Dictafoons

Edison Ediphone

De firma Edison maakte naast amusements fonografen ook recorders voor beroepsdoeleinden. Deze Ediphone is bedoeld om gesproken brieven op te nemen. Het was de bedoeling om deze opname daarna door een dactyli te laten uittypen. Hiernaast kan je zo een dicteer machine zien.

De naam Ediphone zou later veranderen in Dictaphone. Deze recorders kregen zo een naambekendheid dat de merknaam nu nog steeds gebruikt wordt om een dicteer toestelletje in het algemeen te benoemen. Net zoals men een KODAK zegt tegen een fototoestel van gelijk welk merk.

Helaas ontbreekt bij mijn toestel de spreekhoorn. Normaal moet deze in de verschuifbare lees en graveerkop worden geschoven. Met drukknoppen kan men dan ook de motor bedienen. De oplossing is hier te zien. Een hoorn van een trompet. Bediening van de motor moet manueel gebeuren.


De opname zelf gebeurt op een cilinder uit bijenwas. Hij wordt over de mandril geschoven en blijft op zijn plaats met 2 veren. Om hem er terug af te halen moet men op de chrome knop drukken om de veren te ontspannen.

Om op te nemen moet de hendel van het membraan naar boven worden gedraaid. Voor weergave moet hij naar beneden. De opname gebeurt puur mechanisch dus moet men nogal HARD ROEPEN wil men een verstaanbare opname bekomen.

De aandrijving gebeurt met een elektromotor die op 110 volt werkt.


Een blanco cilinder is hiernaast afgebeeld. Zoals je kunt zien is hij al van het merk DICTAPHONE. De opname cilinders zijn veel dikker dan de cilinders die met muziek op werden verkocht. Dit komt omdat men na de opname, de cilinder terug kon wissen door met een mini draaibankje een klein laagje was af te schaven.

De dictaphone cilinders worden meestal opgenomen met een omwentelingssnelheid van 90 RPM, dit in tegenstelling tot de 160 RPM die de standaard is voor opgenomen cilinders met muziek.

Recordon Diplomat.

Dit is een eerder zeldzaam toestel. Rechtstreeks uit Engeland door mijn vriend Malcolm Turner. Het is een kruisbestuiving tussen een platenspeler en een bandopnemer. Het geluid wordt opgenomen op een slappe plastieken plaat die veel weg heeft van een grote floppy disk.

Op het voorpaneel zijn 2 grote lampen gemonteerd. Een groene voor indicatie van weergave en een rode voor die van opname. Er is een schakelaar om de luidspreker in of uit te schakelen. Bij uitgeschakelde luidspreker kan men de microfoon als koptelefoon gebruiken. Met een andere schakelaar kan men kiezen tussen de microfoon of een extern signaal, bijvoorbeeld van een telefoongesprek.

Het rode blokje op de bovenkant is een permanente magneet om de opname te wissen.

Hiernaast zie je een close-up van de toonarm. Men kan duidelijk de magneetkop waarnemen. De horizontale beweging van de magneetkop wordt bekomen door een naald, tracking naald genaamd, in een spiraal vormige groef te laten lopen. Die groef is in de plastieken schijf die in het midden. Ze loopt van het midden van de schijf naar de buitenzijde toe. Daardoor beweegt de toonarm van de Recordon geleidelijk naar buiten.

Om de afwijkingen die kunnen optreden van toestel tot toestel te kunnen compenseren is er een "TUNER" aangebracht op de toonarm. Deze doet niets anders dan de afstand tussen de magneetkop en de tracking naald te regelen zodat de magneetkop de magnetische sporen exact volgen. Zo is het mogelijk om opnames die op een ander toestel werden opgenomen, en dus mogelijks met een afwijkende mechanische instelling, toch optimaal af te spelen. De knop wordt tijdens weergave zo ingesteld dat men een maximale geluidssterkte bekomt.

Met de rode knop vooraan kan men tijdens weergave een deel van een zin wissen. Het geluid is echter niet volledig weg.


Op de microfoon zijn twee knoppen. Een rode om de plaat te laten draaien in vooruit en de groene om terug te spoelen. Vooruit en achteruit wordt geschakeld met twee magnetische schakelaars. Die zorgen voor het koppelen van de tussenwielen op de motor-as. De voorwaartse beweging gaat nog uitstekend.

Het terugkeren werkt helaas niet meer. De reden is hiernaast duidelijk. Het tussenwiel is aan vervanging toe. Wegens gebrek aan onderdelen is dit nog niet gerepareerd. Ik ben dus op zoek naar een tussenwiel met een diameter van 25 mm.

Peter uit Nederland heeft ook een Recordon van Thermionics. Zijn toestel is een draagbare uitvoering in een valiesje. Je kan hem HIER bekijken.

Het opname medium van de Recordon is zoals al eerder gezegd, een schijf van zeer dun PVC dat van een magnetische laag is voorzien. Het best te vergelijken met een floppy disk. De diameter bedraagt ongeveer 23 centimeter.

De schijf is voorzien van 2 gaatjes. Eén in het midden en één uit het midden om er voor te zorgen dat ze niet kan slippen.

