Het 'Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes' werd ingesteld op 1 september 1939.

Lid 1 van artikel 2 van de instellingsverordening bepaalde dat het 'Eiserne Kreuz' uitsluitend voor bijzondere dapperheid in het gezicht van de vijand en voor uitnemende verdiensten in de leiding van de troepen verleend werd.

De toekenning van deze hogere klasse vereiste het bezit van de voorgaande klassen :

1. Eisernes Kreuz 2. Klasse 1939 ;
2. Eisernes Kreuz 1. Klasse 1939.

Aantal toegekend : 7.361.

Meer precieze richtlijnen voor toekenning van de diverse klassen van het 'Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes' werden door het Oberkommando des Heeres (OKH) uitgevaardigd.

Naarmate de oorlog vorderde, werden de criteria voor toekenning van het 'Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes' naar boven bijgesteld. Deze criteria verschilden naargelang het legeronderdeel. Voor de Luftwaffe werd bijvoorbeeld een puntensysteem gehanteerd.

Het frame van het 'Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes' werd uit zilver - met een zilvergehalte dat varieert van 800 tot 935 - vervaardigd. De ring draagt meestal de 800-stempel.

Het 'Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes' meet 48,2 tot 48,8 mm en werd aan een 45 mm breed zwart-wit-rood lint om de hals gedragen.

Het hierna afgebeelde 'Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes' met magnetische kern en randhoog hakenkruis weegt 31,5 gr en toont op het bovenste quadrant van de rugzijde "800". De ring toont "800" en "65" (Klein & Quenzer A.G., Idar-Oberstein).

Het hierna afgebeelde 'Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes' is dit dat op 30 september 1939 aan Generaloberst Walther von Brauchitsch (1881-1948), Oberbefehlshaber des Heeres, toegekend werd. Het stuk met zinkkern en randhoog hakenkruis weegt 20,70 gr. Het zilveren frame toont noch het zilvergehalte, noch het merkteken van de producent, maar vertoont de karakteristieken van een 'Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes' geproduceerd door C.E. Juncker. In 1939 leverde C.E. Juncker stukken zonder ijzerkern. De ring is vervaardigd uit verzilverd messing.

Het hierna afgebeelde 'Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes' met magnetische kern en randhoog hakenkruis weegt 33,93 gr en toont op het bovenste quadrant van de rugzijde "L/12" (C.E. Juncker, Berlin SW) en "800". Juncker stempelde de zilveren frames vanaf midden 1941 met "L/12". De ring toont "800".

Het hierna afgebeelde 'Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes' met magnetische kern en randhoog hakenkruis weegt 35 gr en toont op het bovenste quadrant van de rugzijde de liggende "2" (C.E. Juncker, Berlin SW) en "800". Juncker gebruikte dit kenteken vanaf midden 1944. De ring toont "935".

Het hierna afgebeelde 'Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes' met magnetische kern en randhoog hakenkruis is het 1ste type van Steinhauer & Lück uit Lüdenscheid. Het stuk weegt 29,50 gr en toont op het bovenste quadrant van de rugzijde "800". De ring toont "800".

Het hierna afgebeelde 'Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes' met magnetische kern en randhoog hakenkruis is het 2de type van Steinhauer & Lück uit Lüdenscheid. Het stuk weegt 30,49 gr en toont op het bovenste quadrant van de rugzijde "800". De ring toont "800".

Het 'Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes' werd overhandigd in een zwart kunstlederen etui van 79 x 124 x 26,5 mm. De binnenzijde van het deksel is gevoerd met wit satijn, het gecompartimenteerde onderste deel van het etui is bekleed met zwart fluweel.

De eerste exemplaren van het 'Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes' werden overhandigd in grote rode kunstlederen etuis met centraal op het deksel het 'Hoheitszeichen' (nationaal embleem) in gouddruk.

Op de hierna afgebeelde foto overhandigt Hitler een dergelijk etui aan Generaloberst Walther von Brauchitsch (1881-1948), Oberbefehlshaber des Heeres. Het etui bevat zowel het 'Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes' als de 'Spange zum Eisernen Kreuz 2. Klasse' en de 'Spange zum Eisernen Kreuz 1. Klasse'.

In afwachting van de grote officiële oorkonde ontvingen dragers van het 'Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes' een voorlopig getuigschrift.

Het hierna afgebeelde voorlopig getuigschrift verleent het 'Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes' op 18 september 1941 aan Hauptmann Franz Eckerle (1912-1942), Staffelkapitän 1./JG 54 'Grünherz'. Hauptmann Eckerle - inmiddels Gruppenkommandeur I./Jagdgeschwader 54 'Grünherz' - sneuvelde op 14 februari 1942 bij Woronovo. Op 12 maart 1942 werd hij postuum met het 'Eichenlaub zum Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes' (nr. 82) onderscheiden.

Het hierna afgebeelde voorlopig getuigschrift verleent het 'Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes' op 13 juli 1940 aan Oberleutnant Wilhelm Cirener (1913-1941), Chef 3./PiBtl 33. Oberleutnant Cirener ontving het 'Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes' voor de inname van de brug van Selles-sur-Cher waarbij 20 officieren en 300 manschappen gevangengenomen werden en 2 batterijen veldartillerie, evenals 2 pantsers veroverd werden. Hij sneuvelde op 1 mei 1941 bij de aanval op Toebroek.

Het hierna afgebeelde voorlopig getuigschrift verleent het 'Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes' op 8 augustus 1943 aan Major Heribert Stather (1917-1991), Führer GrenRgt 482. Major Stather ontving het 'Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes' wegens zijn beslissende actie ten oosten van Orel (Rusland).

