De beelden verstaan
Vierde paaszondag
_________

Een verhaal. Als een film. Het ene beeld overvloeiend in het andere.
Mooie verhalen, zei onlangs een jonge man. Maar wat kan ik ermee aanvangen?
Spontaan zou ik zeggen: Leven, jongen! Van daaruit leven!
Alsof het allemaal zo simpel is. Aan de mooie verhalen die Blijde Boodschap zijn, heeft de jonge man geen boodschap. Hij niet alleen.

We leven in een beeldcultuur en toch ligt de beeldrijke taal van het Oosten, van het evangelie, ons moeilijk. Ze behoort tot een andere cultuur, tot een andere tijd. De beelden moeten hun interpretatie krijgen vanuit cultuur en persoonlijke ervaring, en wel van het vertellend personage, van de auteur van het verhaal en van de lezer /toehoorder. Die moeten elkaar daarin vinden. Dan pas worden de beelden communicatie, taal, ontmoeting.
Naar die ontmoeting verlangen is de impuls om de beeldspraak te willen begrijpen. Ten diepste is het een  verlangen om uit te breken uit zichzelf, om in ontmoeting gelukkiger te worden. Om die reden willen mensen nog steeds de evangelietaal beluisteren. Het is een verlangen dat in ieder bewust of onbewust leeft. Ook in de jongeman. Hij wijst de verhalen niet af maar bekent zijn onmacht ermee om te gaan in de vraag: wat kan ik ermee doen? Jezus verklaart de essentie van de metafoor: " Ik ben de deur." Hij zegt niet : " Ik ben de herder."
Weten Jezus' toehoorders nu meer? - En wij?
Christenen zijn al langer vertrouwd met deze taal. De schapen, dat zijn wij, heeft men ons geleerd. Voor het overige zegt die beeldspraak, geënt op het plattelandsleven in het Palestina /Israël    van Jezus' tijd ons niet zoveel. Dat schapen gevoelig zijn voor het stemgeluid van hun herder? Het zal wellicht wel. Het heeft mij nooit geraakt,  tot een keer in Ierland. Een uitgelaten ram stormde plots wild en dwaas aan ons voorbij, recht het struikgewas in naar de top van een hoge heuvel. Niemand kon hem tegenhouden of bedwingen. Tot de eigen herder zijn stem liet horen, luid in een eigen taalbrouwsel, voor zijn dieren bestemd. De ram stond stil en keerde gekalmeerd en spontaan naar de herder terug. Ik heb dit nooit vergeten. En begrijp nu beter de unieke relatie tussen herder en schapen. Jezus heeft het landleven ervaren en geobserveerd.
Wat komt nu vanuit deze lezing in grote lijnen op ons af?
Er is een aandoenlijke verstandhouding tussen de herder en zijn schapen. Naar een vreemde stem luisteren ze niet. Dat blijkt goed te zijn. Want veiligheid en geborgenheid worden geboren uit de goede relatie met de herder. Met hem leven ze buiten en vinden ze warmte binnen, als groep, als kudde. Maar ook individueel tellen ze mee. "Hij roept zijn eigen schapen bij hun naam. " Als ik dan een schaap ben, wie is mijn herder? Niet Jezus zelf in dit evangelie. Hij is de deur en de herder gaat door die deur naar binnen.
De herder kan om het even wie zijn, die mij met de gezindheid van Jezus tegemoet komt. Hij /zij  die de gezindheid van Jezus in mij versterkt en verheldert: door woord of daad of manier van zijn en leven. Zelfs iemand die Jezus niet kent  of belijdt, maar toch zijn gezindheid uitstraalt en meedeelt. Trouw, eerlijk, nederig, in liefde. Van zo iemand word ik beter, liefdevoller, moediger, waarachtiger. Iemand die naar Jezus verwijst en Hem laat vinden, is herder. Zo iemand komt binnen  door de deur langs Jezus in de warmte en de geborgenheid bij God, bij de Vader. "Niemand komt tot de Vader, tenzij door mij", zegt Jezus elders.
Er vallen ook rake woorden. Dieven en rovers  zijn zij die het stabiele geluk zoeken of aanbieden waar het niet is of zij die God willen vinden tegen Jezus' levenshouding in. In drugsdealing, in seksuele uitspatting, uitbuiting van al het geschapene, in vernedering en uitsluiting van anderen, in machtsontplooiing en geweld onder het mom van bestrijding van kwaad, in ongebreidelde geldzucht. Allerlei schone schijn en onwaarachtigheid. Daar beginnen dood en verderf.
