Een Piposa?


Ik beschik over een bouwtekening van de doedelzak met kataloog nummer 1118 in het MuziekInstrumentenMuseum (MIM) te Brussel.
Over het type van dit instrument en de herkomst ervan bestaat nog twijfel, piposamaar aannemelijk lijkt me dat het om een "Piposa" gaat, de plaatselijke doedelzak van Noord-Frankrijk (departement Nord-Pas de Calais).

-De doedelzak die zich in het Muziekinstrumentenmuseum (MIM) te Brussel bevindt onder het Nr 1118 is in 1891 terechtgekomen in het museum.
Het instrument kwam uit de voormalige collectie van J. Carolus, van wie we alleen weten dat hij rond 1885 vermeld wordt als Belgische verzamelaar van muziekinstrumenten. Het was toen al een oud instrument, en het zou ons niet verwonderen moest het midden- tot eind 18de eeuw gemaakt zijn.

-Over de streek van herkomst zijn de meningen verdeeld. Sommigen meenden dat het uit de PyreneeŽn afkomstig is, de kogelvorm van de klankbeker zou daarop wijzen. Meer waarschijnlijk lijkt me dat het om een doedelzak uit Noord-Frankrijk gaat (huidig departement Nord-Pas de Calais). In dit geval zou men kunnen spreken van een "Piposa"; gemakshalve gebruik ik voortaan deze benaming.


- Oorspronkelijk was er een zak voorhanden, maar die is in de loop van de tijd verdwenen. Op bijgaande oude fotoPoud (MIM) kan men deze zak nog zien. Het valt op dat het insrument op de foto verkeerd ineengezet is (schalmei en grote bourdon werden verwisseld).

- Alle pijpen zijn uit buxus vervaardigd, behalve de vulpijp die niet meer de originele is en uit gekleurd beukenhout werd gemaakt.

-Rond de coulisseboringen zijn relatief lange messingringen aangebracht.

-De gemeenschappelijke Schalmei- en bourdonhouder is van diep ingesneden ruitvormige versieringen voorzien.boitier

-De afmetingen van de spelende pijpen doen vermoeden dat het instrument ongeveer in Do gestemd was. Echter ontbreken de oorsponkelijke rieten om dit vermoeden aan de werkelijkheid te toetsen.

- Ik heb deze doedelzak op 09 Nov 2007 in het MIM opgemeten en er een plan op schaal 1:1 van getekend. De Heer Piessevaux (Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis) heeft me de toelating verleend om dit plan op mijn site te publiceren, waarvoor -mede in naam van alle geÔnteresseerden- mijn beste dank!

-De reden waarom ik alle gegevens over deze doedelzak openbaar wilde maken is dat het hier om een voorwerp uit ons rijk muzikaal cultuurpatrimonium gaat, "Public Domain" dus in de waarste betekenis van het woord. Ik meen dat niemand in het bijzonder de gegevens over dit instrument kan noch mag claimen, hetgeen met andere instrumenten in sommige musea spijtig genoeg gebeurt (cfr. de "Sackpfeife" uit het Kulturhistorische Museum in Wenen, die "in het bezit" is van het hoogst eerbiedwaardig "Gesellschaft der Musikfreunde ", die alle officiŽle aanvragen om dit instrument op te meten en na te bouwen naast zich neerlegt. Nochtans werd deze doedelzak ooit - onder nijpend tijdsgebrek- door Hubert Boone opgemeten en beschreven in zijn boek "De Doedelzak" (Blz 48 t.e.m. 52). Des te pijnlijker is, dat het om het ENIGE overgebleven zgn. "Breugheliaans" type doedelzak gaat...

-Het openbaar maken via internet, deze moderne vorm van communicatie bij uitstek, lijkt me een uitmuntende manier om met zulke schatten om te gaan. Daarom plaats ik de plannen, die zonder meer als constructietekening dienst kunnen doen, in PDF-formaat op deze website. Ieder die dat wil kan er gebruik van maken, ook om verder te publiceren en zelfs om na te bouwen. Bij verdere publicatie via het WWW of drukwerk zou ik een vermelding van mijn naam wel op prijs stellen.

-Ik ga proberen de optimale rieten te construeren en kopiŽen van deze doedelzak terug te laten doen waar hij oorspronkelijk voor gemaakt werd: muziek maken.