevoren in de lijn. in de stijl van zijn leermeester gedwongen. Dit lukt wel niet altijd, omdat deze stelling uitgaat van de veronderstelling dat al deze aspirant-kunstenaars reeds een eigen persoonlijkheid, een spirituele vrijheid heeft die hij of zij op de academie verder kan ontwikkelen. En dit is niet altijd het geval.
Zij moeten het in zich hebben, moeten gedreven zijn en een bepaalde graad van eigenzinnigheid in zich dragen.
Luk van Soom is een naam op de Belgische en Nederlandse kunstscène. Als docent is hij verbonden aan de Antwerpse Academie, maar ook aan de Academie Sint-Joost te Breda in Nederland. De tien kunstenaars die hij heeft uitgenodigd voor deze tentoonstelling zijn allen oud-studenten van hem aan de Sint-Joost - Academie.

...

Enkelen heeft hij slechts een tweetal jaren begeleid, anderen een volledige cyclus. Maar u zal nauwlettend moeten toekijken om stijlkenmerken van Luk van Soom in hun soms nog prille creaties aan te treffen. Heel in de verte klinkt soms wel een echo, maar vergeet dan niet dat we hier met jonge artiesten te maken hebben die nog in volle ontwikkeling zijn.

Misschien is de belangrijkste verwantschap met Luk van Soom wel de ongebreidelde vrijheid in denken, doen en laten die we uit de tien werken van deze kunstenaars kunnen aflezen. Want het is dat wat Luk als heeft en leermeester nog steeds wil ze bewerkstelligen studenten: bij zijn moeten hun eigen persoonlijkheid ontwikkelen, ze moeten naar zichzelf opzoek gaan, ze moeten hun geesteswereld verruimen -en bekijk dit laatste vooral niet alleen in intellectualistische zin-. Bovendien moeten ze werklust aan de dag kunnen leggen want voor Luk blijft het doen, het scheppen, het creatieve proces cruciaal in het kunstenaarschap. Deze elementen wil hij stimuleren bij de studenten tijdens hun aan- of zelfs afwezigheid (sic) op de Sint-Joost. Want wat hij vooral beoogt, is dat deze jongeren na hun opleiding in staat zouden zijn om hun eigen denkwereld in een plastische vorm te vertalen via diverse spirituele en materiële filters.
Ik ga hier niet uitwijden over de hier tentoongestelde kunstwerken van deze 'jonge helden'. Maar u kan er vanop aan dat, ondanks dat het nog niet altijd om voldragen kunstwerken gaat, we hier bij een boeiende tentoonstelling staan, waarvan u met uw geoefend oog het uwe kan denken. Verlies daarbij evenwel niet uit het oog dat wat u hier ziet slechts een klein fragment is van de productie van deze jonge kunstenaars waardoor oordelen en/of veroordelen quasi onmogelijk en
ook ongepast is. Beschouw het hier getoonde eerder als een visitekaartje. Een fractie «Jong Holland».

«Ik was uw leraar» is echter ook een unieke kans om u via werk van zijn leerlingen een beeld te vormen van Luk van Soom als leermeester. En ik meen dat hij het er verre van slecht af brengt. Want het is nu reeds duidelijk dat het zeer onwaarschijnlijk is dat er later, binnen pakweg een ééuw of wat, zal gesproken worden van de « School van Luk Van Soom ». En dat is de verdienste van de « leraar » Van Soom die nooit ver van de kunstenaar verwijderd is.