Contrareformatie in West-Vlaanderen

Een voorbeeld van plaatselijke geschiedenis

Bart Vandenbussche

 

15. ARMENZORG

15.0. Overzicht: armenzorg


Vanuit de evangelische boodschap is de Kerk verplicht om zich voor de 'minsten der mijnen' in te zetten. De organisatie van de parochiale armenzorg berustte bij de armendis, ook nog armentafel of H. Geesttafel genaamd. Periodiek verkozen dismeesters oefenden het bestuur uit onder het controlerend oog van de pastoor en de wereldlijke overheid.

Om de hulpverlening te bekostigen waren de armentafels aangewezen op de liefdadigheid van de bevolking. Dank zij schenkingen kregen zij heel wat gronden in hun bezit, die verpacht werden aan de meestbiedenden. Verder was er een omhaling tijdens de mis met de "schaele van devotie". Daarnaast zorgden de kleine giften bij openbare verkopingen, de hout- en grasverkopen en de armenbussen in de herbergen voor nog wat inkomsten.

Op welke manier hielp de armendis de behoeftigen? De meest rechtstreekse hulpverlening bestond in het bezorgen van voedsel, klederen en brandhout. Geldgiften kwamen minder voor, omdat dit geld soms werd verbrast in de herbergen. Een vaak voorkomende vorm van tussenkomst bestond in het uitbesteden aan pleegouders van weeskinderen of gehandicapte, zieke en bejaarde disgerechtigden. De armen of wezen werden toegekend aan de minstvragende (bron 15.1). Verder kwam de armendis tussen in geneeskundige verzorging, in begrafeniskosten, in huisvestingskosten en in schoolgeld.

Normaal vonden de uitdelingen in de kerk na de goddelijke diensten plaats. Het verplichtte armen dus om aanwezig te zijn op de godsdienstige plechtigheden of om hun kinderen naar de catechismusles te sturen. Want bij wegblijven uit de kerk mocht steun aan armen geweigerd worden. Wie niet leefde volgens de regels van de Kerk, kon armensteun het best vergeten (bron 2.12) (bron 15.2). De contrareformatorische Kerk dwong armen zich aan de Tridentijnse normen te conformeren. Armen dwingen katholiek te leven en te sterven was in de visie van de contrareformatorische prelaten zowel gods- als mensendienst, want op die wijze meenden ze hen van de eeuwige ondergang te redden.