Paillard magnetisch element.

Vanaf de jaren 30, met het populair worden van de radio komen ook de eerste platenspelers met elektrische weergave. In plaats van met een mechanisch werkend element, ook wel soundbox genaamd, wordt de plaat afgetast met een elektrisch element of een zogenaamde pickup die aangesloten wordt op de versterker van de radio.. De eerste elektrische aftasters waren zware magnetische elementen die ook met een zeer grote naaldkracht moetsen worden gebruikt. In feite werken deze elementen op het omgekeerd principe van een luidspreker. Bij deze elementen werd ook steeds een stalen naald gebruikt.

Hiernaast een detailopname van het magnetisch element van deze Paillard platenspeler met elektrische pickup. Slechts één snelheid. 78 toeren. Vooraan is er een volume regelaar ingebouwd en een potje voor de gebruikte naalden. Want ook hier was het aan te bevelen de naald na 1 plaat te vervangen. Om ze gemakkelijk te kunnen vervangen kan de kop 90° gedraaid worden. Eventueel kon men ook naalden voor 20 kanten gebruiken.

Kristal element

Bij het kristal-element wordt gebruik gemaakt van het piëzo-elektrische effect. Wanneer het in dit element aangebrachte kristalplaatje wordt gebogen, ontstaat aan de oppervlakte van het kristal een elektrische lading. Als kristal doet meestal een (kunstmatig) vervaardigd kristal uit Rochelle zout dienst. De buiging van het kristal wordt veroorzaakt door de trillingen in de groef van de plaat, die worden overgebracht via de naald en de naaldhouder.. Bij stereo-elementen zijn er 2 van deze plaatjes aangebracht. Een groot voordeel van het kristal-element is de lage prijs. Daarbij komt dat de signaalspanning die het afgeeft vrij hoog is zodat er geen speciale voorversterker nodig is.

Soms wordt er in plaats van een kristal element een keramisch element gebruikt. De kwaliteit van het geluid is merkelijk beter maar het nadeel is dat het opgewekt signaal veel kleiner is en een extra voorversterking noodzakelijk is.

De eerste kristal elementen gebruikten een standaard stalen wegwerp naald, zoals de cellen van de Acec draadrecorders.. Later kwamen er ook vervangnaalden voor deze cellen met een saffier puntje. Deze waren in principe onverslijtbaar. Volgens de publiciteit toch.

Linguaphone Gramophone

De Engelse firma Linguaphone bracht een koffergrammofoon op de markt om de platen van de taalcursussen die ze leverde te kunnen beluisteren. Met een eenvoudig mechanisme kon men de naald een stap achteruit bewegen zodat men de tekst kon herhalen.

Eigenlijk gaat het hier om een platendraaier van het Engelse Garrard. Het type SP1 met kristal element die gebruik maakt van de standaard wegwerp staalnaalden. Daarom is hij enkel geschikt voor het afspelen van de shellac 78 toeren platen. De latere 78 toeren platen in vinyl die ik ook in mijn verzameling heb zouden op deze platenspeler onherroepelijk vernietigd worden.

In de koffer zit een versterker met buizen. De ingebouwde luidspreker maakt van de grammofoon een prettig geheel.

Wie heeft het schema van de ingebouwde versterker. Daar ben ik namelijk nog naar op zoek.

Joboton (?)

Dit is een klein platenspelertje in een bakelieten behuizing. De standaard snelheid is 78 toeren. De snelheid is instelbaar op 45 of 33 toeren door een buisje met 2 verschillende diameters over de as van de motor te schuiven in de ene of de andere positie.

Eigenlijk zou dit ook een platenwisselaar moeten zijn maar ik heb daar de gepaste spindel niet voor en ik ben er ook nog niet uit hoe het systeem dan wel werkt.

Philips AG 9146/95

Dit leuke platendraaiertje is draagbaar en in een koffertje ondergebracht. Het is voorzien van een ingebouwde versterker met 2 buizen. Een gelijkrichter en een eindversterker.

