Patrick Janssens, Joke Schauvliege en Luc Bossyns onthullen de gedenkplaat.
(foto © KC- Den Brabo)


De gedenkplaat aan de uitgang van de ruien in het Stadsmagazijn in de Keistraat.
(foto © KC- Den Brabo)

 

 

 

 

 

 


De toegang van de ruien bevindt zich in het Ruihuis op de Suikerrui.
(foto © KC- Den Brabo)


Minister Geert Bourgeois en schepen Ludo Van Campenhout openen de deuren van het Ruihuis…
(foto © KC- Den Brabo)


…en van de ruien.
(foto © KC- Den Brabo)


Om de rioolgassen op te vangen werden verluchtingskokers of schouwen gebouwd. Om de bevolking niet met de nare rioolluchtjes op te zadelen steken die boven de daken van de huizen uit.
(foto © Stad Antwerpen)


Ondergrondse architectuur van een brug…
(foto © Stad Antwerpen)


…en de overwelving in Balegemse steen onder de Jezuïetenkerk.
(foto © Stad Antwerpen)

 

In de buik van de stad

Ruien ingehuldigd
Na 10 jaar intensieve arbeid is de sanering van de Antwerpse Ruien bijna klaar. Met dit prestigieuze project sluit Aquafin het afvalwater van maar liefst 100.000 Antwerpenaren aan op het waterzuiveringsnetwerk. Hiervoor haalde Aquafin het onderste uit de kan wat innovatieve technieken en optimale scheiding van afval- en regenwater betreft.
Bij de officiële inhuldiging van de Ruien woensdag 9 december kon Vlaams minister van Leefmilieu, Natuur en Cultuur Joke Schauvliege twee van haar bevoegdheden laten samenvloeien. Enerzijds zal de sanering de Schelde zuiverder maken, anderzijds zijn de Ruien beter dan ooit in hun historische pracht te bewonderen.
In totaal werd 60 miljoen euro geïnvesteerd in de zuivering van het Antwerpse afvalwater, inclusief de bouw van de grote waterzuiveringsinstallatie aan het Kielsbroek. De voorbije 20 jaar werd in heel Vlaanderen fors geïnvesteerd in waterzuivering om de Europese doelstellingen te halen. Minister Schauvliege wil niet op de lauweren rusten: "Ik bereid maatregelen voor om voor de meeste waterlopen tegen 2020 een goede ecologische toestand te bereiken. Daarbij streef ik ook voor grondwater een goede kwalitatieve en kwantitatieve toestand na. Een efficiënte en effectieve inzet van de budgetten staat hierbij centraal".
Ook Aquafin is terecht trots op 'zijn' Ruien. Gedelegeerd bestuurder Luc Bossyns zet de geleverde inspanningen graag op een rij: "In 1999 zijn we gestart met de bouw van de Ruiencollector, die het afvalwater van 8 lozingspunten over een afstand van 5 kilometer moest transporteren. Hiervoor hebben we de toen bijzonder innovatieve techniek van de onderdoorpersing toegepast, een techniek die we intussen zodanig goed beheersen dat we hem vaak gebruiken. Om het afvalwater uit de Ruien in de collector te krijgen, hebben we de Ruien in vijf fasen voorzien van aparte DWA- ofwel droogweerafvoerkanalen, in totaal om en bij de 8 kilometer. Na de aanleg van deze kanalen moesten ook nog de verbindingen met de huisaansluitingen gemaakt worden. Dat bleek nog een aardige klus, want voor de honderden aansluitingen op de Ruien, moest eerst een voor een nagegaan worden of ze rioolwater dan wel regenwater aanvoerden".
Het resultaat mag er zijn. Dat vindt ook burgemeester Patrick Janssens: "De sanering van het vuile water van meer dan 100.000 Antwerpenaren levert niet alleen een substantiële bijdrage aan het milieu, ze maakt het eveneens mogelijk om vandaag opnieuw een stukje historisch Antwerpen te ontdekken. Dat de Ruien vorig jaar de Vlaamse monumentenprijs in de wacht sleepten, bewijst dat ze wel degelijk tot ons Vlaams erfgoed behoren. De herwaardering hiervan is maar tot stand gekomen dankzij de goede samenwerking tussen het stadsbestuur, het Vlaamse Gewest en Aquafin".