Men heeft wel eens gemeend op grond van de harde woorden van Jezus mensen te moeten verketteren, uitsluiten en te laten boeten. Maar dit is dan juist weer geen Jezushouding. Het zijn hier vrij harde woorden die willen waarschuwen uit zorg, om af te houden van het kwaad. Woorden die ertoe aansporen kwaad een kwaad te noemen en het niet in taalgebruik of levenshouding te verdoezelen en zo aan normvervaging te doen.
-Een Italiaans politicus verheft zijn frauduleus gedrag tot algemene norm in zijn kiespropaganda  en probeert het gerecht naar zijn hand te zetten. Hij wordt verkozen .Wat vinden we daarvan? Slim gevonden? Want inspelen  op de fraudeerzucht van iedereen? Zelfverdediging?  Normvervaging.
-Een scholier laat een boek achter in de klas. Het wordt gestolen. Reactie van de directie: je let erop je boek mee te nemen. Is dat opvoeden tot rechtvaardigheid als de dief niet een dief wordt genoemd maar alleen de bestolene een terechtwijzing krijgt?
-Een handelszaak lanceert een reclamestunt: wie een bewijs van een verkeersboete kan voorleggen, wordt beloond met een gratis cd. Gebrek aan verantwoordelijkheidszin in het verkeer wordt weggelachen, het kwaad wordt schaamteloos beloond. De moraal op haar kop. Of tof gevonden?
Rovers en dieven zegt Jezus. Let er voor op. Wie onder het mom het kwaad te bestrijden  anderen de dood en de ellende injaagt, zal niet langs de deur, die Jezus is, de vrede en de veiligheid van God binnengaan. En zal die aan anderen ook niet kunnen bieden. Een christen doodt de boosdoener niet, maar nodigt hem uit tot ander, nieuw leven.
Het getuigt niet van Jezus' gezindheid als we ook niet eerst en vooral in het eigen hart kijken. Daar is ook wel eens vergoelijking, gesjoemel en gefoefel met het eigen geweten. Maar wie moedig het kwaad als kwaad erkent, vindt weer de deur open naar het geluk in God.
Mensen zoeken altijd weer de weg naar de deur. Ook in het maatschappelijk leven. In een artikel in de Standaard 2 weken geleden, lees ik: "Gezinsbond voert kruistocht voor sociale samenhang." Verder: "mensen leven in onzekerheid en angst en onmacht " . De redding komt van  - ik citeer - het belangloze, vanzelfsprekend, onvoorwaardelijk beschikbaar zijn voor elkaar. Dan denk ik: daar hebben christenen altijd al naar gestreefd. Wil men het sociale klimaat verbeteren dan is daar innerlijke omkeer voor nodig. De vraag is dan niet: wat heb ik eraan. Wel: wat kan ik ervoor doen?
Wie kan die omkeer reëel teweegbrengen? De voorzitter van de Gezinsbond kan de aanleiding zijn. Hij brengt ons met zijn artikel op ideeën. Hij is dan voor ons een herder. Maar de deurwachter opent de deur die Jezus is, zegt het evangelie van vandaag. Gods heilige Geest, dynamische liefdeskracht, werkt mensen via Jezus naar de geborgenheid in de Vader. Zonder deze deurwachter, de H. Geest, gaan herder en schapen niet binnen in de sociale geborgenheid  waar de maatschappij naar snakt. Als mensen onder invloed van de H. Geest voor elkaar herder en schaap worden, ontstaat een geheim, krachtig weefsel. Zo begint kerk. Zo ontstaat ze altijd weer, altijd opnieuw, elke dag. In een parochie waar dit gebeurt, gaat het goed. Er is leven. In overvloed. Er is opnieuw kerk.
De evangeliën  in de Paastijd baden in de sfeer van intimiteit met de verrezen Christus. Daarin ontstaat, onder de kracht van de H. Geest, steeds weer levende gemeenschap, onverwoestbaar want geborgen in de warmte en veiligheid bij de Vader.
In deze evangelietekst schuilt al een verwijzing naar Pinksteren en naar Drievuldigheidszondag. Liturgie weerspiegelt de theologie d.w.z. het inzicht in het geheime leven, in de mystieke verbondenheid van christenen met elkaar en met Jezus in de drievuldigheid van God. In het evangelie van vandaag  ligt de hele theologie sluimerend als een zaadje in de lente-aarde, gereed om ontwikkeld te worden. De essentie van ons christendom, verdoken in een ogenschijnlijk banaal verhaal over schapen.

Helena Oomes, Schilde, Witte-kerkgemeenschap