9,5mm

De firma Pathé werd in 1895 opgericht door de gebroeders Charles en Emile Pathé. Vanaf 1908 produceerden zij het Pathé Journaal op 35mm en ook op 28mm voor thuisgebruik. Maar zij zochten naar een formaat dat goedkoper was zodat zij meer films zouden kunnen verhuren.

Op 4 november 1922 kwam Pathé op de markt met een bijzonder filmformaat voor de amateur-filmer, het 9,5mm formaat. Ze plaatsten de perforaties voor het filmtransport in het midden tussen twee beeldjes en bereikten daarmee bijna dezelfde beeldgrootte als bij 16mm dat pas in 1923 door Kodak op de markt werd gebracht. Bij 16mm is er aan beide kanten een perforatie aangebracht zodat niet de volledige breedte van de film voor beeld kan gebruikt worden.

9,5mm film werd uitsluitend geproduceerd in zogenaamde "Safety Film". (tekening Bernard De Witte)

Pathé Baby Mini camera.

De eerste camera voor het 9mm5 formaat is de Pathé Baby uit 1923.

Hij is nog niet voorzien van een veermotor en moet met de hand gedraaid worden. Voor een beeldfrequentie van 16 beelden per seconde moet de slinger tweemaal per sekonde rondgedraaid worden en dat kan eigenlijk alleen als de camera op een statief geplaatst wordt. De camera bewegen tijdens het filmen was nauwelijks mogelijk.2 toeren per seconde

Voor de Baby was er een afzonderlijke veermotor beschikbaar. Hij werd mechanisch gekoppeld op de zwengel.

De camera is uitgerust met een Berthiot lens.

Links zie je het kenplaatje met het serienummer van de camera. Ze werden gemaakt bij de Continsouza fabrieken in Parijs.


In de camera gaat een cassette uit bakeliet met een metalen deksel. Ze wordt in volledige duisternis geladen met 9 meter film. Die film werd meestal geleverd in een rond doosje met daarin 3 losse rolletjes film. Die rolletjes worden ook wel "galettes" genoemd. Voor de latere camera's waren er grotere laders toegepast waarin tot 13 meter film paste. De laders waren onderling niet compatibel. De Baby gebruikt het type O. Later waren er ook daglicht spoeltjes die enkel in de speciaal daarvoor gemaakte camera's pasten.



Hiernaast kan men de beschikbare filmemulsies uit 1938 zien met hun prijzen in oude Franse Franken.

Er is de R.O.F. film, wat staat voor Rapide Ortho Finesse. Een film met zeer fijne korrel.
De P.S.P.F film wat staat voor Panchro Supersensible Finesse de grain extrême, aanbevolen bij zwakke lichtomstandigheden. Zijn gevoeligheid aan voor alle kleuren zorgt voor een beeld die overeenkomt met de indruk van het oog. Ideaal voor gebruik met kunstlicht.

De laders worden aangeboden zowel met film geladen als leeg. Men kon de films ook zonder lader kopen en ook lege laders kopen. De films werden verkocht met de ontwikkeling inbegrepen.

Gevaert Film

In België was vooral het merk Gevaert populair voor het 9,5 mm film-formaat. Hiernaast zie je een publiciteit voor hun filmaanbod van omstreeks 1950.

Rechts boven zie je de verpakking van 9,5 mm film. Ze zaten per drie zogenaamde galetjes in een blikken doosje. Men moest ze in volledige duisternis in de Pathé laders aanbrengen.

Hieronder kan je nog een aluminium doosje zien. Ernaast een verpakking van een Pathéscope filmcassette.

xxxxx

Pathé Motocamera

Dit is een latere versie die standaard met een veermotor werden uitgevoerd. Ze maken ook gebruik van een grotere filmcassette type H, waar 13 meter film in paste, in plaats van 9 meter. Men gaf deze camera's de benaming "MOTOCAMERA". Er bestaan diverse uitvoering van. Mijn eerste toestel is van het type "LUX" met Trianar Kraüs lens en slechts één opnamesnelheid. In de cataloog van 1938 staat een uitvoering met drie snelheden. 10, 15 of 21 beeldjes per seconde voor de prijs van 1095.- oude FF. Omgerekend in waarde van tegenwoordig is dit € 490.-.

Nog vermeldenswaard is het feit dat de veermotor zo krachtig is dat hij met één volledige opwinding, een volledige filmcassette kan vol filmen. Iets wat veel 8mm en 16mm camera's hem niet nadoen.

