De zeven hoofdzonden
Een wandeling door de Westerse
cultuurgeschiedenis
(met behulp van het Internet)
hoogmoed,
hebzucht, onkuisheid, nijd, gulzigheid, gramschap en traagheid (>saligia=)
Humo en TV-programma van de VRT;
ijsjes van Ola
overzichten
in encyclopedieën en handboeken
http://www.newadvent.org/cathen/14004b.htm#II
catalogen
van bibliotheken, bv.
http://dbiref.kub.nl:4242/broker?language=dut
http://www.willibrordbijbel.nl/
http://www.blueletterbible.org/index.html
http://www.vatican.va/archive/bible/nova_vulgata/documents/nova-vulgata_index_lt.html
op de website van het Vaticaan: http://www.vatican.va/
- Sir.
10,14-15 (Vulgaat): AHet begin van de hoogmoed is dat de mens afvallig is geworden van God,
omdat zijn hart zich heeft afgekeerd van Hem, die hem gemaakt heeft, want het
begin van iedere zonde is de hoogmoed” (eigen vertaling volgens de Vulgaat op
de website van het Vaticaan).
Vgl. met Sir. 10,12-13 (!) in de Willibrordvertaling
De Vulgaat zelf heeft nogal wat afwijkende versies.
- Spr.
26,25: een boosaardig mens bij wie er Azeven gruwelen in zijn hart@ schuilen
-
nieuwtestamentische zondencatalogen: Mt. 15,19; Rom. 1,28-32; Gal. 5,19-21 en 2
Tim. 3,2-5
- 1 Tim.
6,10: geldzucht als Awortel van alle kwaad@
- het
verhaal van de bekoring van Jezus in de woestijn?
- leer
van de doodzonde: 1 Joh. 5,16-17
De kerkvaders, kerkleraars en andere kerkelijke schrijvers uit Oudheid en Middeleeuwen
website New
Advent: www.newadvent.org
website Saint
Pachomius Library: http://www.ocf.org/OrthodoxPage/reading/St.Pachomius/localindex.html
http://www.ocf.org/OrthodoxPage/reading/St.Pachomius/globalindex.html
- >psychomachie=
- Tertullianus: http://www.newadvent.org/fathers/0303.htm
- Cyprianus: http://www.newadvent.org/fathers/0507.htm
- Aurelius Prudentius, Psychomachia
http://bc.leidenuniv.nl/goedgezien/objectbeschrijvingen/object024.htm
- de
leer van de acht hoofdzonden
- Evagrius Ponticus, schatplichtig aan Origenes en via
hem aan de Testamenten van de twaalf patriarchen
- Johannes Cassianus: http://www.newadvent.org/fathers/350705.htm
- Columbanus, Alcuinus
- de
leer van de zeven hoofdzonden
- Gregorius de Grote, Moralia in Job (min of meer
het klassieke zevental)
Op de website van de classicus James O’Donnell is een
vertaling in wording te vinden (slechts 5 boeken): http://ccat.sas.upenn.edu/jod/gregory.html
- boeteboeken
- Hugo van Sint-Victor, De quinque septenis
- handboeken: Glossa ordinaria, Sententiae
van Petrus Lombardus
- Thomas van Aquino: http://www.newadvent.org/summa/208404.htm
- Guillaume Peyraut of Guilhelmus Peraldus, Summa de
virtutibus et vitiis
http://www.peraldus.ch/index.html
website Digitale
Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren: www.dbnl.org
website Literatuurgeschiedenis:
http://www.literatuurgeschiedenis.nl/
- bv.
