De zeven hoofdzonden

Een wandeling door de Westerse cultuurgeschiedenis

(met behulp van het Internet)

 

 

 

Inleiding

 

hoogmoed, hebzucht, onkuisheid, nijd, gulzigheid, gramschap en traagheid (>saligia=)

Humo en TV-programma van de VRT; ijsjes van Ola

 

overzichten in encyclopedieën en handboeken

http://www.newadvent.org/cathen/14004b.htm#II

catalogen van bibliotheken, bv.

http://www.kbr.be/

http://dbiref.kub.nl:4242/broker?language=dut

 

 

 

De bijbel

 

http://www.willibrordbijbel.nl/

http://www.coas.nl/bijbel/

http://www.blueletterbible.org/index.html

http://www.vatican.va/archive/bible/nova_vulgata/documents/nova-vulgata_index_lt.html

op de website van het Vaticaan: http://www.vatican.va/

 

- Sir. 10,14-15 (Vulgaat): AHet begin van de hoogmoed is dat de mens afvallig is geworden van God, omdat zijn hart zich heeft afgekeerd van Hem, die hem gemaakt heeft, want het begin van iedere zonde is de hoogmoed” (eigen vertaling volgens de Vulgaat op de website van het Vaticaan).

Vgl. met Sir. 10,12-13 (!) in de Willibrordvertaling

De Vulgaat zelf heeft nogal wat afwijkende versies.

- Spr. 26,25: een boosaardig mens bij wie er Azeven gruwelen in zijn hart@ schuilen

- nieuwtestamentische zondencatalogen: Mt. 15,19; Rom. 1,28-32; Gal. 5,19-21 en 2 Tim. 3,2-5

- 1 Tim. 6,10: geldzucht als Awortel van alle kwaad@

- het verhaal van de bekoring van Jezus in de woestijn?

- leer van de doodzonde: 1 Joh. 5,16-17

 

 

 

De kerkvaders, kerkleraars en andere kerkelijke schrijvers uit Oudheid en Middeleeuwen

 

website New Advent: www.newadvent.org

website Saint Pachomius Library: http://www.ocf.org/OrthodoxPage/reading/St.Pachomius/localindex.html

http://www.ocf.org/OrthodoxPage/reading/St.Pachomius/globalindex.html

 

- >psychomachie=

- Tertullianus: http://www.newadvent.org/fathers/0303.htm

- Cyprianus: http://www.newadvent.org/fathers/0507.htm

- Aurelius Prudentius, Psychomachia

http://bc.leidenuniv.nl/goedgezien/objectbeschrijvingen/object024.htm

- de leer van de acht hoofdzonden

- Evagrius Ponticus, schatplichtig aan Origenes en via hem aan de Testamenten van de twaalf patriarchen

- Johannes Cassianus: http://www.newadvent.org/fathers/350705.htm

- Columbanus, Alcuinus

- de leer van de zeven hoofdzonden

- Gregorius de Grote, Moralia in Job (min of meer het klassieke zevental)

Op de website van de classicus James O’Donnell is een vertaling in wording te vinden (slechts 5 boeken): http://ccat.sas.upenn.edu/jod/gregory.html

- boeteboeken

- Hugo van Sint-Victor, De quinque septenis

- handboeken: Glossa ordinaria, Sententiae van Petrus Lombardus

- Thomas van Aquino: http://www.newadvent.org/summa/208404.htm

- Guillaume Peyraut of Guilhelmus Peraldus, Summa de virtutibus et vitiis

http://www.peraldus.ch/index.html

 

 

 

Laatmiddeleeuwse catechetische en didactische literatuur

 

website Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren: www.dbnl.org

website Literatuurgeschiedenis: http://www.literatuurgeschiedenis.nl/

 

- bv. Godschalc Rosemondt

- catechetische literatuur

studies van Anne Troelstra

- bv. Dirc van Delf; pogingen tot systematisatie

- Der Sielen Troest: http://www.dbnl.org/tekst/bork001nede01/_sie001.htm

- moralistisch-didactische traktaten die de titel Spieg(h)el of Speculum dragen (Petty Bange)

 

 

 

De laatmiddeleeuwse schone letteren en beeldende kunsten

 

literatuur

 

websites Nederlandse literatuur: zie het vorige hoofdstuk

 

- Dante Alighieri, Divina Commedia

>Research Edition= van The Divine Comedy op de website van de Electronic Literature Foundation (ELF): http://www.divinecomedy.org/

Illustraties van Gustave Doré voor de Divina Commedia van Dante Alighieri

                                Hel onkuisheid

                                Hel onkuisheid (Francesca en Paolo)

