De regio ‘Franse Ardennen’ opent op 7 juni 2008 officieel de gloednieuwe 83 km lange vlakke Voie Verte op de oevers van de Maas tussen de vestingsteden Givet en Charleville-Mézières. De ten oosten aansluitende streek Thiérache is een heuvelachtig rivieren- en boslandschap met vele kleine departementale wegen. In drie dagen fietsen we door typerende Ardense plaatsjes rijk aan versterkte kerken en kastelen.

De Voie Verte langs de Maas

Het Franse departement Ardennen stamt uit een samensmelting van de oude provincies Henegouwen, Picardie en Champagne. De naamgeving Ardennen komt van het Keltische ‘Arduen’ en betekent donker en diep bos. Het noorden van het departement boort zich met Givet als meest noordelijke punt als een schiereiland in de Belgische (Naamse) Ardennen. De hier sterk meanderende Maas snijdt als een kronkelende ader door het ‘Forêt des Ardennes’ om ten noorden van Givet België binnen te stromen. Langs de Belgische Maas zijn de jaagpaden al jaren in gebruik als RAVeL. Nu, officieel vanaf 7 juni 2008, krijgt deze een verlengde langs de Franse Maas. Vanaf Hastière (aansluiting op de RAVeL 2) liep al een verbinding naar het Franse Givet. Nu is daar een vervolg aan gesmeed tot in Charleville-Mézières. 83 km volgt de fietser over een vlak, grotendeels nieuw geasfalteerd, traject de kronkelende Maas.
In Givet steken we de Maas over naar de oever waar de Voie Verte zijn aanvang kent. Niet ver ten zuiden liggen in een enorme meander de koeltorens van de kerncentrale van Chooz. Via een brug snijden we de meander af en fietsen door het ó zo schonere dorpje. Buiten het dorp bij een picknickzone is een rotsblok bewerkt tot een grote stenen man die somber over de Maasvlakte kijkt. Na Vireux, met boven op en rots een Romeins oppidum (kamp), slingert de Maas zich doorheen het woud. Fumay ligt in een volgende meander en heeft een aardig centrum waar de hoger gelegen kerk in opvallende gele zandsteen de volle aandacht opeist. We fietsen de gehele bocht rond om via een helgroen geverfde fietsbrug opnieuw de Maas over te steken. Revin is het volgende stadje, dat gespreid ligt over maar liefst drie meanders. Voor de scheepvaart is een tunnel gegraven, wij moeten eromheen of erover. De oudste gebouwen, met het Spaanse huis als blikvanger en het hart van het stadje, liggen onmiddellijk aan de Maas bij het binnenrijden van Revin. Op het einde van -noem het- de kade ligt een recreatiepark met sportvelden, een trekkersverblijf en een camping. Revin ligt zowat halverwege deze dagetappe en is wellicht de geschikte plek om de route eventueel op te splitsen. De vallei versmalt alsmaar met alsmaar indrukwekkender rotswanden. Monthermé is de plek waar de Semoy (Semois) uitmondt in de Maas. Bogny viert kermis, op de andere oever weerspiegelen oude gebouwen in het kolkende water met in het verlengde op de maasoever een rij roze bloeiende Japanse kerselaars. Hoog erboven op een rots een beeldhouwwerk met belvedère. Op weg naar Charleville-Mézières blijven nog enkele opvallende beelden bij: een modern metalen sculptuur in de vorm van een vrouw gezeten op een kruk (fiets?) bovenop een bunker, rotsen die tegen de hemel afgetekend staan als een verhakkeld gebit en een sluisje met overstromingshoogten. Deze tocht is als dagtocht te fietsen in combinatie met de trein.