Godschalc Rosemondt
-
catechetische literatuur
studies
van Anne Troelstra
- bv. Dirc van Delf; pogingen tot systematisatie
- Der Sielen Troest: http://www.dbnl.org/tekst/bork001nede01/_sie001.htm
-
moralistisch-didactische traktaten die de titel Spieg(h)el of Speculum
dragen (Petty Bange)
literatuur
websites
Nederlandse literatuur: zie het vorige hoofdstuk
- Dante
Alighieri, Divina Commedia
>Research Edition= van The Divine Comedy op de website van de Electronic Literature
Foundation (ELF): http://www.divinecomedy.org/
Illustraties van Gustave Doré voor de Divina
Commedia van Dante Alighieri
Hel onkuisheid (Francesca en Paolo)
Dante in de muziek: http://httpd.chello.nl/~j.timmermans/dante_project.htm
-
Geoffrey Chaucer, Canterbury Tales
Editie
van The Canterbury Tales door de ELF: http://www.canterburytales.org/
-
Nederlandstalige schone letteren
- Den Spiegel der Zaligheid van Elkerlijk
http://home-1.tiscali.nl/~28011958/boek/elckerlijc/elckerlijc.htm
beeldende
kunst
website Web
Gallery of Art: http://www.kfki.hu/~arthp/
website Art
History Ressources on the Web: http://witcombe.sbc.edu/ARTHLinks.html
website Mark
Harden’s Artchive http://www.artchive.com/
website Koninklijk
Instituut voor het Kunstpatrimonium: http://www.kikirpa.be/www2/
website van het Museo Thyssen-Bornemisza, Madrid: http://www.museothyssen.org/conflash.asp
-
uitbeelding van de Psychomachia van Prudentius:
- bv. op een portaal van de kathedraal van Doornik
- in de encyclopedie van Herrad van Landsberg
op de website van de Bibliothèque Alsatique du Crédit
Mutuel van Strasbourg (www.bacm.creditmutuel.fr):
een presentatie van de Hortus Deliciarum ou Jardin des
Délices, copie de Christian Maurice Engelhardt, 1818, evenals een
reproductie van de 12 bladzijden met afbeeldingen: http://bacm.creditmutuel.fr/HORTUS_DELICIARUM.html
-
Italië: allegorieën
- Giotto di Bondone, fresco=s in de Cappella Scrovegni
(Arenakapel) in Padua http://www.kfki.hu/~arthp/html/g/giotto/padova/decorati/7vices/index.html
http://www.kfki.hu/~arthp/html/g/giotto/padova/decorati/7_virtue/index.html
- Ambrogio Lorenzetti, Allegorie van Slecht Bestuur
http://www.kfki.hu/~arthp/html/l/lorenzet/ambrogio/governme/index.html
- Andrea da Firenze, De Strijdende en Triomferende
Kerk
http://www.kfki.hu/~arthp/html/a/andrea/firenze/church.html
-
Duitssprekende landen
- realistische uitbeelding van de hoofdzonden: bv.
anoniem Antwerps meester van rond 1500, Laatste Oordeel met de Zeven Werken
van Barmhartigheid en de Zeven Hoofdzonden
- de bestraffing van de zeven hoofdzonden:
- in het aan Bosch toegeschreven >tafelblad=
website Jheronimus
Bosch Universe: www.boschuniverse.org
literatuur:
Fraenger
c.s. <-> Marijnissen en Vandenbroeck
Jos
Koldeweij, Paul Vandenbroeck, Bernard Vermet, Jheronimus Bosch: alle
schilderijen en tekeningen, n.a.v. tentoonstelling Jheronimus Bosch in
Museum Boijmans Van Beuningen te Rotterdam, 1 september tot en met 11 november
2001
sindsdien:
Hans Belting en Eric de Bruyn
Vandenbroeck:
AHet hanteren van het zeven-hoofdzonden-schema is ons onziens niet wenselijk
voor een goed begrip van Bosch= werken.@
doch zie
de Boschwebsite (>His works > objects and figures > seven sins=): http://www.boschuniverse.org/index.cfm?action=direct&chapter=information&workname=figures_objects/sins/sins
De
zeven hoofdzonden
http://www.kfki.hu/~arthp/html/b/bosch/painting/7deadly.html
zie ook tondo van de hel
De
tuin der lusten
Uitgebeelde
hoofdzonde: wellust
- buitenkant: De Schepping
Vgl. Ps.
24:
Aan de HEER behoort de aarde en al wat zij omvat,
het
vaste land en zijn bewoners:
Hijzelf heeft haar op de zeeën vastgelegd
en op de stromen verankerd
- linker luik: Het Paradijshuwelijk
Adam
en Eva in de vijftiende en vroeg-zestiende-eeuwse schilderkunst:
Christian Schoen, Albrecht Dürer: Adam und Eva. Die Gemälde, ihre
Geschichte und Rezeption bei Lucas Cranach d.Ä. und Hans Baldung Grien
- Hans Memling
http://www.kfki.hu/~arthp/html/m/memling/3mature2/25notri2.html
- Albrecht Dürer
http://www.kfki.hu/~arthp/html/d/durer/1/06/1adameve.html
- Jan Gossaert
http://www.museothyssen.org/Ingles/thyssen_virtual/w_pages/sala10/sala10_1.htm
http://www.kfki.hu/~arthp/html/g/gossaert/2/index.html
- Hans Baldung Grien
http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/baldung/adam-eve/
http://www.kfki.hu/~arthp/html/b/baldung/1/03adam_e.html
http://www.museothyssen.org/Ingles/thyssen_virtual/w_pages/sala9/sala9_1.htm
- naar Hans Baldung Grien
- Niklaus Manuel
- middenluik
motieven:
Adam
en Eva in staat van verval (‘vervallen natuur’)
‘wilde’
mensen (‘pure natuur’)
rondgang
mensen
in water met benen omhoog
aardbeien
bloemen
in achterwerk
- rechterluik
motieven:
‘muzikale
hel’
pijl in
achterwerk
duivel
op de kakstoel
De
hooiwagen
Uitgebeelde
hoofdzonde: hebzucht
Laatste
Oordeel (?)