KC/pm 10.12.09

Ruien krijgen Vlaamse Monumentenprijs
De Ruien in Antwerpen hebben de Vlaamse Monumentenprijs gewonnen. Dat heeft Vlaams minister voor Monumentenzorg Dirk Van Mechelen zondag 21 september bekendgemaakt.
De prachtige rondbogen en gewelven, de verrassende loopbrugjes en het fijne metselwerk en de naambordjes van 120 jaar geleden zijn in hun oorspronkelijke staat hersteld. Door de Ruien stroomt geen afval- maar regenwater. De Monumentenprijs is € 15.000 waard.

KC/© VRT 22.9.08

De ruien onthullen een stuk van de geschiedenis van de stad Antwerpen. Vanaf de vroege Middeleeuwen, als Antwerpen nog slechts burcht is met een burchtgracht, ligt er al een 'roya', een waterinham ter hoogte van de hedendaagse Suikerrui. Wanneer Antwerpen in de 11e eeuw uit haar burchtjasje begint te groeien, besluit men de roya uit te graven tot een nieuwe watersingel. 'Antwerpen ruienstad' is geboren.
Al snel blijkt deze ruienstad ook al te klein: de kathedraal past er al niet meer in. In 1200 graaft men een nieuwe watersingel, nu met een stevige wal en stenen poorten: de vesten. Dit grachtenstelsel krijgt in de loop der tijd meer vertakkingen, bijvoorbeeld de Meir en de Falconrui.
De ruien en vesten zijn multifunctioneel. Ze bakenen de stad af, dienen ter verdediging, maar kunnen ook bevaren worden, door turfschepen bijvoorbeeld. Bovenal dienen zij als afwateringskanalen: regen- en afvalwater vloeit via de ruien de Schelde in.
In die tijd heeft de Schelde nog vrij spel in de stad. Door de eeuwen heen nemen de getijdenverschillen echter steeds toe en het Scheldewater wordt brak. Waarschijnlijk heeft men in de 14e eeuw schuiven aan de koppen van de vlieten gebouwd, zodat het regenwater kan uitstromen, maar het brakke Scheldewater niet zomaar de stad kan inlopen. Het water wordt bovendien in de ruien opgespaard en met kracht uitgestort. Met deze spuiïngen worden de ruien schoongespoeld, eerst met schuiven tussen vliet en rui, later met behulp van tientallen schuiven in de binnenwateren.
De strijd tegen de vervuiling
De ruien worden door de eeuwen heen steeds viezer. In de Middeleeuwen leeft er nog vis en wordt er zelfs (stiekem) in gezwommen. Maar ambachtslieden gebruiken de ruien om hun industrieel afval te lozen en de Antwerpse burger ziet er geen graten in om zijn pispot te legen of zijn privaat erop te laten uitkomen. Hoewel de stad uitdrukkelijk verbiedt om afval en stront in de ruien te storten, gebeurt dit in toenemende mate. Aan het einde van de Middeleeuwen worden stilaan losse pispotten en tonnen vervangen door 'vaste privaten'. De uitgangen van deze vroege toiletten komen vaak direct uit op de ruien. In de 16e eeuw, Antwerpens gouden eeuw, neemt het aantal inwoners van de stad enorm toe, en de afvalberg dus ook. Ook de terugkerende epidemieën zijn een bron van zorg, met name de pest: de 'Antwerpse ziekte'.