Charleville-Mézières, hoofdstad der Franse Ardennen

De over twee meanders verdeelde stad bestaat uit twee delen: het oude stadsdeel Mézières uit de 9^de eeuw en het 17^de eewse Charleville. De vrome Charles de Gonzagues, hertog van Nevers en Rethel, wou met het prestigieuze Charleville rivaliseren met de calvinistische steden in de regio. Dit uit zich door een symmetrisch geheel van rechte straten in dambordvorm, geïnspireerd op Romeinse steden. Het centrale hart van de stad is een typerend prachtig rechthoekig Frans plein, de Place Ducale omgeven door renaissancegebouwen en een wandelgalerij. De woningen vertonen drie steensoorten: rode baksteen, gele zandsteen uit Dom-le-Mesnil en blauwe leisteen uit Fumay voor de daken. Drie kleuren die terugkomen in het stadsvaandel. In een hoek van het plein ligt het aan te bevelen ‘Musée de l’Ardenne’ met een doorsteek naar de Place Winston Churchill. Deze is omgeven door oude kloostergebouwen en herbergt nu de gerenommeerde marionettenschool. De ‘Grand Marionettiste’. Een klok in de vorm van een grote marionet speelt telkens op het uur een bedrijfje uit de legende van de ‘Vier Heemskinderen’. Opvallend is dat de gebouwen in deze stad uit twee symmetrische woningen bestaan met slechts één gezamenlijke toegangsdeur in het midden. Boven die deur vind je dan ook twee straatnummers terug. In de zomer is het grote plein volledig verkeersvrij en livemuziek brengt sfeer op de vele terrasjes. Aan de oever van de Maas strekt zich het moderne recreatiegebied Mont Olympe, inclusief jachthaven en zwemparadijs, uit.
Mézières kent een veel oudere geschiedenis. Oude steegjes met leisteenhuizen omringen de Basiliek Notre-Dame de l’Espérance. De basiliek is uitgedost met glasramen in Picasso-stijl. Smalle, achter en tussen moderne flatgebouwen verstoken, steegjes en binnenkoertjes geven resten van de middeleeuwse muren bloot. De ‘s avonds verlichte Poort van Bourgogne is een overblijfsel van de toenmalige citadel en omgegeven door een mooi wandelpark.

Vele themaroutes

Ons tweede etappe is een vrij korte en is een aaneenschakeling van toeristische routes geschikt voor zowel fietsers als motors of auto’s. Wij kozen de meest autoluwe uit naar de fortenstad Rocroi. Bij het verlaten van Charleville moeten we nog enkele kilometers autoverkeer dulden, maar na enige tijd versmallen de wegen tot niet veel meer als dubbele fietspaden. We fietsen van dorp naar dorp doorheen een landschappelijk zeer aantrekkelijke streek met mooi zicht op de vallei en de omliggende heuvels. De tocht door de vallei van de Sormonne verloopt vooral in en bovenop de glooiende valleiheuvels. In ieder dorp zien we wel een rij oude huizen uit plaatselijke gele zandsteen. Oude kersenbomen zijn getooid met helgroene maretakken. Enkele malen kruipen de hellingen flink in de kuiten. De dorpjes Hardoncelle en Remilly-les-Pothées liggen bovenop zo een heuvelpiek en bezitten een kasteel. Na een lange afdaling kom je in het gehuchtje Servion. De streek is geroemd om zijn versterkte kerken. Een smalle opening in een rij typische zandsteenhuisjes geeft toegang naar het kerkje St-Etienne. De stevige vierkantstoren is versterkt door twee hoektorens met schietgaten. In Rovroy-sur-Audry bevindt zich het enige cafeetje op deze etappe. We klimmen terug de vallei uit naar l’Echelle. Ook hier een kasteel geflankeerd door enorme ronde hoektorens. Ertegenover het Hôtel Beury, centrum voor kunst en literatuur. Via Laval, Chilly en Etalle gaat het naar Maubert-Fontaine aan de voet van een groot woud dat we al geruime tijd aan de horizon zagen. Bij het binnen rijden van het bos staan twee rechtopstaande stenen platen ter ere van St-Remy, beschermheilige van het woud van Potées. Midden in het woud, een beetje verstoken, staat de eik van de vriendschap ‘Franco-Belge’, een natuurmonument van inmiddels 348 jaar oud. Na het bos is het nog enkele kilometers fietsen tot de stervormige versterking van Rocroi.

De fortificatiestad Rocroi

Rocroi mag je bestempelen als de meest unieke fortenstad in Frankrijk. Vijf spitse bolwerken zijn verbonden door indrukwekkende muren. Het gehele complex is omgeven door een diepe gracht. De stervorm had een ingenieuze vormgeving. Vanaf de centrale markt lopen rechte straten naar de vestingwallen. De verdedigingsmuren waren hierdoor snel bereikbaar. De binnendringende vijand ontbrak het aan schutting onder de vorm van dode hoeken en kwam zo terecht in een ware schiettent. Bastions, kazematten, twee munitieplaatsen en vele gebouwen zijn vandaag nog volledig intact. Bovenop de wallen heb je een eenmalig zicht op de weidse omgeving en het strategisch belang van deze fortenstad.
De meest besproken strijd in Rocroi is de overwinning die de 22 jaar jonge Hertog van Enghien in enkele uren tijd behaalde op het onoverwinnelijke Spaanse leger dat destijds heerste over de Nederlanden waaronder Vlaanderen. Het verdict was een afschuwelijk bloedbad met 8000 gesneuvelde Spanjaarden en 2000 Fransen.