Dante in de muziek: http://httpd.chello.nl/~j.timmermans/dante_project.htm

- Geoffrey Chaucer, Canterbury Tales

Editie van The Canterbury Tales door de ELF: http://www.canterburytales.org/

- Nederlandstalige schone letteren

- Den Spiegel der Zaligheid van Elkerlijk

http://home-1.tiscali.nl/~28011958/boek/elckerlijc/elckerlijc.htm

 

beeldende kunst

 

website Web Gallery of Art: http://www.kfki.hu/~arthp/

website Art History Ressources on the Web: http://witcombe.sbc.edu/ARTHLinks.html

website Mark Harden’s Artchive http://www.artchive.com/

website Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium: http://www.kikirpa.be/www2/

website van het Museo Thyssen-Bornemisza, Madrid: http://www.museothyssen.org/conflash.asp

 

- uitbeelding van de Psychomachia van Prudentius:

- bv. op een portaal van de kathedraal van Doornik

- in de encyclopedie van Herrad van Landsberg

op de website van de Bibliothèque Alsatique du Crédit Mutuel van Strasbourg (www.bacm.creditmutuel.fr):

een presentatie van de Hortus Deliciarum ou Jardin des Délices, copie de Christian Maurice Engelhardt, 1818, evenals een reproductie van de 12 bladzijden met afbeeldingen: http://bacm.creditmutuel.fr/HORTUS_DELICIARUM.html

- Italië: allegorieën

- Giotto di Bondone, fresco=s in de Cappella Scrovegni (Arenakapel) in Padua http://www.kfki.hu/~arthp/html/g/giotto/padova/decorati/7vices/index.html

http://www.kfki.hu/~arthp/html/g/giotto/padova/decorati/7_virtue/index.html

- Ambrogio Lorenzetti, Allegorie van Slecht Bestuur http://www.kfki.hu/~arthp/html/l/lorenzet/ambrogio/governme/index.html

- Andrea da Firenze, De Strijdende en Triomferende Kerk

http://www.kfki.hu/~arthp/html/a/andrea/firenze/church.html

- Duitssprekende landen


- realistische uitbeelding van de hoofdzonden: bv. anoniem Antwerps meester van rond 1500, Laatste Oordeel met de Zeven Werken van Barmhartigheid en de Zeven Hoofdzonden

- de bestraffing van de zeven hoofdzonden:

- in Der Seelen Wurzgarten

- in het aan Bosch toegeschreven >tafelblad=

 

 

 

De zeven hoofdzonden in het oeuvre van Jheronimus Bosch

 

website Jheronimus Bosch Universe: www.boschuniverse.org

 

literatuur:

Fraenger c.s. <-> Marijnissen en Vandenbroeck

Jos Koldeweij, Paul Vandenbroeck, Bernard Vermet, Jheronimus Bosch: alle schilderijen en tekeningen, n.a.v. tentoonstelling Jheronimus Bosch in Museum Boijmans Van Beuningen te Rotterdam, 1 september tot en met 11 november 2001

sindsdien: Hans Belting en Eric de Bruyn

 

Vandenbroeck: AHet hanteren van het zeven-hoofdzonden-schema is ons onziens niet wenselijk voor een goed begrip van Bosch= werken.@

doch zie de Boschwebsite (>His works > objects and figures > seven sins=): http://www.boschuniverse.org/index.cfm?action=direct&chapter=information&workname=figures_objects/sins/sins

 

 

 

De zeven hoofdzonden

 

http://www.kfki.hu/~arthp/html/b/bosch/painting/7deadly.html

            zie ook tondo van de hel

vgl. met Ensor: http://www.boschuniverse.org/index.cfm?action=content&chapter=hisinfluence&workname=followers/modern_followers/James_Ensor:%20Haunted%20Furniture&language=nl

 

De tuin der lusten

 

Uitgebeelde hoofdzonde: wellust

 

- buitenkant: De Schepping

            Vgl. Ps. 24:

                        Aan de HEER behoort de aarde en al wat zij omvat,

                        het vaste land en zijn bewoners:

                        Hijzelf heeft haar op de zeeën vastgelegd

en op de stromen verankerd

 

- linker luik: Het Paradijshuwelijk

            Adam en Eva in de vijftiende en vroeg-zestiende-eeuwse schilderkunst:

Christian Schoen, Albrecht Dürer: Adam und Eva. Die Gemälde, ihre Geschichte und Rezeption bei Lucas Cranach d.Ä. und Hans Baldung Grien

- Hans Memling

http://www.kfki.hu/~arthp/html/m/memling/3mature2/25notri2.html

 

- Albrecht Dürer

http://www.kfki.hu/~arthp/html/d/durer/1/06/1adameve.html

 

- Jan Gossaert

http://www.museothyssen.org/Ingles/thyssen_virtual/w_pages/sala10/sala10_1.htm

http://www.kfki.hu/~arthp/html/g/gossaert/2/index.html

 

- Hans Baldung Grien

http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/baldung/adam-eve/

http://www.kfki.hu/~arthp/html/b/baldung/1/03adam_e.html

http://www.museothyssen.org/Ingles/thyssen_virtual/w_pages/sala9/sala9_1.htm

 

- naar Hans Baldung Grien

                        Adam begehrt Eva

 

- Niklaus Manuel

http://www.poster-und-kunstdrucke.de/cgi-bin/art?HTML=list/main_list.htm&INCLUDE=SHOW&ID=c2wL9l7ywA928KGh.0.1067354627&VS_MOTIV_ID=1011039