De plaat draait met een snelheid van 16 toeren per minuut. Zo kan men 5 en een halve minuut spraak opnemen op één plaat. De platen zijn enkelzijdig.

Voor muziek weergave is dit systeem niet geschikt. Omdat het systeem zonder voormagnetisatie werkt is de vervorming zo danig groot dat muziek echt ongenietbaar is. Voor spraak is dit echter geen probleem en het toestel maakt verassend verstaanbare opnamen.

Malcolm verkoos het toestel aan mij te verkopen voor een zacht prijsje boven het via Ebay aan te bieden. Thank you very much Malcolm for this great addition to my collection. Your simply fantastic.

Naast schijven in PVC bestaan er ook papieren uitvoeringen. Deze drie kreeg ik toegestuurd uit Duitsland met de vraag of er nog wat zou op staan.

Volgens de dame werden ze opgenomen in 1953 en zou haar stem als kind er op staan, samen met haar vader, moeder en zuster. En ja hoor, na zoveel jaar was de opname nog af te spelen. Alhoewel mijn recorder ongeveer aan de helft van de snelheid draait dan die waar deze schijven mee opgenomen werden. Maar dankzij de PC was dit geen probleem.

Assmann 640 Universa

Dit Duitse toestel werkt ook met magnetische platen. Het werd geschonken aan het museum door R. Raes, die het gebruikte toen hij doceerde aan de VUB. De platen hebben een diameter van 30 cm en zijn van kunststof die van een magnetische laag voorzien is. In de platen is een groef, net zoals mij een fonoplaat. Ik tel 20 groeven per centimeter.

De microfoon bevat ook de bediening. Een rode knop voor opname en een groene voor weergave. Als men op de groene knop blijft drukken draait de plaat omgekeerd. Zo kan men de tekst nogmaals horen.


De opname zelf gebeurt met een magneetkop die in de groeven valt. Hij zit in het bovenste deel van de recorder. De horizontale beweging ervan wordt door de spiraalvormige groeven gerealiseerd.

Hiernaast zie je een detailopname van de kop. Om de plaat aan te brengen moet men het deksel openen door op de ontgrendel knop te drukken.


Bovenop het deksel is een knop om de plaat te wissen. Er wordt gewoon een permanente magneet naar het oppervlak gebracht, gelijkaardig aan de recordon. Met de tweede knop kan men de positie van de opname- weergave kop instellen. Zo kan men zeer snel naar het gewenste deel navigeren.

Op de afstandsbediening is ook een knop waarmee de plaat tijdelijk gestopt kan worden en er een gaatje geprikt wordt in een markeerblaadje wat in de positieaanwijzer kan geschoven worden. Een cue-mark avant la lettre.

Het toestel dateert ergens van begin de jaren 1960. Het gebruik van gedrukte bedradingen doet dit vermoeden. Na het vervangen van de ontkoppelcondensatoren van het elektrolytische type en het reinigen van de relais contacten, werkte dit toestel weer uitstekend. Omdat hier al gebruik wordt gemaakt van een voormagnetisatie is de geluidskwaliteit veel beter dan die van de Recordon. De test met muziek was verassend goed.

De lampenbezetting bestaat uit een ECC82, EL95 en twee EF86's. De gelijkrichting gebeurt met een bruggelijkrichters. Waarschijnlijk al met silicium diodes.

De bouw is opvallend verzorgd. Je kan overal goed aan alhoewel de kabelboom soms wat in de weg zit.

De magneetplaten kunnen aan twee kanten gebruikt worden. Per kant kan men ongeveer 10 minuten opnemen. Als men tijdens de opname aan het einde van de plaat komt dan gaat er een belletje.

Bij het toestel heb ik 10 schijven. Je zou geneigd zijn ze te beluisteren op een platenspeler. Maar het staat er wel degelijk op dat het om magneetplaten gaat. Ze kan aan beide kanten gebruikt worden

Alibiphon

Dit is waarschijnlijk één van de eerste antwoordapparaten die ooit bestaan heeft. Het bouwjaar is omstreeks 1955. De meldtekst staat op een magnetische schijf. Hij staat er trouwens nog op en is van een Franstalige notaris.

Met de aangesloten microfoon kan men de boodschap opnemen. Hij mag 45 seconden duren. Met dit toestel kon enkel een boodschap afgespeeld worden. Voor opname van inkomende boodschappen had men een bijkomend docking-station nodig die op zijn beurt een bandopnemer stuurde.


Op het web vond ik het schema. Eigenlijk zeer eenvoudig van opbouw. De gebruikte buizen zijn een ECC40 en een EF40. Gelijkrichting voor de voeding met een selenium bruggelijkrichter.

Hiernaast een zicht op het binnenwerk. Het zwarte spul is de wismagneet. Links van de elektronenbuizen is de spoel van de wisoscillator. Verder zie je nog wat transformatoren en relay's.


Hiernaast een detailopname van de magneetkop. Hij beweegt zich van binnen naar buiten en beschrijft zo een spiraalvormig spoor. De magnetische laag is aangebracht op een dunne kunststoffilm die op een metalen draagschijf is bevestigd.