Naamse bossen en RAVeL 2

Teugkeren naar Givet kan via de Vallée de Misère naar Revin, maar dan moeten we 40 km opnieuw over de RAVeL langs de Maas. Wij kiezen om terug te keren via de Naamse Thiérache en de RAVeL 2 die net ten noorden van Givet passeert. Hiervoor moeten we naar Mariembourg. Via de oude weg naar Gué d’Hossus steken we de grens over naar Brûly en duiken via een smalle weg het woud in. We nemen de vertakking via het stuwmeer van de Ry de Rome naar Petigny en vervolgens het toeristenstadje Nismes, gekend om zijn Fondri des Chiens (grote rotsige kuilen die lokale inwoners vroeger al eens gebruikten als hondsgraven), in de vallei van de Viroin. Het eerste opvallende gebouw met in de voorgevel een windmolen verwerkt bij het binnenrijden van Mariembourg is de brouwerij ‘Brasserie des Fagne’. Tijd om even aandacht te besteden aan een lekkere ‘Super de Fagne’. De RAVeL 2 loopt over de oude spoorlijn 156 van Mariembourg naar Hermeton. Op het moment dat deze in de maasvallei daalt, ligt rechts beneden Givet. We zoeken ons een route via enkele kleinere wegen en even later staan we terug aan de Maas.

Blauwe steen en het militaire Givet

Givet is de laatste door Vauban versterkte fortificatie van de dubbele fortengordel die Vauban versterkte ter verdediging van de noordelijke grens van het toenmalige Frankrijk. Het door Keizer Karel in de 16de eeuw gebouwde en naar hem vernoemde onneembare Spaanse fort annex citadel bovenop een kalkachtige rotspunt kreeg in de 17^de eeuw de voor Vaubon gekende typische stervormige versterking. Door de eeuwen heen is de stad met het militaire bolwerk geteisterd door oorlogen. Vandaag de dag is de citadel nog steeds in militaire handen en dient als opleidingscentrum voor de Commando’s van het Franse leger. De huidige stad bezit een opmerkelijk architecturaal patrimonium. Het historische centrum bezit nog vele militaire tekenen waaronder de officiersmess en andere militaire gebouwen. Oude ondoordringbare straatjes liggen in een halve cirkel tegen de Maas omheen het centrum, de vroegere munitieplaats. Enge vluchtsteegjes maakten het de belagers moeilijk in de onoverzichtelijke straatjes. De verdedigers van de stad kwamen uit het niets te voorschijn of verdwenen snel in via deze mollengangen. De stad bezat drie torens die in het wapenschild verwerkt zijn, twee ervan overleefden de woelige geschiedenis van de stad. Op het marktpleintje staan twee opvallende gebouwen: de klassieke uit blauwe steen opgetrokken kerk St-Hilaire en het bombastisch uit de kluiten geschoten stadhuis. Vele gebouwen in de stad zijn opgetrokken in de voor Givet kenmerkende blauwe steen. “Pierres bleues” is ook de benaming van de lokale chocolade met blauwe bosbessenvulling.

Tekst en foto's: Guy Raskin

Steekkaart:

ROUTE: Voie Verte
SITUERING: Franse Ardennen ten zuiden van Henegouwen en Namen
VERTREK: Givet
LENGTE: 184 km
ETAPPE-INDELING:
Etappe 1: Givet – Charleville-Mézières = 83 km
Etappe 2: Charleville-Mézières – Rocroi = 47 km
Etappe 3: Rocroi – Givet = 54 km
LOGIES:
Hotel Le Val Saint-Hilaire: Quai des Fours 7, F-08600 Givet, tel: +33 3 24 42 38 50, www.hotel-val-st-hilaire.com, hotel.val.saint.hilaire@wanadoo.fr
Hotel de Paris: Avenue Georges Corneau 24, F-08000 Charleville-Mézières, tel: +33 3 24 33 34 38, www.hoteldeparis08.fr
Chambres et table d’Hötes Levaast-Dumonceau, Gites de France : Rue d’Hersigny 5, F-08230 Rocroi, tel: +33 3 24 53 86 37, lhttp://evdum.chez-alice.fr/maisons08, levdum@tiscali.fr
BEWEGWIJZERING: Voie Verte, Route des Fortifications, Route Ardennes Eifel, Route des Églises Fortifiées de Thiérache, Route des Légendes de Meuse et Semoy
BESCHRIJVING:
Etappe 1: Voie Verte tussen Givet en Charleville-Mézières
Etappe 2: D9 Warcq, Belval, Haudrecy, Remilly, Rouvroy, Echelle; weg naar Laval-Morency; D132 Chilly, Etaille, Maubert-Fontaine; D32 en D31 Sevigny-le-Forêt; weg naar Rocroi
Etappe 3: weg naar Gué d’Hossus en Bruly; N920; weg naar Petigny; N99, weg naar Nismes; N939 naar Mariembourg; RAVeL 2 tot oud station Agimont-Village; weg naar Givet; rechts/links op N908; RA na spoorweg
KAART: NGI 1/50.000 nr.: kaart IGN Série Verte n° 5 (Charleville-Mézières / Maubeuge)
INFO: www.voiesvertes.com/htm/departement08_NL.htm
TREIN: Frequentie treinverbinding tussen Givet en Charleville-Mézières met stations in Fumay, Revin, Monthermé (Op deze lijn zijn werken gepland van 7 juli tot 1 september 2008 en worden de treinen vervangen door bussen)
INFO: CDT des Ardennes, Place Ducale 22 BP 419, F-08107 Charleville-Mézières Cedx-France, tel: +33 3 24 56 06 08, www.ardennes.com, info@ardennes.com
FIETSVERHUUR: Hotel Le Val Saint-Hilaire: (25 gloednieuwe MTB-fietsen sinds maart 2008) adres zie hoger

Beschreven fietstochten in de regio Meuse

Het Mirabellenland, de Maasheuvels en de vlakte van Woëvre

Met Nederlandstalige brochures probeert de Franse regio Meuse de actieve recreanten voor hun streek warm te maken. Het recreatiemeer Lac de Madine in het natuurpark Lorraine leek ons een geschikte uitvalbasis om enkele lussen uit de brochure ‘Meuse, 24 fietstochten in de Franse Maasstreek’ te ontdekken.

Recreatiemeer en natuurreservaat

Het meer ‘Lac de Madine’ situeert zich in het hart van het regionale natuurpark Lorraine, een natuurgebied gelegen tussen de Maas en de Moezel die hier een 40 km uit elkaar liggen. Het riviertje de Madine voedt het gelijknamige 1100 ha grote meer, gelegen in een prachtig natuurkader aan de voet van de grillige Côtes de la Meuse (de Maasheuvels). Het meer is omgeven door bossen en rietvelden, een ideale habitat voor 263 soorten vogels. De dorpjes Heudicourt-sous-les-Côtes, Nonsard-Lamarche en Montsec liggen op een boogscheut van het meer verwijderd. Het recreatiegebied met campings, vakantiehuisjes, zeil- en surfscholen, hengelplaatsen, zwemstranden, golfterrein, sportvelden en horeca situeert zich vooral aan de noordzijde van het meer tussen Heudicourt en Nonsard. Omheen het meer loopt een natuurwandel- annex fiets- en ruiterroute. Ten zuiden van het recreatiegebied is het meer grotendeels omgeven door een smalle bosgordel. Tussen het meer en de Maasheuvels ligt een smalle vlakte beplant met Mirabellenboompjes. Aan het einde van het meer krijg je een soort Mozes en de Rode Zee effect. Het meer verdwijnt in een lange gleuf om zijn weg verder te zetten naar de Moezel. Na samenvloeiing met de Rupt krijgt de rivier de naam ‘Rupt de Mad’. 

Een vlakke rustige start

Reis je in de voormiddag vanuit België aan, kan je in de namiddag als eerste kennismaking kiezen voor de ietwat kortere in de brochure ‘Meuse, 24 fietstochten in de Franse Maasstreek’ beschreven fietsroute ‘Om het Madinemeer’. Je fietst hierbij over de departementale wegen rondom het meer, met als hoogtepunt het Amerikaanse oorlogsmonument van Montsec ten zuiden van het meer. Beklim je vandaag deze heuvel niet, dan zeker op de volgende tocht want dit is letterlijk het meest indrukwekkende schouwspel op deze fietsreis. Bovenop de helling staat het herdenkingsmonument voor de deelname der Amerikanen aan WO I in 1917 en 1918. Via een lange brede centrale trap betreden we het met zuilen onderstutte witte cirkelvormige op een tempel lijkende monument. In het midden vertelt een maquette meer over het slagveld in de vallei. Op de vloer tussen de zuilen vormen plaatsnamen met richtingpijlen en afstanden een grote oriëntatietafel. Het panorama vanaf de heuvel op het meer van Madine, de vlakte van Woëvre en de Maasheuvels is fenomenaal.