 

 

- middenluik

            motieven:

                        Adam en Eva in staat van verval (‘vervallen natuur’)

                        ‘wilde’ mensen (‘pure natuur’)

                        rondgang

                        mensen in water met benen omhoog

                        aardbeien

                        bloemen in achterwerk

 

- rechterluik

motieven:

            ‘muzikale hel’

            pijl in achterwerk

            duivel op de kakstoel

 

De hooiwagen

 

Uitgebeelde hoofdzonde: hebzucht

 

Laatste Oordeel (?) (gedeeltelijk verloren)

 

Een aantal panelen zou volgens recente inzichten van één en hetzelfde veelluik deel uitgemaakt hebben, nl. op Het narrenschip uit het Louvre in Parijs, De allegorie van gulzigheid en onkuisheid uit de Yale University Art Gallery in New Haven en De dood van de vrek uit de National Gallery of Art in Washington; de buitenkant van het drieluik: De landloper of De marskramer uit het Museum Boijmans van Beuningen in Rotterdam; het middenpaneel zou wel eens een Laatste Oordeel kunnen geweest zijn.

 

Op de zijluiken uitgebeeld hoofdzonden: onmatigheid, onkuisheid en gierigheid

 

 

 

Gedichten over de schilderijen van Bosch:

- Lucebert over De tuin der lusten

Boschwebsite (>followers > Literature=) http://www.boschuniverse.org/index.cfm?action=content&chapter=hisinfluence&workname=followers/Literature/Lucebert_(1924‑199.)&language=nl

- Pé Hawinkels, gedichtencycli over schilderijen van Bosch en Bruegel

- Hugo Claus: zie boek van Ludo Beheydt

 

 

 

De standaardisering van de hoofdzondenleer door de catechismussen

 

- Petrus Canisius, Parvus catechismus catholicorum

- Mechelse catechismus; Catechismus ten gebruike van al de Bisdommen van België

- Catechismus der Nederlandse Bisdommen

- Katechismus van de Katholieke Kerk, nr. 1852 (verwijzing naar Gal. 5,19-21) en nr. 1866

 

 

 

De zeven hoofdzonden in literatuur en kunst vanaf de 16de eeuw

 

- Edmund Spenser, The Faerie Queene

- Adriaan Brouwer, reeks schilderijen over de Zeven Hoofdzonden

- Bouttats in een boek van De Castro

- Willem Ogier: http://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php3?id=ogie002

- de Antwerpse letterminnende rentenier Jan Antoon Frans Pauwels (1747-1823), De eerste der zeven hoofdzonden (1784), gevolgd door geschriften over de zes andere hoofdzonden (tot 1788)

website Digitale Bibliotheek: http://www.dbnl.org/tekst/bork001nede01/pauw013.htm

- Eugène Sue, romancyclus over de zeven hoofdzonden

 

- psychoanalyse

- W.H. Auden, The Orators en H.G. Wells, The Anatomy of Frustation

- ballet Die Sieben Todsünden der Kleinbürger van Kurt Weill in samenwerking met Bertolt Brecht

website Los 7 pecados capitales, gemaakt ter gelegenheid van een heropvoering in Spanje in 2001: http://www.7pecados.com/index.html

- thema van de strijd tussen deugden en ondeugden in de hedendaagse Nederlandstalige romanliteratuur: studie van Michel Dupuis (2000)

- De zeven hoofdzonden in de Gallery of Modern Art in Glasgow

http://www.angelfire.com/de/ddemerre/Scotland/pic.ine019.jpg.html

- Bernard Buffet, Les sept péchés capitaux (1995)

Website Musée Bernard Buffet: 175 huiles, 21 aquarelles, 18 gravures, 20 lithographies, 2 timbres: http://museebernardbuffet.com/index.html

Iconographie, 1990-99, olieverfschilderij La luxure

- João Ubaldo Ribeira, romanreeks over de zeven hoofdzonden, o.a. Het huis van de gelukkige boeddha=s

zie Standaard der Letteren, nr. 2604 (11 april 2002), p. 4

- een strip Les 7 Peches Capitaux: http://www.bdnet.com/

- http://geocities.yahoo.com.br/album_7pecados/

 

 

 

De filmkunst

 

website All Movie Guide: www.allmovie.com

website van de USCCB Film Office: http://www.nccbuscc.org/movies/

 

- episodefilms Les sept péchés capitaux in 1952 en in 1962

- Frans Weisz, De 7 hoofdzonden (kortfilm uit 1991)

website van het Filmmuseum: www.filmmuseum.nl http://www.filmmuseum.nl/actual/nl/cat/dk_alf.html

- David Fincher, Seven (1995)

http://www.allmovie.com/cg/avg.dll?p=avg&sql=A135792

http://www.usccb.org/movies/s/seven1995.htm

op een Nederlandse filmwebsite: http://www.filmkeuze.nl/cgi-bin/loader?/um-seven95.html