Heraldiek
De familiewapens die in onze stamboom voorkomen
worden in de volgende publicaties beschreven:
- Oude Brabantse familiewapens – Eigen Schoon – Ao 1958 blz 378 tot
393
- Het wapenboek van Brabant – blz 36 – VVF nr W60 – 0142
- Intermédiare of De Middelaar – Ao 1967 blz 216 door Dr Spellekens
- Sceax Armoiriés de Belgique
et des Pays Bas – JTH De Raadt boek nr 3
We hernemen hier een
beschrijving die we terugvonden in het document “Oude Brabantse
Familiewapens blz 378” :
“In de Middeleeuwen telden
onze gewesten een groot aantal families, aanvankelijk bestaande uit onvrije
lieden die hun vorsten als militaire begeleiders en lijfwachten, als
hofbeambten of als zaakwaarnemers op de prinselijke domeinen hadden gediend en
die, als beloning voor de bewezen diensten, eerst met leengoederen, daarna ook
met heerlijke rechten werden begiftigd. Ze klommen aldus hoger op de
maatschappelijke ladder en werden ten slotte in de adel opgenomen.
Die geslachten, het
ene al machtiger dan het andere, zijn meestal in de loop der eeuwen
uitgestorven voor zover zij niet, door verlies van goederen, in verval raakten.
De herinnering aan
die oude geslachten leeft niet meer voort onder het volk, tenzij daar waar hun
roemvolle daden legendarisch geworden zijn, maar hun namen bleven bewaard, soms
zonder dat wij het ons bewust zijn. Die geslachten werden immers bijna altijd
genoemd naar hun heerlijk domein of geraakten bekend onder de naam van hun
bezittingen. De namen van die bezittingen of heerlijkheden zijn tot ons gekomen
of gingen zelfs, in vele gevallen op de gemeenten over. Nu en dan werd het
wapen van het oude herengeslacht aan de gemeente toegekend.
Wanneer we een blik werpen
op deze blazoenen, worden we al dadelijk getroffen door de eenvoud van de
afgebeelde blazoenen, eenvoud die getuigt van hun oudheid en voornaamheid. “
Het familiewapen zoals we
het nu kennen, dateert uit de tijd dat de ridders elkaar bevochten in
tornooien, om de gunst van bepaalde jonkvrouwen te bekomen. De ridders kwamen
van heinde en verre om aan het feest deel te nemen. De dag voor het spektakel
werden de wapens, de schilden en de helmen gekeurd door de Herauten. Deze
oefenden een officieel beroep uit en beslisten welke ridders aan de gevechten
mochten deelnemen.
Door de grote
verscheidenheid in schilden, was men genoodzaakt er tekeningen en notities van
te maken, wat resulteerde in de gekende wapenrollen. Om het duidelijk te maken
voor welke jonkvrouw men streed, werd een stukje stof van de sluier van de
bewuste dame aan de helm vastgeknoopt.
De sluier kwam vaak gescheurd uit de strijd, hij werd echter, zelfs bij
een volgend tornooi, nooit van de helm verwijderd. De helmen met de sluier
werden op de dag van de inspectie op de helmen geplaatst
En met enige artistieke vrijheid
afgebeeld. Zo ontstond wat men vandaag het “helmkleed” noemt.
De Herauten plaatsten
in de tekeningen bepaalde afbeeldingen uit het schild boven op de helm, wat men
in de heraldiek dan het “helmteken” noemt.
Door de eeuwen heen zien we
verschillende helm variaties verschijnen; oa de pothelm, de steekhelm, de
traliehelm,…. In de 13de en
14de eeuw ging het wapenschild automatisch over van vader op zoon.
Later zien we dat bij bepaalde gebeurtenissen het wapen wordt gewijzigd.
Een misverstand zou
zijn te denken dat een familiewapen enkel voorkomt bij adellijke families. In
Nederland zijn er een 700 tal adellijke families, terwijl er ongeveer 45000
burgerlijke wapens gekend zijn.
Het familiewapen van de
familie “van Relegem”
NL : In zilver een zwart
kruis, in het eerste kwartier vergezeld van een zwart mereltje
FR : D’argent à la croix de sable, accompagnée du premier canton d’une
corneille au naturel. Cimier : la corneille entre un vol à l’antique
d’argent (le cimier des armes anciennes : un chapeau de tournoi d’argent,
retroussé de sable, garni d’un vol d’argent sommée d’une corneille du même)
“Oude Brabantse
Familiewapens blz 393”:
Relegem (van) - “In
zilver een zwart kruis, in het eerste kwartier vergezeld van een zwart mereltje
De eerste eigenaars
van het dorp Relegem of Redelgem waren edellieden die verwant waren met de
voornaamste families uit de omgeving, nl die van Wemmel, Ophem en Boechout.
Behalve de kleuren was hun wapen volkomen gelijk aan dat van de familie van
Crainhem.
Iwein van Redelghem
wordt in 1198 als oom van de heren van Ophem vermeld. Al vroeg ging het goed
van Redelghem in vreemde handen over, ingevolge het huwelijk van Joanna van
Redelghem met Filips van Waver (14e eeuw). We ontmoeten echter nog
verscheidene leden van het huis van Relegem als schepen of als
waardigheidsbekleder van de stad Brussel.
Het hierboven
beschreven wapen komt voor in 1397 op het zegel van ridder Jan van Redelghem en
in 1409 op dat van Jan, schepen van Brussel. Bij anderen is dit wapen van
breuktekens voorzien : vijf schelpen bij Jan van Redelghem in 1358, één of twee
bij Jan van Redelghem in 1367 en 1368