Water en nog eens water

De volgende ochtend staan we paraat om de confrontatie aan te gaan met het heuvellandschap dat het meer en de vlakte van Woëvre scheidt van de Maas. We kiezen om de ‘Tour du Lac’ te combineren met fietstocht 14 ‘Stukje regionaal Natuurpark van Lorraine’ uit de brochure ‘Meuse, 24 fietstochten in de Franse Maasstreek’. Hiervoor fietsen we vanuit Heudicourt-sous-les-Côtes, onze startplaats, via de weg met de toepasselijke straatnaam ‘Rue du Lac’ naar het meer. Deze sluit aan op de ‘Tour du Lac’, een 20 km lange route rond het meer met zowel asfalt-, grind-, zand- en boswegen. Wij fietsen rechts om het meer via een smal weidepad dat na een passage over een smalle dijk, die een inham afsnijdt, de bosrand opzoekt. Na een volgende dijk fietsen we kriskras door een bosje, met nog een dijkovergang naar een volgend bos. Een brede grindweg leidt tenslotte het bos uit tot op de D119 die we naar rechts volgen tot Woinville. Voor ons ligt een uitloper van de Côtes de la Meuse. Een klim van 2 km wacht ons, maar de weet dat we daarna 8 km mogen dalen door de vallei van de Marsoupe tot in St-Mihiel geeft ons kracht. In de afdaling staan aan de wegrand verscheidene fonteinen (bronnen) zoals de ‘Fontaine Allemande’, de ‘Fontaine des Carmes’ en de ‘Fontaine Ste-Margeritte’. We fietsen St-Mihiel, een stadje aan de Maas, via het oude stadsdeel binnen. Ieder stadje en dorpje maken we er trouwens een gewoonte van om de centrumstraten te verkennen, op zoek naar een wasbekken, een fontein (bron), typische eeuwenoude huizen met gekleurde houten luiken of een ander interessant bouwsel. Heb je geen picknick bij is dit de plek om er eentje aan te schaffen of naar een eethuisje uit te kijken. St-Mihiel is de geboorteplaats van enkele beroemde personen. De beeldhouwer Ligier Richier liet twee meesterwerken aan de stad na, ze zijn te zien in de beide kerken. Nicolas Cordier vervaardigde de graftombe van Paus Clemens VII in Rome en Kolonel Lebel was de ontwerper van het gelijknamige geweer. Het standaard grendelgeweer van het Franse leger in gebruik van 1886 tot 1916 had vele vooruitstrevende eigenschappen voor die tijd. Naast de hoofdkerk ligt het oude klooster met het museum voor Heilige kunst en de Benedictijner bibliotheek met boeken vanaf de 9^de eeuw. Bij de Maas gekomen nemen we links voor de brug het jaagpad dat een eind verder bij een parkje met speelterrein op een weg uitloopt, die op zijn beurt overgaat in een grindweg. Deze leidt ons een heuvel hoog en over asfalt dalen we naar het dorpje Bislée. We snijden zo in feite twee grote meanders van de Maas die hier een grote ‘S’ vormen. Naast de weg staat een stenen zuil met een kruis erop, een oude geloofsuiting voor een goede oogst of geluk. We komen zulke kruisbeelden bij de haverklap tegen. Het zicht op het dorp met daarachter bossen tegen de Maashelling is even genieten. We steken de Maas over daar waar een kanaaltje de tweede meander afsnijdt. Bij een oude in onbruik geraakte spoorweg in Koeur-la-Grande staan enkele zitbanken verdeeld over een grindveld, de ideale plek voor onze picknick. Koeur-la-Petite is een openluchtmuseum op zich. Aan het centrale pleintje ligt een groot waterbekken. Op de rand in een hoek onder een groen afdakje staat een oude kar. Op het pleintje zelf staan een fontein en een oude waterpomp ten gunste van de brandweer uit 1919. In de kleine straatjes van het dorpje gaan nog twee fonteintjes schuil en in een uithoek staat een vervallen kasteel, het geboortehuis van Marguerite d’Anjou. We steken nu de tweede meander af en dit betekent opnieuw een klimmetje maar ook weer genieten van het leuke panorama. We fietsen over het kanaaltje, dat de meander afsnijdt, en even verder ook over de Maas. Deze vloeit hier in een brede bedding, splits enkele malen en maakt meerdere kronkels. Bij hevige regen lopen de weiden hier gemakkelijk onder. Brasseitte ligt over de Maas aan de buitenkant van de Meander, een typisch lintdorp kenmerkend voor de Lorraine, bestaande uit één straat. Ook hier treffen we een paneel aan met de uitleg over het dorp. Bij het herdenkingsmonument staren we naar de kracht van de eroderende Maas. Mécrin, ligt achter de volgende heuvel. Ook hier is het weer de moeite om even naar de kerk te fietsen, midden door het dorpje loopt de Marbottebeek langsheen de kerkmuur. Marbotte is een dorpje hogerop in de vallei, dat we bereiken na een lang vals plat. Een paneel vertelt ons dat de kerk tijdens WO I diende als hospitaal, de tegels kleurden rood van de vele gewonden en doden. In de ‘Mairie’, het dorpshuis, is een klein oorlogsmuseum ondergebracht. Bij het buiten rijden staat een monument, ertegenover ligt een Frans nationaal oorlogskerkhof. Op een heuvel bij het binnenfietsen van Aprémont-le-Forêt ligt op een ronde heuveltop een oud luguber door een vervallen muur omgeven kerkhof met enkele resterende grafstenen waar op die in het midden nog net een kruis op vallen na scheef wegsteekt. De bossen tussen St-Mihiel, Marbotte en Aprémont-le-Forêt noemt de ‘Saillant van St-Mihiel’. Hier is 4 jaar lang hevige strijd geleverd in de bossen Bois d’Ailly en Bois Brûlé. Op de plek ‘Tranchée de la Soif ‘ getuigen loopgraven van de bitsige strijd. De Amerikaanse stad Holyoke in de staat Massachusetts schonk in 1922 de wasplaats aan het dorp Aprémont-le-Forêt ter nagedachtenis van de gesneuvelde Amerikanen bij de verovering van de ‘Saillant van St-Mihiel’. Via Loupmont, eveneens met overdekte wasplaats, fietsen we naar Montsec. De weg gaat klimmen en een afsteker leidt naar de top van de ‘Butte’ de Montsec. Heb je hem op de ontdekkingsroute gisteren niet omhoog gereden dan is dit nu aan de orde. In het dorp nemen we de grindweg richting meer en fietsen over het vervolg van de ‘Tour du Lac’ opnieuw rechts er omheen. Eerst over een smal grindpad door een bosgordel waarna we het waterrecreatiegebied bereiken van Nonsard. De oever alsmaar volgend voorbij aan het golfterrein, de campings en de vakantiehuisjes gaat het naar Heudicourt-sous-les-Côtes.