Het werd geproduceerd door Friedr. Merk Telefonbau A.G. uit München voor Willy Mûller & Co. K.G. - Spezialmagnettongerate fur Telephon, Diktat u. Reklame.

IBM serie 170/270

Dit dikteer toestel is van de firma IBM. IBM staat voor International Business machines. De firma die later bekend zou worden voor zijn computers. Dit bewuste toestel werd, volgens de onderhoudsfiche die onderaan het toestel zit, in dienst genomen in 1973.

Het opname medium is een magneetband van ongeveer 7,5 cm breed die in een lus aan elkaar is geplakt. Het principe van opnemen is ongeveer gelijk als bij de Recordon. De magneetkop schrijft sporen naast elkaar op de magnetische laag van de tape.


De beweging van de magneetkop gebeurt met een elektrische motor die onafhankelijk van de tapemotor werkt.

Hiernaast kan je de opname band zien. Het was eigenlijk de bedoeling dat de opname in een enveloppe gedaan werd en met de post kon verzonden worden.

Ficord

Dit toestelletje maakt gebruik van standaard magneetband op piepkleine spoeltjes. Vooraan zit een microfoontje die tevens ook als luidsprekertje dienst doet.

Dit toestelletje doet mij denken aan de detective serie " Mission Impossible".

Het is gemaakt in zwitserland.

GEVA

Dit is jeugdsentiment. Dit toestelletje heb ik al van sinds ik slechts een broekventje was. Het is een afdankertje die mijn vader ooit van ergens mee bracht. Ik heb er tijdens mijn jeugd vele uurtjes plezier mee beleefd. Men kan de basis bandloop functies bedienen met de schakelaar op de microfoon. Opname, pauze en terugspoelen.

Het zou eens moeten gerestaureerd worden maar de tijd ontbreekt mij.

 

Grundig Memorette

Bij deze dictafoon van Grundig is de losse spoel als een cassette aangeleverd. De tape wordt wel nog op een open haspeltje gewikkeld. Omkeren van de tape is daardoor onmogelijk. Om de opname uit de recorder te nemen moet men ze helemaal terug spoelen. Je kan dus zeggen dat dit een half cassette systeem, half open reel systeem is. Een voorloper van het cassette systeem dus.

Van de Memorette zijn talloze variaties bekend. Ook de bandcassettes zijn in tal van variaties gemaakt. Als men de gepaste machine niet heeft kan men altijd de band uit de cassette halen en hem afspelen met een standaard spoelenrecorder.

Deze Grundig Memorette wordt geleverd in een prachtig lederen tasje met afzonderlijk tasje voor de microfoon.

Memocord Perfecta AW200

Een bezoek op het lokale containerpark leverde dit toestel op. Het toestel is gemaakt in Oostenrijk door de Stuzzi Radiofabrik in wenen. De Memocord maakt gebruik van een eigen type cassettes. Het eigenaardige aan de cassettes is dat ze een ingebouwde teller hebben.

Het is mogelijk is om op twee sporen op te nemen. Door de gele knop in te drukken links schakelt men over naar het tweede spoor. Dan brandt er een lampje op de knop. Heel eigenaardig is dat het ook mogelijk is de cassette om te draaien. Als men dat doet dan hoort men de opname achterstevoren. Waar dit goed voor was is mij een raadsel. Het is wel zo dat bij het omkeren de teller omgekeerd staat.

De aandrijving van de cassette gebeurt niet met een capstan maar direct op de bandhaspel. Hiernaast zijn de rubberen aandrijfwieltjes te zien. Door toepassing van dit systeem is de bandsnelheid niet constant. Dit vormt geen probleem zolang de band in dezelfde cassette blijft.


Onlangs kwam ik tot de ontdekking dat er nog andere uitvoeringen bestaan van deze cassettes. Hier is geen teller met cijfers ingebouwd maar met een aanwijsnaald.

Mini Cassette
Dit Sony toestel maakt gebruik van minicassettes. Mini cassettes werden ook in toestellen van andere merken gebruikt, bijvoorbeeld Philips en Olympus. Ondertussen is Sony gestopt met de productie van toestellen die met mini cassettes werken.

Mini Cassettes werken zonder capstan, zodat de bandsnelheid niet constant is. Dit is geen probleem zolang de tape in dezelfde cassette blijft. Bij herstellen van een gebroken cassette kan dit wel problemen geven.

Micro Cassette

Een veel bekender systeem is de micro cassette. Dit systeem wordt door bijna alle fabrikanten gezien als universele standaard.

Door de komst van digitale opnemers is de MC ook al onder de met uitsterven bedreigde systemen te catalogeren.

Compact Cassette

Er zijn ook dictafoons die met de standaard Compact Cassette werken. Ze zijn vanzelfsprekend een stuk groter dan de toestelletjes met microcassettes.

Er zijn in de loop van de laatste 50 jaar veel verschillende dikteer systemen op de markt geweest die elk met hun eigen systeem of cassette type werkten. Het is mijn bedoeling om als de gelegenheid zich voordoet hier de lijst uit te breiden.