Hier is al gebruik gemaakt van een lichtgewicht kristal-element. De naald heeft 2 verschillende diamantjes. De ene kant is een 3 mil. tip voor 78 toeren standaardgroef en de andere kant een 1 mil. voor de microgroef van de vinyl-platen. Een simpele draai aan het hendeltje volstaat om de gewenste kant te kiezen.


Men kan 4 snelheden instellen. 16, 33, 45 en 78 toeren. De instelling gebeurt heel eenvoudig met een hendel die een tussenwiel dat aangebracht is tussen de plateau en de motoras, verschuift. Die as varieert van diameter en zo wordt de gewenste snelheid bekomen.

Het probleem van dit systeem is dat het tussenwiel vaak hard wordt. daardoor komen de trillingen van de motor op de plateau terecht en dat zorgt voor brom, in het engels "rumble" genaamd, in de weergave.

Philips NG 2471 / 85

Een kofferelectrofoon uit 1957 met 4 snelheden. De cel is van het kristaltype en een naald met twee kanten. Een standaard (N) en een microgroef (M) kant. De luidspreker is ondergebracht in het deksel. Met een steuntje kan dit in open toestand worden geblokkeerd. Starten van de motor gebeurt door de arm naar rechts te bewegen. Op het einde van de plaat stopt hij automatisch.

De met buizen uitgevoerde versterker heeft 2 buizen. Een UY80 als gelijkrichter en een UCL82 als voor en eindversterker.

Philips NG 2481

Draagbaar toestel met luidspreker in het afneembaar deksel van de koffer. Deze keer is de luidspreker naar buiten gericht. Dankzij de lange draad kan de luidspreker wat verder van het toestel geplaatst worden. Nog steeds de 4 snelheden die instelbaar zijn met een hendeltje. Het omschakelen van standaard naar microgroef naald gaat hier niet door het omdraaien van de naald maar door het kantelen van de cel. Het voordeel van dit systeem is dat ook 1 naald kan vervangen worden.

Ook hier is een buizenversterker ingebouwd.

Philips AG4126W/00

Deze uitvoering is volledig getransistoriseerd en kan ook op batterijen werken. Alhoewel met een verbruik van 26 watts dit wel een kostbare aangelegenheid zal worden.


xxxxxxxx

Philips AG 1125 W

Al vanaf de jaren 30 waren er platenwisselaars op de markt. Meestal kan men 8 à 10 platen op de spindel plaatsen.

De juiste diameter van de plaat wordt afgeleid uit de toerental instelling. Voor 16,33 en 78 toeren is er een extra detectie schakelaar om uit te maken of het een 25 cm of 30 cm plaat is.

Hier is hij afgebeeld met zijn spindel voor 45 toeren plaatjes.

Teppaz

Dit platenspelertje zit in een kartonnen koffertje. Het is gemaakt in Frankrijk. De ingebouwde versterker met buizen heeft naast een volumeregeling ook een toonregeling.

 

xxxxxxxx

Telefunken

Dit is een draagbare platenwisselaar. Ditmaal is er geen versterker ingebouwd. Het is de bedoeling dat hij op een versterker aangesloten wordt.

Magnetisch element.

Reeds in het mono-tijdperk werd het magnetisch element opnieuw in ere hersteld. Nu echter als lichtgewicht element dat volgens het z.g. inductieprincipe werkt.

De spanning wordt geïnduceerd in een elektrische geleider (spoel) die is opgesteld in een magnetisch veld. In principe is de spoel vast opgesteld, terwijl de magneet kan bewegen.

Vaak wordt echter ook de magneet vast opgesteld; de spanning wordt dan geïnduceerd door een stukje weekijzer dat in het magneetveld beweegt ( variabele reluctantie). Het stukje weekijzer is vast verbonden met de naalddrager of cantilever. Op het principe van het magnetische element zijn vele variaties mogelijk. Iedere fabrikant heeft zo zijn eigen magnetische "systeem" en vaak speciale aanduidingen en benamingen.