Van heuvel naar heuvel

Vandaag kiezen we voor een combinatie van de fietstochten 12 en 13 die tochten beschrijven door de Côtes de Meuse. Hiervoor fietsen we naar Vigneulles-lès-Hattonchâtel aan de voet van deze Maasheuvels. De weg loopt lang rechtuit op de heuvels toe. Het silhouet van Hattonchâtel, met versterkingsmuren, kerk en kasteel boven op de eerste heuvelflank, steekt boven Vigneulles uit en is dan ook al van ver zichtbaar. In de helse klim naar boven ligt langs de weg een open wasbekken uit natuursteen. Het dorpje ligt op een smalle heuvelrug. De weg splitst midden in het kleine middeleeuwse dorp en komt voor het kasteel weer samen. Hier heb je een uniek uitzicht op de vlakte van Woëvre en het meer van Madine. Het kasteeldorp boven en het dorpje Hattonville aan de voet van de heuvel zijn vernoemd naar Hatton, bisschop van Verdun in 870. De westelijke slotgracht, de toegangspoort en delen van de noordelijke en zuidelijke muur zijn nog authentiek middeleeuws. Aan de collegiale kerk vast ligt een klein gotisch klooster. Een doorgang onder het gemeentehuis geeft toegang tot een terras hoog boven de vlakte, met zicht op de mirabellenbomen en Vigneulles-lès-Hattonchâtel. In de doorgang ligt de toegang tot het museum ‘Maison des Arts et Traditions’. We fietsen terug naar de ingang van het dorp en nemen de weg richting Verdun, maar kiezen op de volgende splitsing voor die naar St-Rémy-la-Calonne. De wegen lopen parallel, beide over een beboste heuvelrug met ertussen de vallei van de Longeau. De andere weg noemt de ‘Tranchée de Calonne’ en is een door Calonne, minister van financiën van Lodewijk XVI, in 1786 opgerichte snelle verbinding tussen Hattonchâtel en Verdun. 25 km lang loopt deze over de heuvelrug zonder één dorp aan te doen. Wij maken gebruik van hem op onze terugtocht. St-Rémy-la-Calonne bereiken we via een superbe afdaling door een maanvormige vallei met prachtige solitaire bomen in open grasvlaktes. Midden in het dorp ligt een Frans nationaal militair kerkhof. Vanuit het volgende dorp Les Esparges loopt een weg rechts de heuvel hoog opnieuw naar een Frans nationaal militair kerkhof en een herdenkingsmonument, genre obelisk met de Franse haan erbovenop. Het is leuk fietsen in de vallei tussen de twee heuvelruggen. In Mesnil-sous-les-Côtes waar de eerste heuvelrug in de vlakte versmelt, gaan we de tweede heuvelrug omhoog. Boven bereiken we de ‘Tranchée de Calonne’. Opnieuw fietsen we op de heuvelrug maar nu terug in richting van Hattonchâtel. De uiterst heuvelachtige weg deint over 12 km wel twintig maal op en neer. Op één der kruispunten staat een kruisbeeld dat verwijst naar de dood van Alain Fournier, luitenant van het 288^ste infanterieregiment en auteur van ‘Grand Meaulnes’. De eigenlijke site, waar zijn lichaam en die van 20 kompanen zijn gevonden, bereiken we via een monumentaal aangelegde bosweg net voor het volgende kruispunt. We verlaten deze martelarenweg langs de D101 die in een valleitje daalt en uitkomt in het dal van de Creue. We fietsen onder de TGV-lijn door naar Chaillon waar we een bezoek brengen aan de geitenkaasboerderij. Heudicourt-sous-les-Côtes bereiken we door een laatste heuvelkam over te steken. In de afdaling krijgen we een machtig panorama op het dorp tussen de mirabellenplantages en het achterliggende meer van Madine.