(gedeeltelijk verloren)
Een
aantal panelen zou volgens recente inzichten van één en hetzelfde veelluik deel
uitgemaakt hebben, nl. op Het narrenschip uit het Louvre in Parijs, De
allegorie van gulzigheid en onkuisheid uit de Yale University Art Gallery
in New Haven en De dood van de vrek uit de National Gallery of Art in
Washington; de buitenkant van het drieluik: De landloper of De
marskramer uit het Museum Boijmans van Beuningen in Rotterdam; het
middenpaneel zou wel eens een Laatste Oordeel kunnen geweest zijn.
Op de
zijluiken uitgebeeld hoofdzonden: onmatigheid, onkuisheid en gierigheid
Gedichten
over de schilderijen van Bosch:
- Lucebert over De tuin der lusten
Boschwebsite (>followers > Literature=) http://www.boschuniverse.org/index.cfm?action=content&chapter=hisinfluence&workname=followers/Literature/Lucebert_(1924‑199.)&language=nl
- Pé Hawinkels, gedichtencycli over schilderijen van
Bosch en Bruegel
- Hugo Claus: zie boek van Ludo Beheydt
- Petrus
Canisius, Parvus catechismus catholicorum
-
Mechelse catechismus; Catechismus ten gebruike van al de Bisdommen van
België
- Catechismus
der Nederlandse Bisdommen
- Katechismus
van de Katholieke Kerk, nr. 1852 (verwijzing naar Gal. 5,19-21) en nr. 1866
- Edmund
Spenser, The Faerie Queene
- Adriaan
Brouwer, reeks schilderijen over de Zeven Hoofdzonden
-
Bouttats in een boek van De Castro
- Willem
Ogier: http://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php3?id=ogie002
- de
Antwerpse letterminnende rentenier Jan Antoon Frans Pauwels (1747-1823), De
eerste der zeven hoofdzonden (1784), gevolgd door geschriften over de zes
andere hoofdzonden (tot 1788)
website Digitale
Bibliotheek: http://www.dbnl.org/tekst/bork001nede01/pauw013.htm
- Eugène
Sue, romancyclus over de zeven hoofdzonden
-
psychoanalyse
- W.H.
Auden, The Orators en H.G. Wells, The Anatomy of Frustation
- ballet
Die Sieben Todsünden der Kleinbürger van Kurt Weill in samenwerking met
Bertolt Brecht
website Los
7 pecados capitales, gemaakt ter gelegenheid van een heropvoering in Spanje
in 2001: http://www.7pecados.com/index.html
- thema
van de strijd tussen deugden en ondeugden in de hedendaagse Nederlandstalige
romanliteratuur: studie van Michel Dupuis (2000)
- De
zeven hoofdzonden in de Gallery of Modern Art in Glasgow
http://www.angelfire.com/de/ddemerre/Scotland/pic.ine019.jpg.html
-
Bernard Buffet, Les sept péchés capitaux (1995)
Website Musée
Bernard Buffet: 175 huiles, 21 aquarelles, 18 gravures, 20 lithographies, 2
timbres: http://museebernardbuffet.com/index.html
Iconographie,
1990-99, olieverfschilderij La luxure
- João
Ubaldo Ribeira, romanreeks over de zeven hoofdzonden, o.a. Het huis van de
gelukkige boeddha=s
zie Standaard
der Letteren, nr. 2604 (11 april 2002), p. 4
- een
strip Les 7 Peches Capitaux: http://www.bdnet.com/
- http://geocities.yahoo.com.br/album_7pecados/
website All
Movie Guide: www.allmovie.com
website
van de USCCB Film Office: http://www.nccbuscc.org/movies/
-
episodefilms Les sept péchés capitaux in 1952 en in 1962
- Frans
Weisz, De 7 hoofdzonden (kortfilm uit 1991)
website
van het Filmmuseum: www.filmmuseum.nl
http://www.filmmuseum.nl/actual/nl/cat/dk_alf.html
- David
Fincher, Seven (1995)
http://www.allmovie.com/cg/avg.dll?p=avg&sql=A135792
http://www.usccb.org/movies/s/seven1995.htm
op een
Nederlandse filmwebsite: http://www.filmkeuze.nl/cgi-bin/loader?/um-seven95.html