Dual 1226

Zeer populair was het merk Dual. Gekend voor zijn uitstekende platendraaiers. Het is tevens een zogenaamde platenwisselaar als men de daarvoor bestemde spindel monteert. Voor 45 en 33 toeren. De omschakeling van de snelheid is puur mechanisch.

Telefunken S600 HiFi

Moderne platenspeler voor 33 en 45 toeren met tiptoets bediening. Hier is de snelheidsdregeling elektronisch en niet door een mechanische reductie.

Marantz 6370Q

Deze high end platenspeler van 1979 brengt op ebay tussen de 400 en de 800 euro op. Direct drive dus geen probleem met kapotte of uitgerokken snaren.

Maar het systeem om de arm automatisch terug te laten keren is wel met een snaar. en die begeeft het vaak. Men kan de speler dan toch nog steeds manueel gebruiken.

De snelheidsregeling wordt stabiel gehouden door een PLL schakeling. Daardoor is er extreem lage wow of flutter.

Bang & Olufsen MMC principe.

Een van die principes is het Moving Micro Cross. Een klein kruisvormig ankertje zorgt voor fluxveranderingen in de spoelkernen en zo wordt er een spanning in opgewekt die overeenkomt met de trillingen op de plaat en dus met de muziek.

Beogram 1000

Een van de meest verkochte platenspelers met het MMC element is de Beogram 1000.

Beogram 1500

Deze uitvoering is een Beogram 1000 maar met ingebouwde versterker. Zowel de Beogram 1000 als de 1500 kunnen naast 33 en 45 toeren platen ook nog de 78 toeren platen draaien. Er moet dan wel een speciale naald op de cel geplaatst worden.

Beogram 1203 type 5239

Deze uitvoering werd in 1974 uitgebracht en liep tot 07-1975.

Er bestond ook nog een type 5243 met minimale verschillen maar mij onbekend.

Naast de 1203 bestond ook de 1200, 1201 en 1202. Allemaal heel erg op elkaar gelijkend.

Beogram 4000

Ook bij dit later toestel uit 1974 wordt nog steeds hetzelfde principe toegepast. De standaard bijgeleverde cel is de SP15. Bij de SP15 kan de naald niet afzonderlijk vervangen worden maar moet de volledige cel. Dit is zeer goed voor de geluidskwaliteit maar niet voor de geldbeugel. Hier wordt de plaat tangentieel afgetast. Dit systeem zorgt ervoor dat de plaat gelezen wordt zoals ze gesneden werd.

Dankzij de sensor die naast de pickup is geplaatst kan gedetecteerd worden of er al dan niet een plaat op de draaischijf ligt en of het een 30, 25 of 17 cm plaat is. De naald gaat steeds op de juiste plaats naar beneden. Daarvoor zorgen de spaken die op het plateau zijn aangebracht. Mede daardoor is het niet mogelijk om de transparante platen zoals die van Frank Valdor, niet afspelen. Vanaf een diameter die kleiner is dan 25 cm. wordt de snelheid omgeschakeld op 45 toeren.

Beogram 4002 - 4004

Van de Beogram 4000 is er ook een 4002 uitvoering gemaakt. Deze versie werd geleverd met een MMC4000 element en kon worden uitgerust met een decoder voor Quadrofonie. Het signaal die uit deze decoder komt is dan meteen voorversterkt en kan zo naar een normale line ingang.

Nog later kwam de 4004, die geleverd werd met een MMC 20EN cel. De laaste toestellen werden omstreeks 1980 verkocht.