Pathé Motocamera

Hiernaast een tweede uitvoering van de Motocamera. Van dit toestel heb ik ook de handleiding. Hieronder twee beeldjes daaruit. Op de zijkant van deze camera bemerkt men de bevestigingsschoen voor de diverse hulpstukjes, waarvan het Pathexgraph titelapparaat er één van is.

xxx

Ditmar 9,5

Na verloop van tijd waren er ook andere merken die camera's gaan produceren voor het 9,5mm formaat. Vaak waren ze qua ontwerp geïnspireerd op ontwerpen van Pathé. Deze Ditmar camera lijkt verdacht veel op het "ROYAL" model van Pathé. Dankzij de ingebouwde fotocel is de juiste belichting instellen kinderspel. De Camera heeft 2 snelheden die elk met een afzonderlijke toets ingeschakeld wordt. Eén voor 16 en één voor 32 beeldjes per seconde. Hij is uitgevoerd in metaal dat bekleedt is met een kunststoflaag met lederlook. Die is echter losgekomen en beschadigd op meerdere plaatsen. Een beetje roest en een gebroken bakeliet zoeker beletten de perfecte werking niet. Deze camera werd aan mijn museum geschonken door Lucien Fenaux. Hij kocht hem tweede-hands in 1948 in Duitsland.

Pathé National

Een luxe uitvoering waarvan men de lens kon verwisselen. Voor het opnemen van titels bestond er dit handige apparaatje, de Pathexgraph.

Ercsam - Camex 9,5

Deze camera van het merk Ercsam is alweer ontegensprekelijk gebaseerd op de uitvoering National van Pathé. Ik vond hem ook terug in de cataloog van 1949 waar hij aangeprezen wordt voor zijn compacte afmetingen en zijn licht gewicht van 1250 gram. De prijs van toen: 31 340 FF. Omgerekend in huidige waarde, ongeveer € 750.-

Hij is uitgevoerd in een onder druk gegoten legering. Het mechanisme is zeer verzorgd en geluidsarm. Het filmkanaal is in verchroomd staal. De robuuste motor kan 8 meter film afrollen zonder onderbreking. De filmteller is van het type die continu afwikkelt. Hij is zeer nauwkeurig en is onontregelbaar. Het terug op nul stellen is eenvoudig en zeker.

De camera werkt met een zogenaamde 'auto-chargeur' wat het laden vereenvoudigd tot in het uiterste. De film bevindt zich in een geleider en vindt automatisch zijn juiste weg. Hij was er voor 9 en 12 meter film. Helaas is er bij mijn exemplaar zo geen lader meer aanwezig.

Het hierboven afgebeelde naamplaatje bevindt zich bovenaan de camera, onder de riem. Hiernaast zie je het binnenwerk van de camera.(type G.S) Er bestond ook een uitvoering met een volledig gechromeerde binnenkant. (type H.S.)

De standaard Cinor lens van 20mm kon worden voorzien van een voorzetlens met factor 0.5 of vervangen worden door een telelens van 50 mm. De zoeker kan op deze 3 waarden worden aangepast. Naast 4 filmsnelheden (8-16-24-32) was er ook enkelbeeld opname mogelijk. Hieronder, samen met zijn optioneele tas van 8 525.- FF ( € 200.-)

Pathe Webo A 9,5

Bouwjaar 1946 en tot 1960 geproduceerd. Werkt met laders gevuld met 15 meter film.

Pathe Webo M

Eén van de meest tot de verbeelding sprekende camera's voor 9,5mm film is de Pathe Webo type M. Hij kon met 30 meter film die op een daglicht spoeltje gewikkeld was, geladen worden. Hier onder een verpakking van zo'n filmrol. Links een afbeelding uit een magazine van de camera.

Cinegel Super HL 9,5

Deze camera maakt ook gebruik van film op daglichtspoeltjes.

Met zijn 4 snelheden (8, 16, 24 en 48 b/s) is hij één van de meer gesofistikeerde camera's voor het 9,5mm formaat. Tevens is er beeld per beeld opname mogelijk voor animatie of trucage's.

Drie lenzen op een draaisysteem. 10, 20 en 50mm. SOM Berthiot Paris. Om de zoeker aan te passen aan de toegepaste lens is er een regelknop op geplaats. Deze kan variabel ingesteld worden tussen 10 en 100 mm. Zo kan men ook gebruik maken van nog andere lenzen dan de drie standaardlenzen.

 


In de camera ziet men de lege spoeltjes voor films van 30 meter en voor 15 meter. Het is steeds het nieuwe spoeltje dat blijft zitten na belichting van de film.

Een zoektocht op het web over deze camera levert niet veel op. Daaruit besluit ik dat deze camera eerder zeldzaam is.