Traditie

  Nieuwjaarsbrieven.

België is een heel klein landje in Europa. Toch is het groot in één ding: er worden – en nergens anders ter wereld – nieuwjaarsbrieven geschreven!

De nieuwjaarsbrief zou reeds vanaf de 15 de eeuw bestaan hebben in rijke en industriële kringen.

Zeker tot de 19^de eeuw werden de brieven alleen door jongeren van rijke afkomst geschreven,  in het Frans, hoewel Vlamingen Nederlands praten. De gewone man kon zich die mooie versierde nieuwjaarsbrieven met reliëfkrullen of in goudprint niet veroorloven. Het schrijven van nieuwjaarsbrieven is dan ook maar pas bij de schoolgaande jeugd ingeburgerd geraakt in het begin van de 20ste eeuw, meer bepaald met de invoering van de leerplicht op 19 mei 1914.

Dat schrijven was een hele karwei voor kleine jongens en meisjes: de brief werd in schoonschrift geschreven; vlekken en spatten inkt waren uit den boze!

De inhoud van de  nieuwjaarsbrief getuigde toen van veel respect voor de ouders, voor meter en peter. Het geloof in Jezus, Maria en de heiligen was volop aanwezig. Veel wensen voor een goede gezondheid, flink studeren op school, braaf zijn …kortom goeie voornemens zoals volwassenen nu nog zweren op 1 januari: “ik stop met roken, met drinken; ik ga meer sporten ….”.

De nieuwjaarsbrief wordt en werd alleen maar op 1 januari voorgelezen voor de ouders, meter en peter, dikwijls met trillende handen en knikkende knieën, stotterend, en haperend, soms eens met de slappe lach, verlegen en of met rode kaken, want voor een kind in het bijzijn van de familie een plechtig maar toch wel zenuwachtig gedoe!. Na het lezen van de brief kreeg je spontaan applaus. Je gaf je brief dan af, aan diegene waar je hem voor geschreven had. Van de ouders, meter peter, kreeg je dan een dikke cent of een geschenk. Na het nuttigen van een taartje en een drankje, was die mooie dag weer voorbij.

Ik weet nog zo goed, hoe fier en gelukkig ik was, toen de tijd aanbrak, om in de school nieuwjaarsbrieven te schrijven. Mama gaf ons geld om de nieuwjaarsbrieven te gaan kopen in de winkel van papierwaren. Het was moeilijk kiezen,  maar die mooie lieve schattige exemplaren met zilveren glittertjes, wintertaferelen…, zal ik nooit vergeten, wat ben ik zeer tevreden dat zo een brieven in mijn verzameling zitten. Nooit had ik gedacht, dat mijn collectie zo zou groeien, dat ik stukken van 1838, 1851, 1852, tot mijn privé-verzameling zou kunnen rekenen. Het goed gevoel dat ik heb als ik door mijn verzameling heen wandel, is met geen pen te beschrijven. Dat is voor mij, iets dat mij tot rust kan brengen, mij ontroert en mij blij maakt. Ik denk dat ik op de dag dat ik onze kinderen hun brieven op zolder vond, een heel fijne ingeving heb gekregen, om zoiets te gaan verzamelen ongeveer 8 jaar geleden. Als ik een tentoonstelling doe, en de oudere mensen hun gezicht zie opklaren, en hun jeugd zie herbeleven, kan mijn dag niet meer stuk, heb ik een zeer goed gevoel. Dan ben ik fier en trots, dat ik mensen kan blij maken.

Als je de brieven bekijkt van de eind jaren 1920 tot 1945, zijn ze bijna allemaal uitgedost met uitklapbare prenten, gaande van ruikers, kinderen met bloemen, heiligenprenten, .... de ene mooier dan de andere, maar o zo lief. Ook mogen de geluksbrengers niet ontbreken, zoals hoefijzers, paddestoelen, lieveheersbeestjes, klavertje vier, viooltjes, enz…

Ook nu nog – in 2008 - worden op 1 januari brieven gelezen, maar spijtig genoeg is de inhoud van die brief, niet meer zo respectvol, van geloof  zelfs geen sprake meer: het zijn meer gedichten. En wanneer vroeger brieven geschreven werden voor de ouders …. Is het nu veel moeilijker geworden voor de kinderen! Dikwijls hebben ze nu twee mama’s of twee papa’s … Toch hoop, ik dat deze Belgische traditie blijft bestaan, ze is uniek, nergens vind je ze terug. In Nederland kende men een paar eeuwen geleden wel het gebruik, na navraag te hebben gedaan bij onze noorderburen, is dat daar teloor gegaan, evenals bij de Franstaligen in België … het is dus voor ons Vlamingen een hele eer die unieke nieuwjaarsbrief te hebben.

Tevens wil ik mijn lieve man hartelijk bedanken, om een website, op te bouwen rond mijn passie nieuwjaarsbrieven. Ook veel dank aan mijn neef Chris uit Austin, Texas, die de tekst vertaald heeft in het Engels, en vriendin Christine voor de vertaling naar het Frans, zodat ik de kans krijg, om meerdere mensen te laten meelezen, hoe de cultuur van de nieuwjaarsbrief ineenzit.

Nelly Haelterman