Open vlakte en dichte bossen

Voor deze tocht door de vlakte van de Woëvre fietsen we opnieuw naar Vigneulles-lès-Hattonchâtel. In de vlaktes ten zuiden van deze Maasheuvels staan vooral Mirabelplantages, ten westen vind je buiten de mirabellen ook druivenstokken. De naam Vigneulles verwijst trouwens naar de door de Romeinen aangeplante wijngaarden. We fietsen ditmaal beneden over de D 908 aan de westelijke flank van de Côtes de Meuse voorbij. Hattonville ligt aan de voet van de heuvel met daarop het kasteel Hattonchâtel. Het volgende dorpje Viéville-sous-les Côtes fietsen we binnen. Tegenover een bijzonder mooi wasbekken ligt de kleine wijnkelder ‘L’Aumonière’. Twee broers bottelen daar wijn en eau-de-vie op basis van mirabellen en stellen de kelder vrij open voor proefsessies. Ook het volgende dorp Billy-sous-les-Côtes rijden we binnen en treffen daar een identiek wasbekken aan. Wanneer we later de eerste weg opdraaien in St-Maurice-sous-les-Côtes ligt links in de heuvelflank een Duits oorlogskerkhof. Sobere zwarte kruisjes staan in bogen opgesteld omheen een groot kruis. We fietsen doorheen het dorp terug naar de hoofdweg waar zich een café bevindt. We keren de Maasheuvels de rug toe en komen over een lange rechte weg door de vlakte van Woëvre in Woël. Geen plantages meer, maar vlakke open velden en weiden. De weg splitst zich in het dorp waardoor het een soort trechtervormig uitzicht krijgt, breed uitlopend met een beek opzij. Bij een kruispunt met de D 904 staat een beetje verborgen de versterkte Romaanse kerk St-Gorgon met robuuste vierkanten toren. We blijven ons rechtdoor verplaatsen over een lang vals plat. In Jonville-sur-Woëvre een dorp met straten in dambordplan nemen we de afslag naar Lachaussée aan de gelijknamige vijver. De weg met wandelpad langs loopt een heel stuk langs de wel 7 km lange vijver op. Op het pad merken we de geel-rode verftekens op van de GRP (Grand Randonné de Pays) die door de bossen onze leidraad zal zijn om terug te keren. We doorkruisen een mix aan bossen met beuken, met eiken en sparren. Tweemaal kruisen we daarbij een departementale weg. Het eerste stuk is een oude asfaltweg in erbarmelijke staat. Maar daarna vlot het goed over mooie vlakke zand- en grindwegen. Bij de eerste oversteek verwijst een bordje met picknickmand naar een houten zitbank met tafel. Na de tweede oversteek zijn de routetekens aangepast t.o.v. onze kaart en dit door de aanleg van het TGV-spoor. Na enkele lange rechte boswegen bereiken we net wanneer we het bos uitrijden opnieuw een asfaltweg. Deze volgen we, ons van het TGV-spoor verwijderend, naar Nonsard. Het dorp geeft rechtstreeks toegang tot het recreatiegebied aan het meer van Madine. In het dorp liggen dan ook een pannenkoekenhuis, een pizzarestaurant en enkele andere eethuisjes. Langs het meer doorheen het vakantiegebied keren we terug naar ons hotel in Heudicourt-sous-les-Côtes.