Gedoopt
De ruien zijn niet toegankelijk voor iedereen. Rolstoelgebruikers kunnen er helaas niet in en mensen die slecht te been zijn kunnen ze ook maar beter mijden. De bestrating is zowat 9 eeuwen oud en bepaald hobbelig.
Dat ondervond een van de allereerste bezoekers, free-lance persfotograaf en Den Brabo-medewerker GV. De brave man wordt een dagje ouder en sukkelt met zijn evenwicht. Nadat hij met succes het wankele bootje had verlaten viel hij als eerste in het ruienwater. Nu is dat water gewoon vrij zuiver regenwater, afkomstig van de straat, en de gedoopte hield er behalve 'een unieke ervaring' alleen maar de eerste schrik en een nat pak aan over… Gelukkig maar!
Enfin, hij mag zich voortaan met recht en rede een echte riooljournalist noemen…
En dames, indien u de ruien wilt bezoeken, draag dan een broek en geen rok. Het beschermingspak dat u krijgt trekt u in een gezamenlijke kleedruimte aan over uw kleren. Er zijn echt geen pashokjes!

KC

De stad probeert de vervuiling en ziekten tegen te gaan door het uitvaardigen van geboden en verboden. Het stadsbestuur bevordert het gebruik van beerputten.
Een andere maatregel tegen de stank van de ruien is overwelving. Vanaf de 17e eeuw subsidieert de stad bewoners die hun ruideel overwelven. Zo worden delen van de Suikerrui en de Minderbroedersrui overwelfd door bewonerscomités. De Jezuïetenrui was al eerder overwelfd bij de aanleg van de Sint-Carolus Borromeuskerk.
Ook organiseert de stad om de zoveel jaar grote 'ruiruimingen', waarbij ploegen arbeiders het in de ruien opgehoopte slijk weg moeten scheppen. De schoonmaakacties kosten de stad veel geld. Een deel van deze kosten wordt op de ruibewoners verhaald. Naarmate de positie van Antwerpen als handelsmetropool verslechtert, is er minder geld voor de kostbare schoonmaakacties. Bovendien protesteren de ruibewoners tegen de op hen verhaalde kosten. En ondertussen stinkt het in de stad…
Van Ruienstad naar moderne metropool
In de 19e eeuw nemen de problemen toe: de Antwerpse bevolking groeit, het aantal armen neemt toe en daarmee het aantal wijken met slechte sanitaire voorzieningen. Met de introductie van het watercloset stromen de beerputten over. Bovendien is er een nieuwe bedreiging: de cholera, een zoveelste dodelijke epidemie, bovenop andere desastreuze ziekten zoals pokken en dysenterie. Duizenden slachtoffers maken de stad vastberadener in de aan­pak van de ruien.
Moe van stank en ziekte stelt de stad comités aan die de ruien controleren en adviezen geven. Het waterpeil wordt hoog gehouden en het spuisysteem wordt verbeterd, zodat het water krachtiger door de ruien stroomt en het afval meeneemt. De openbare reiniging wordt een vaste stadsdienst. De laatste ruistukken worden overwelfd, de bodem gekasseid en de muren gestroomlijnd. Bij het rechttrekken van de Schelde-oever gaan ook de vlieten ondergronds.
Aan het einde van de 19e eeuw is het open grachtensysteem geheel verdwenen. In 1898 staat de stad het huiseigenaren toe om toiletten aan te sluiten op het ruiennet. De ruien zijn officieel riool geworden. Antwerpen is niet langer een ruienstad. Vanaf 1900 leiden de ondergrondse gewelven een verborgen bestaan.
Zwevende kanalen in de ruien
Meer dan een eeuw lang heeft Antwerpen haar stront rechtstreeks via het ondergronds ruiennet in de Schelde uitgestort. Daar is nu een einde aan gekomen. Tegenwoordig zijn de ruien uitgerust met aparte buizen voor de afvoer van afvalwater, de zogenaamde DWA- of droogweerafvoerkanalen. Regenwater en rioolwater worden waar mogelijk gescheiden opgevangen en afgevoerd.
Begin 2000 is Aquafin gestart met het boren van een ondergrondse leiding van Brouwersvliet tot Krijgsverlaat. Dit is de ruiencollector. De door de ruien lopende DWA-kanalen komen daarop uit. Het afvalwater komt aan de Scheldekaai in een grote persput en stroomt dan via de collector naar beneden richting Zuid. Ter hoogte van Krijgsverlaat wordt het afvalwater onder druk naar het Kielsbroek gestuwd, naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie bijna 2 kilometer verderop.
In totaal is tussen 1999 en 2004 bijna 40 miljoen euro geïnvesteerd voor de zuivering van de Antwerpse binnenstad. De uitvoering van de collector, samen met de bouw van de rioolwaterzuiveringsinstallatie voor 190.000 inwoners draagt ertoe bij dat enkel nog gezuiverd water in de Schelde terechtkomt.
Door de zuivering van het rioolwater gaat het een stuk beter met de Schelde: er zitten opnieuw zo'n 40 soorten brakwater- en zeevissen in de rivier.
Ruienklimaat
Het ruienklimaat is zeer stabiel. De temperatuur ligt winter en zomer rond de 10 à 13°C. Hierdoor kunnen er zeldzame spinnensoorten leven. Ook voor pissebedden is het goed toeven. Veel ratten kom je op de ondergrondse wandeling niet tegen, wel hun 'rattenpluimen': schimmelboompjes die in de modder groeien waar ratten hun keutels hebben achtergelaten.
Unieke architectuur
De ruien zijn met Antwerpen meegegroeid. Ondergronds valt die geschiedenis nog steeds te 'lezen' in de ruimuren. Brokken arduinsteen vormen een herinnering aan de oude ruimuren, witte Balegemse stenen geven een ondergrondse kijk op de Sint-Carolus Borromeuskerk. De meeste rode bakstenen muren, bestratingen en werven zijn nog vanuit de vroege 19e eeuw. Betonnen platen laten zien waar bruggen in de 20e eeuw zijn ingestort. De grillige opeenvolging van vele verschillende bogen geven aan dat de ruien door de eeuwen heen ook op particulier initiatief overwelfd zijn.

