Oude Brussel Vlaamser dan Antwerpen

Helaas is dat ook mijn ervaring. Aan het einde van de jaren 60 heb ik twee jaar gestudeerd aan de universitaire instelling Sint-Ignatius in de Prinsstraat in hartje Antwerpen. Ik kreeg daar onder meer les van Karel Van Isacker. Ik heb daar ervaren hoe slecht de Vlamingen Brussel kennen, en wat voor negatieve houding ze over hun hoofdstad hebben. Weet je dat een onderzoek onder studenten van de eerste en tweede licentie van de UIA uitwees dat zij dachten dat het percentage Franstaligen rond het jaar 1800 in Brussel zowat 60% bedroeg. Ook ik kreeg als scholier op de middelbare school van mijn leraar te horen dat de verfransing van Brussel reeds begon in de 15de eeuw onder de Bourgondiërs.

Dat heb ik ook nog moeten leren. En dat klopt niet?

Maar neen, daar is helemaal niets van aan. Toen ik mijn doctoraat maakte over Hertog Jan I van Brabant, en daarvoor de Brusselse archieven raadpleegde, viel het mij op hoeveel van die documenten in het Nederlands waren gesteld. Ik dacht: dat moet ik proefondervindelijk uitzoeken. Ik deed een zeer uitgebreid onderzoek naar alle documenten van voor 1500 van het stadsarchief, de ambachten, de kerken en kloosters enz. en kwam tot de bevinding dat Brussel in de middeleeuwen een op en top Brabantse stad was. Zelfs de akten van de hertogen van Bourgondië zijn meestal in het Nederlands gesteld.

In een latere fase onderzocht ik systematisch de gigantische massa documenten tussen 1500 en 1794, het begin van de Franse bezetting. Welnu, vrijwel het gehele bestuurlijke en openbare leven in Brussel verliep in het Nederlands tot aan het einde van het Ancien Régime. Van alle officiële afkondigingen, de berichten dus aan de bevolking, was 95% in het Nederlands gesteld, en slechts 5% was tweetalig, en dan nog omdat het over zaken handelde zoals internationale betrekkingen.

Dus is Brussel pas verfranst vanaf de Franse bezetting in 1794?

Ja, toen werden onze streken volledig in het Frans bestuurd, dus niet alleen Brussel. Maar aan de vooravond van de Franse bezetting sprak 10% van de Brusselaars Frans. Dat blijkt uit onderzoek van de historicus Hervé Hasquin, die nu minister is in de Brusselse regering, toch een onverdachte bron zou ik zeggen. Weet je dat Berlijn in 1700 rond de 25% Franstaligen telde, voornamelijk Franse Hugenoten? Daar was het Frans de voertaal, maar niet in Brussel. Steden zoals Antwerpen en Mechelen, die een tijdlang onder de heerschappij van de graaf van Vlaanderen stonden, waren destijds meer verfranst dan Brussel. Vlaanderen was immers een leen van de koning van Frankrijk. Brussel en Brabant hadden altijd tot de invloedssfeer van het middeleeuwse Duitse Rijk behoord.

Men heeft het Frans in Brussel niet meteen aan de bevolking kunnen opdringen, want de volksmensen verstonden dat eenvoudigweg niet. Toen na de slag van Waterloo de Nederlanden werden herenigd onder Willem I kreeg het Nederlands weer meer kansen, echter niet voor lang. Vanaf 1830 zou de Belgische eenheidsstaat volledig in het Frans worden bestuurd, ook tot in de uithoeken van Vlaanderen. Maar omdat het centrale staatsapparaat in Brussel was gevestigd, ging de verfransing in Brussel crescendo en was de sociale druk groot. Omdat niet voldoende Brusselaars het Frans beheersten, deed men volop Walen inwijken en zelfs Fransen.

De Brusselse bevolking bleef dus tot diep in de 19de eeuw Nederlandstalig omdat ze ongeletterd was?

Dat kun je wel stellen. Dat is ook de mening van buitenlandse wetenschappers die het fenomeen hebben bestudeerd. Had men in 19de eeuw de leerplicht ingevoerd, dan zou het Franstalig onderwijs ervoor gezorgd hebben dat we nu in heel Vlaanderen in een toestand zouden verkeren zoals in Frans-Vlaanderen. Dat is gelukkig niet gebeurd, omdat de leerplicht pas in 1914 is ingevoerd, toen de Vlaamse beweging al aan haar opstanding was begonnen. Een land als Ierland, waar de leerplicht al rond 1830 werd ingevoerd, werd op zeer systematische wijze verengelst.

Is uw grootste argument nu dat wij Vlamingen in Brussel historische rechten kunnen doen gelden?

Ik wil niet de indruk geven dat ik de geschiedenis gebruik om de hedendaagse politiek te beïnvloeden of naar mijn hand te zetten, maar ik durf wel stellen dat in Brussel dé autochtone taal het Nederlands is, en dat het Frans er is binnengebracht door vreemde overheersingen, en later is opgelegd door het Belgische regime, versterkt door inwijking en sociale druk. Wij zijn geen indringers in Brussel, wij zijn de mensen van hier, Brussel was eenwenlang een Brabantse en Nederlandse stad.

Is Brussel nog te redden voor de Vlamingen, en moeten we het nog redden?

Voor Brussel zijn de Vlamingen gewoon onmisbaar. Zonder de dynamiek van de Nederlandstaligen is Brussel niet te redden. Wij moeten actief meewerken aan de leefbaarheid van de stad. De Vlaamse overheid moet actief de verloedering bestrijden. De Franstaligen zullen inzien dat ze zonder onze hulp niets meer vermogen. Al zullen er wel enkele fanatici overblijven die ons hier buiten willen. Sommige francofone politici dragen een verpletterende verantwoordelijkheid. Ze hebben jarenlang privilegies opgeëist in de Rand, maar lieten ondertussen hun stad verkommeren.

In Brussel zijn nog 200.000 Nederlandstaligen. Maar zelfs als er maar één Vlaming meer was, loonde het nog de moeite. Vanuit fundamenteel democratisch oogpunt mogen we niet aanvaarden dat één cultuur de andere domineert en zelfs verdringt. Een volk dat niet opkomt voor één van zijn belangrijkste culturele centra, onze hoofdstad bovendien, verdient geen respect meer. En vergeet het nooit, als we Brussel prijsgeven aan de francofonie, teken we meteen ook het doodvonnis van Vlaams-Brabant, want denk toch niet dat de francofonie het daarbij zal laten. Brussel opgeven zou gewoon knettergek zijn.