Eigenschappen en het belang van DE BAKSTEEN

De baksteen is historisch gezien een ersatzproduct dat de plaats heeft ingenomen van hout en natuursteen. In grote delen van de wereld is de baksteen het overwegend bouwmateriaal en het blijvend succes ervan moet verklaard worden uit zijn eigenschappen.

Tegenover hout heeft baksteen het evidente voordeel onbrandbaar te zijn en geen onderhoud te vergen. Daarbij komt dat de wereldvoorraad aan hout verre van onbeperkt is.

De voordelen van baksteen tegenover natuursteen liggen op een ander vlak. Allereerst is baksteen duidelijk goedkoper en bovendien gemakkelijker te verwerken. De gebakken klei heeft echter nog een hele reeks andere voordelen.

1. De warmtegeleiding van de gewone (klassieke) baksteen ligt in de buurt van 0,7 W/m k. De warmtegeleiding van de meeste natuursteensoorten ligt driemaal hoger, zodat de isolerende eigenschappen van baksteen duidelijk beter zijn.
2. Het gewicht van baksteen is lager dan dat van natuursteen.
3. De brandweerstand is hoger.
4. De thermische uitzettingcoefficient is laag, zodat het gevaar voor scheurvorming in de muur zeer klein is.
5. De weerstand tegen scheikundige aantasting is hoog. (Vele natuursteensoorten worden door de 'zure regen' aangevreten.)
6. Baksteen is poreus en kan zeer snel vocht opnemen en weer afstaan. In warme, vochtige ruimten wordt het vocht doorheen baksteenmuren naar buiten getransporteerd. Deze eigenschap is zeer belangrijk omdat ze aan baksteenhuizen een hygrisch comfort bezorgt die in regenrijke streken zeer welkom is. Het is ook deze eigenschap die maakt dat baksteen voroal in kustgebieden het overwegend materiaal is.

In de woningbouw van laag- en midden Belgie is baksteen een vrijwel exclusief bouwmateriaal. Zelfs producenten van allerlei 'prefab' woningen in hout of beton zullen zelden nalaten hun bouwsels van een baksteenparement te voorzien. Dit maakt dan ook de Belg tot een van de grootste baksteenconsumenten ter wereld.

Tussen 1950 en 1980 werd hier jaarlijks ongerveer 2,5 miljoen m² baksteen geproduceerd, hetzij 0,25 m² per inwoner per jaar. Omgerekend komt dit neer op 330 bakstenen per jaar of bijna een baksteen per dag. (bij een levensverwachting van 70 jaar zal de Belg dus 25 000 bakstenen "consumeren".)

 

Evolutie van de producten

Het oudste product is uiteraard de volle baksteen, doch reeds vroeg heeft men gepoogd de eigenschappen van baksteen te verbeteren door het verhogen van de natuurlijke porositeit. Dit gebeurd door het mengen van feine organische deeltjes in de klei. Bij het bakken verdwijnen deze deeltjes en laten holten achter waarvan de grootte afhankelijke is van de granulometrie van het gebruikte organisch product. In de oudheid gebruikte men voor het 'poroseren' meestal gehakt stro of gras en ook wel dierlijke uitwerpselen (de beroemde kameelmest van het Nabije Oosten). Heden ten dage gebruikt men zagemeel, poederkool, kunststofkorrels en zelfs fijngemalen afval.

Sinds het begin van deze eeuw is men op grote schaal begonnen met het perforeren van de stenen. Een steen met groot aantal (niet te grote) perforaties heeft een lagere warmtegeleiding (en dus betere isolatie-eigenschappen) en is ook gemakkelijker te drogen en te bakken. Binnenmuren bestaan meestal uit geperforeerde bakstenen met circa 40% perforatieaandeel.

Tenslotte wordt baksteen met speciale vorm vaakt gemaakt voor allerlei geprefabriceerde bouwelementen, waarvan de bakstenen welfsels wel de meest bekende zijn.