Het hierna afgebeelde voorlopig getuigschrift verleent het 'Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes' op 24 februari 1945 aan Leutnant Albert Gielnik (1919-1945), Kompanieführer GrenErs u. AusbBtl 318. Leutnant Gielnik ontving het 'Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes' wegens buitengewone dapperheid in het gezicht van superieure vijandelijke troepen. Op 23 februari 1945 (daags voor de toekenning) bezweek hij aan de daarbij opgelopen verwondingen. Het InfRgt 318 (213. Sicherungsdivision) grendelde de Russische doorbraak aan het Steinau-bruggenhoofd (noordwestelijk van Breslau) af en verhinderde de opmars naar het westen.

Van 1939 tot ergens in 1942 ontvingen de dragers van het 'Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes' een grote roodlederen map van 45 x 37 cm met - centraal op de voorzijde - het 'Hoheitszeichen' (nationaal embleem) in gouddruk en met handvergulde kanten.

Deze roodlederen map bevat de dubbelgevouwen op wit perkament gekalligrafeerde oorkonde.

Het 'Hoheitszeichen' dat bovenaan het document prijkt, werd eveneens met de hand uitgevoerd.

Ook het gestileerde 'Eiserne Kreuz' werd met de hand uitgevoerd.

Enkel de naam van de houder werd uitgevoerd in bladgoud, terwijl het overige in een bruinachtig gebroken zwarte inkt uitgevoerd werd.

De hierboven afgebeelde oorkonde verleent het 'Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes' op 20 december 1941 aan Hauptmann Rudolf Kiel (1911-2003), Gruppenkommandeur I./Kampfgeschwader 55 'Greif'. Het document is niet ondertekend. Normaal werd de oorkonde voorzien van een facsimile van de handtekening van Hitler zoals hieronder afgebeeld.

Onderaan de binnenzijde van de rugzijde van de roodlederen map vindt men de naam 'Frieda Thiersch' in gouddruk terug. De boekbindster Frieda Thiersch ontwierp en vervaardigde de 'Urkundemappen' en '-kassetten' voor de diverse klassen van het 'Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes', evenals de 'Urkundekassette zum Großkreuz des Eisernen Kreuzes'.

De supervisie op de vervaardiging van de oorkonden, de oorkondemappen en -cassettes voor de diverse klassen van het 'Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes' en het 'Großkreuz des Eisernen Kreuzes' werd toevertrouwd aan professor Gerdy Troost. De oorkonden werden door de graficus Franziska Kobell en haar medewerkers met de hand geschreven. De mappen en cassettes werden door boekbindster Frieda Thiersch ontworpen en in haar ateliers vervaardigd. De goudsmeedarbeid werd door de goudsmeden Franz en professor Hermann Wandinger uitgevoerd.

Vanaf een niet nader bepaald tijdstip in 1942 werd - op enkele uitzonderingen na - enkel nog het voorlopig getuigschrift overhandigd.

Bij houders met de rang van Generalfeldmarschall is het 'Hoheitszeichen' op de grote roodlederen map omkaderd met gouddrukmotieven.

De hierna afgebeelde 'Urkundemappe zum Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes' is deze die aan Generalfeldmarschall Walther von Brauchitsch (1881-1948) overhandigd werd.

Op 30 september 1939 werd von Brauchitsch zowel met de 'Spange zum Eisernen Kreuz 2. Klasse', de 'Spange zum Eisernen Kreuz 1. Klasse', als met het 'Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes' onderscheiden in zijn hoedanigheid van opperbevelhebber van het leger wegens zijn uitnemende verdiensten in de leiding van de troepen. Hij bekleedde op de datum van toekenning de rang van Generaloberst. De overhandiging van de grote roodlederen map moet dateren van na zijn bevordering tot Generalfeldmarschall op 19 juli 1940.

De perkamenten binnenbekleding is niet omgeven door de klassieke gouddrukranden, maar door gouddrukmotieven. Onderaan de binnenzijde van de rugzijde van de roodlederen map vindt men ook hier de naam 'Frieda Thiersch' in gouddruk terug.

De kalligrafie op de dubbelgevouwen witperkamenten oorkonde werd volledig in bladgoud uitgevoerd.

De 'Urkundemappe zum Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes' bevat ook een dubbelgevouwen perkamenten oorkonde bij de 'Spange zum Eisernen Kreuz 1. Klasse'. Hier werd enkel de naam van de houder uitgevoerd in bladgoud, terwijl het overige in een bruinachtig gebroken zwarte inkt uitgevoerd werd.

In tegenstelling tot zijn voorganger, de Pruisische orde 'Pour le Mérite', werd het 'Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes' niet voorbehouden aan officieren. Het was de uitdrukkelijke wens van Adolf Hitler, die tijdens W.O. I als korporaal diende en derhalve niet in aanmerking kon komen voor toekenning van de 'Pour le Mérite', dat het 'Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes' ook aan onderofficieren en manschappen toegekend zou worden.

Inderdaad werd het 'Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes' 1.703-maal toegekend aan onderofficieren en manschappen. Op een totaal van 7.361 toekenningen maakt dit 23,14 % van het totaal aantal toekenningen (cfr. onderstaande tabel voor meer details).

De wet betreffende titels, orden en eretekens van 26 juli 1957 bepaalde dat orden en eretekens enkel zonder nationaal-socialistische emblemen gedragen mochten worden. Het 'Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes' werd derhalve 'gedenazificeerd' (het centrale motief - de swastika - werd vervangen door 3 eikenbladeren).