Ruien tijdlijn
1100 De Roya natuurlijke waterloop naast burchtgracht
1109: Antwerpen ruienstad: ruienstelsel Suikerrui-Minderbroedersrui
± 1200: 1e stadsuitbreiding: vestenstelsel Sint-Jansvliet - Sint-Katelijnevest
± 1250: 2e stadsuitbreiding: Leguit, Sint-Pietersvliet; demping rui tussen Koepoortbrug en Koolvliet
1295-1314: 3e stadsuitbreiding: Oude Vaartplaats, Wapper, Stijfselrui, Falconrui
1314-1410: 4e stadsuitbreiding: Brouwersvliet, Oude Leeuwenrui, Ankerrui
1320: Meeste straten binnen oude vesten gekasseid
1350: Stad heeft een sluismeester en acht spuiknapen
1410: Demping gracht tussen Meir en Stijfselrui
1431: Aanvang graven ruivertakking van Meir naar Blauwe toren
1486-1490: Aansluiten Herentalse vaart (plan al van 1440): betere instroom zoet water
1520: Afbraak poort Wijngaardbrug
1530: Sint-Felixvloed: verheviging Scheldegetijden
1541: Meirrui overwelfd
1548: Verkoop stads waakhuis bij Koepoortbrug + recht tot overwelving
1564: Oude stadhuis afgebroken: rui ernaast overwelfd
1570: Springtij + storm: grote schade aan schuiven door overstroming
1615-1621: Aanleg Sint-Carolus Borromeuskerk: overwelving Jezuïetenrui
1660's: Overwelving delen Suikerrui en Minderbroedersrui
1668: Voorstel Van Langren voor verbetering spuisysteem
1678: Haastige ziekte: duizenden doden
1725-30: Protest ruibewoners tegen bijdrage voor ruimen ruien
1775: Verbod directe aansluiting riolen op ruien. Beerputten verplicht
1792: Twee gasten van Hotel d'Angleterre verdrinken in openstaande beerput
1793: Vuilrui verstopt
1803: Opdracht Napoleon voor overwelving grachten
1810: Reglement de police pour les canaux; ruischouwingen door Comité Médicale
1811: Achtergevels bij Leguit storten in vervallen ruien
1818: Geraamte wild zwijn gevonden bij verbouw straatgoor Melkmarkt
1819: Oude brug Koolvliet vervangen door ophaalbrug
1820: Verbod aansluiting riolen op ruien wegens aantasting welven
1825: Instorting brug over Koolvliet: 12 mensen verdrinken in de Schelde
1826-32: Particuliere overwelvingen op aandringen stad
1835: 75% ruien en vesten overwelfd
1820-1846: Kasseien ruien
1846: Aanbrenging luchtschouwen
1852: Reglement sur les écoulements des vidanges: beerput algemeen verplicht
1855: Plan aanleg kapel
1860-1875: Opkoop panden Sint-Paulusplaats + verplaatsen sluis
1862: Openbare reiniging wordt stadsdienst
1863: Voorstel nachtelijk spuien wegens overlast stoomboten
1864: Aankoop 4 signaalvlaggen voor spuien
1865: Toestemming voor tijdelijk gebruik water Zuidkasteel voor spuien
1865: Ophaalbruggen vlieten vervangen door draaiende bruggen
1866: Gedeelte gewelf onder woning Burchtgracht ingestort
1866: Verbinding hoofdgracht - Ankerrui
1875: Maatregel voor brandweer: rolluiken ijzer ipv hout
1881-85: Rechttrekken Scheldekaai; Demping Koolvliet, Sint-Pietersvliet; Burchtgracht horizontaal verbonden met ruien
1888: Plaatsing ondergrondse naambordjes
1890: Twee schuiven op ruiensplitsing Sint-Paulusstr - Minderbroedersrui
1892: Afwijzing voorstel gasbranders in luchtkokers van de ruien
1899: 3 sluiswachters stikken in ruien
1905/08: Aanleg pneumatische buizen Telefoon/Telegraaf
1908: Kelders onder water door scheuren Sint-Jansvlietwand
1925: Stuk Koepoortbrug ingestort
1926: Herbouw gewelf Suikerrui
1927: Theo Huet schrijft na ruienrondvaarttocht: 'Het onderaardsche Antwerpen'
1933: Vervanging gewelf Koepoortbrug door betonnen plaat
1945: Herbouw door V-bom vernietigd deel gewelf Lombaardvest
1964/65: Ruien open voor publiek
1970: Eindespui-acties
1976: Ongeval in moerriool: 2 doden
1980: Aanschaf buitenboordmotoren voor ruiboten
1991: Pensioen laatste ruienopzichter van stad
1999: Start ruienverbouwing Aquafin
2001: Ruiencollector geïnstalleerd
2005: Opening ruihuis
Bron: opdracht uitgevoerd in opdracht van VVV Antwerpen vzw door Confituur/dr. Inger Leemans, april 2005

