Staf de Clercq (1884 - 1942)

De Clercq, die als onderwijzer de verfransing te Brussel en op de taalgrens lijfelijk ondervindt, is vanaf 1911 actief in taalgrensacties. Zijn Vlaamsgezindheid koppelt hij aan een verdediging van de katholieke moraal tegen verfransing en onzedelijkheid.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog evolueert de oorlogsvrijwilliger De Clercq, hoewel hij gematigd blijft, in dezelfde richting als de Frontbeweging. Van 1919 tot 1932 is hij Kamerlid voor de Frontpartij in het arrondissement Brussel.

In het ideologisch verdeelde Vlaams-nationalisme is hij vooral een brugfiguur. Hij kant zich tegen het fascistische gedachtegoed van Joris van Severen. Tegelijk werpt hij zich op als een anti-belgicist. Begin 1933 wordt hij voorzitter van een comité dat het partijpolitieke Vlaams-nationalisme moet herenigen. Hij meent dat het Vlaams-nationalisme ideologisch vernieuwd moet worden. De stichtingsproclamatie van het Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV) van 8 oktober 1933 huldigt het Dietse anti-belgicisme en de rechts-autoritaire principes van de radicale West-Vlamingen. Voor deze tegemoetkoming wordt De Clercq op papier de autoritaire leider. Hij raakt in conflict met de gematigde partijleden.

De verkiezingsoverwinning van het VNV in 1936 verstevigt zijn positie. Hij dwarsboomt de gematigde VNV-vleugel door met Diets-revolutionaire taal elke samenwerking met andere partijen onmogelijk te maken.

De Clercqs houding voor de oorlog is dubbelzinnig. Hij acht een neutrale status van België de beste garantie om buiten een nieuwe oorlog te blijven, maar zoekt toenadering tot Nazi-Duitsland als voorbereiding op een nieuw activisme.

De Vlaams-nationalistische parlementsleden onderschrijven op 14 mei 1940 het ordewoord "geen tweede activisme", maar reeds op 3 juni 1940 voert De Clercq besprekingen met het Duitse Militaire Bestuur. Hij stelt zijn beweging "volledig ter beschikking met raad en daad". Bij zijn dood zat het VNV tot over de oren in de collaboratie. De Clercq meende dat de vlucht vooruit de beste verdediging was.