Tekst en foto's: Guy Raskin

Steekkaart

Meuse, trappen en tappen in het land van Stenay

De Michaux, de eerste fiets met trapas bedacht door Pierre en Ernest Michaux met groter voor- dan achterwiel en het zadel net achter het stuur haast bovenop het voorwiel, toerde hier in 1861 rond. Trappen en tappen want ongeveer tweehonderd mouterijen en brouwerijen, waarvan 35 in de kantons Stenay en Montmedy, ontplooiden zich sinds 1890 in de Lorraine. Wij schuimden door de Maasvallei op zoek naar de verloren glorie!

Waar hop groeit, vloeit bier

Een verloren glorie die herleeft in het Europese biermuseum in Stenay dat is ondergebracht in een oude mouterij die daarvoor dienst deed als levensmiddelenmagazijn van de citadel. Het militaire karakter ontwaar je nog in de omliggende gebouwen waartussen verborgen steegjes en meters hoge muren. Je doorwandelt hier de verschillende stadia van het brouwproces tentijde de Romeinen, doorheen de middeleeuwen tot de moderne brouwerij. Naast brouwketels, distillatievaten en laboratoria plakken tegen de wanden kleurrijke oude metalen uithangborden specifiek in tijd en thema. En dan is er nog de biertuin met hop en aromatische kruiden. Stenay op zich is een toeristisch Maasstadje met een mooie jachthaven pal tegen het centrum met zijn smalle straatjes, de arcades (overwelfde stoepen) omheen het aantrekkelijke marktplein met Mairie (stadhuis) en muziekpaviljoen, de kerk met de crypte van Saint Dagobert, een lavoir en een watermolen. Je vindt hier dan ook enkele hotels, gîtes en een camping. Na de stad maak je kennis met het riviertje de Wiseppe dat ontspringt in de heuvels nabij Beauclair. Het café daar draagt eveneens de titel bierglasmuseum. De route loopt vervolgens aan de voet van de heuvels doorheen enkele pittoreske dorpen. Eerst heb je Halle-sous-les-Côtes met zijn prachtige neoklassieke wasplaats en oorlogsmonument naast de kerk. De oude huizen met kleurrijke luiken liggen er in een vierkant omheen. De kerk van Montigny bezit een merkwaardige zeshoekige koepel bovenop het middenschip. In Mont-devant-Sassey ligt in een helling de fabelachtige Romaanse kerk Notre-Dame. Dun-sur-Meuse is een oud stadje met bovenop de rots de kerk. Op de terugweg naar Stenay liggen in een bos twee kastelen. Alain Bonnefoy, nadat hij in Orval in de leer was gegaan, begon in het oudste kasteel Haut Château de Charmois, dat zijn ouders 35 jaar terug als bouwval aankochten, in een grote ketel op de keukentafel te brouwen. 600 flesjes bier op jaarbasis. Nu, enkele jaren na mijn eerste bezoek, heeft hij in een omgebouwde stal een kleine moderne brouwinstallatie ondergebracht en de eenmansproductie opgedreven tot 30000 flesjes bier van hoge gisting. Na een langer uitvallende proefsessie dan gedacht malen we onze laatste kilometers af.

Tekst en foto’s: Guy Raskin

Steekkaart