Wurlitzer Model 2150

Deze juke-Box uit 1957 gebruikt nog een ander systeem pickup. Het pricipe is gebaseerd op hoogfrequent resonantie van een LC kring of spoel-condensator kring. De spoel is aangebracht in de pickup cel. De naald is bevestigd op een plaatje die vlak boven de spoel, verend is opgesteld. De trillingen van de groeven doen het plaatje trillen en zo ook de inductiviteit van het spoeltje. Door het feit dat de inductiviteit verandert verandert ook de resonantie frequentie en zo ook de spanning over een serie weerstand. De hoogfrequente spanningsvariatie kan nu via een AM-detectie omgezet worden in laagfrequent signaal dat zo naar de versterker kan.



Op bovenstaande foto kan men het spoeltje zien. Deze arm wordt Cobra arm genaamd. De cel toepasselijk Cobra Cel. Zelfs na zovele jaren is deze cel nog nieuw te krijgen.

Hiernaast zie je een uittreksel uit het schema van de versterker type 530. De oscillator wordt gevormd door een triode in de 12AU7 elektronenbuis.

Hieronder een originele vervangnaald in verpakking.

xxxxxxxx

Dynamisch element

Dynamische elementen komen niet zo vaak voor. Het merk Ortofon maakt enkele types. Het fabriceren van een dynamisch element is een moeilijke aangelegenheid waardoor de prijs vrij hoog is. Kwalitatief behoren ze tot de beste klasse. In grote lijnen kan de werking vergeleken worden met die van een dynamische luidspreker. De magneet is vast opgesteld, terwijl de spoel beweegt. Daarom wordt deze cel in het Engels "Moving Coil" cel genoemd. Het zeer kleine en lichte spoeltje is verbonden met de naalddrager. In het spoeltje wordt door de bewegingen van de naald een kleine spanning opgewekt. Een nadeel is dat deze spanningen zeer klein zijn en niet door een gewone voorversterker kunnen worden uitgestuurd. Om ze tot een normale waarde te verhogen wordt een speciale transformator toegepast, die om brominductie te voorkomen volledig in mu-metaal is verpakt. Mu metaal is een speciaal afschermingsmatiraal dat zeer kostbaar is.

Elementen voor Quadrafonie.

Voor het spelen van quadrafonische SQ en QS platen kan een normaal stereo element gebruikt worden. Voor CD-4 platen echter moet de cel een frequentiegebied tot 50 000 Hz. Sommige stereo elementen zijn hiertoe in staat. Verschillende fabrikanten hebben voor quadro speciale elementen ontwikkeld. National (Technics) bracht een halfgeleider element uit en Toshiba kwam met een elektret condensator element. Deze elementen zijn uitermate geschikt voor quadro. Maar ook het dynamisch element kan dat aan.

Naaldvormen

De meeste picup-elementen hebben tegenwoordig een diamantnaald. De saffier werd steeds meer verdrongen vanaf de jaren 1970.

De eerste saffier en diamantnaalden hadden een ronde of radiale vorm. Deze vorm wordt nu nog enkel in de zeer goedkope naalden gebruikt. Om onder meer de aftastvervorming te reduceren heeft men de elliptische naald geïntroduceerd. De vorm van deze naald komt meer overeen met die van de snijbeitel waarmee de groef gesneden wordt.

Bij de introductie van het CD-4 systeem werd tevens een nieuwe afspeelnaald aangekondigd, de Shibatanaald. Deze naald benadert nog meer de vorm van de snijbeitel. Belangrijk is dat het groef-naald contact met een factor 4 is vergroot. De druk op de groefwanden is daardoor aanzienlijk kleiner geworden. Ook de slijtage van de plaat neemt aanzienlijk af. Bij de Shibatanaald mag en moet de naalddruk hoger zijn dan bij een ronde of elliptische naald. Een naalddruk van 1,5 en 2 gram is normaal en geeft absoluut geen beschadiging van de groef. Vrijwel alle quadrofonische elementen zijn uitgerust met een Shibatanaald.