Praktisch
Bij individueel bezoek bedraagt de toegangsprijs € 8 pp (€ 4 kinderen 12-18). Daarvoor krijgen de bezoekers een ruiwandeling met gids onder en boven de grond van zowat drie uur, een beschermingspak (dat ze daarna mogen houden), laarzen en een milieuvriendelijke zaklamp (die ze moeten teruggeven). Voor groepsbezoeken gelden andere tarieven.
Tips
Niet toegankelijk voor rolstoelgebruikers. Kinderen onder de 12 jaar moeten begeleid worden door een volwassene. Fotograferen wordt niet toegestaan. Wie er een dagje uit van wil maken, moet uit eten gaan vóór hij/zij de ruien bezoekt, niet erna!
 Bij zware regenval zijn de ruien niet toegankelijk!
>>> Meer info voor reserveringen e.d.: Ruihuis.

KC/pm 4.5.05/ 6.3.13



Naar inhoud


Reageer


Vraagje?
Mail ons!


Help!


Het weer
in Antwerpen


Officieel stratenplan
Groot-Antwerpen


Zoek snel in






Geactiveerd door FreeFind

Zoek snel op het net
Google



© 1995 TOT 2013 DEN BRABO: WEBBEHEERDER KOEN CAUWENBERGHS
Anti-Spam
Page copy protected against web site content infringement by Copyscape

Free counter and web stats