Dante Aleghieri
Inferno

Dante Aleghieri
Purgatorio



Dante Aleghieri
Paradiso

Dante Aleghieri
Vita Nuova


Dante Alighieri
Portrait of Dante Alighieri (1265-1321)
by Alessandro Botticelli.  
Tempera on canvas (c.1495) 
Private collection, Geneva, Switzerland


In Dante en Petrarca vinden de Middeleeuwen
hun literaire hoogtepunten.
Beiden zorgen zij voor een prelude op de Renaissance.
Beiden bezingen zij ook de hoofse liefde. Dante is
in de eerste plaats de grandioze dichter van 'La Divina
Commedia', maar ook zijn jeugdwerk, 'Vita Nuova' is
interessant. Dit laatste bestaat uit 25 sonnetten,
4 canzones, 1 ballade en 1 stanza.
Het thema van 'Nieuw Leven' is Dante's liefde voor
Beatrice. De dichter beschrijft hoe hij haar voor
het eerst ziet (1283) wanneer zij negen jaar oud
is en hoe hij haar opnieuw ontmoet als zij achttien
is. Bij die ontmoeting schenkt zij enige aandacht
aan hem en dat maakt hem dronken van geluk.
Om zijn liefde te maskeren, veinst hij dat hij ook
interesse heeft voor andere vrouwen. Met dit doel
schrijft hij zelfs enkele sonnetten. Dit heeft als
gevolg dat Beatrice weigert hem bij een volgende
gelegenheid te groeten, waardoor hij neerslachtig
wordt. Tevens heeft hij visioenen over haar en
'voorziet' haar vroegtijdige dood. In die gemoeds-
toestand schrijft hij een aantal gedichten om haar
te verheerlijken. Hij put hieruit enige troost,
maar wordt overmand door verdriet als Beatrice
niet lang daarna sterft.
'Vita Nuova' (1293) wordt dan afgerond met
gedichten en commentaar, die hij schreef na haar
dood. Zijn hele verdere leven blijft in het teken
staan van 'zijn allerliefste.'
Zo laat hij zich ook in zijn meesterwerk, 'La Divina
Commedia' begeleiden door Vergilius en Beatrice.
Achter Beatrice ('Zij die gelukkig maakt') gaat Bice
Portinari schuil. Zij was een Florentijnse, die
getrouwd was met de koopman Simone dei Bardi.
Zij stierf op jeugdige leeftijd in 1292.
Ondanks zijn 'hoofse liefde' voor Beatrice trouwde
Dante in 1285 met Gemma Donati, met wie hij vier
kinderen kreeg (Giovanni, Pietro, Iacopo en Antonia).



Bloemlezing uit Vita Nuova

ALLE MENSEN
MET EEN LIEFDEVOL HART

Alle mensen met een liefdevol hart,
lees deze verzen zonder respijt
en geef me uw mening in openheid,
in naam van Amor, die ons verwart!

De nacht had al een derde van de tijd
aan de fonkelende sterren ontnomen,
toen Amor zich vertoonde in mijn dromen,
een dwangbeeld waar ik nu nog onder lijd.

Hij hield mijn hart verheugd in zijn handen
terwijl hij zich aan mijn liefste wijdde,
zodat de slaap haar leden overmande.

Hij wekte haar, waarna hij haar leidde
naar mijn hart, dat deemoedig brandde.
Toen hij wegging, zag ik dat hij schreide.



BALLADE

Ik wil dat je naar Amor gaat, ballade,
en hem naar mijn beminde vergezelt,
zodat op grond van wat je hem vertelt,
hij zich oprecht met haar kan beraden.

Je bent zo zacht, ballade, en zo bescheiden
dat je, al ga je alleen,
rustig jouw ogen naar haar op kunt slaan.
Als je elke onzekerheid wilt vermijden,
dan kun je best meteen
aan Amor vragen met je mee te gaan.
Het is of zij die je te woord moet staan
de pijlen van haar gramschap op mij richt.
En zonder Amor zou zij je wellicht
met schade en schande overladen.
En als je haar met aangename stem
vergeving hebt gevraagd,
ga dan op deze wijze voort:
'Lieve Vrouw, ik kom hier op verzoek van hem
die hoopt dat het je misschien behaagt,
als je zijn eerbiedige bede hoort.
Amor zelf, al was hij bekoord door jou,
deed hem veranderen toen hij keek
naar anderen, maar hij bleef je trouw.

Zijn innerlijk is je buitenmate
toegedaan. Voor jou alleen
is het bestemd en wil het
zich openstellen, voor altijd.'
En is zij niet tot luisteren bereid,
laat Amor het dan vertellen.
En mocht je verzoek haar kwellen,
vraag dan of ik de gunst mag verwerven,
om in dienst van haar te sterven,
wat ik als haar dienaar niet versmaad.

Zeg tegen Amor, die je moet danken,
dat hij, voordat je gaat,
aan haar gevat mijn gedrag verklaart.
En vraag dan of hij bij 't horen van je stem
nog even blijft en praat
over de trouw waarmee ik me aan haar hecht.
En vraag of zij, zodra zij mij oprecht vergeeft
na deze bede, zich tooien wil met vrede.
Wil je nu gaan, lieve ballade
en haar smeken om genade.



VERVULD VAN LIEFDE
ZIJN AL MIJN GEDACHTEN

Vervuld van liefde zijn al mijn gedachten,
ofschoon ze van elkaar totaal verschillen:
de ene verwijst naar haar dwaze grillen,
de andere doet mij naar haar gaven smachten,

de ene vervolgt mij met jammerklachten,
de andere doet mijn hart van hoop doortrillen,
terwijl ze allemaal hetzelfde willen:
mijn kwellingen genadevol verzachten.

Vandaar dat ik niet weet waar te beginnen,
noch zie in welke richting ik moet gaan,
zozeer bedwelmt de liefdesroes mijn zinnen.

Als ik de serene weg in wil slaan,
vraag ik opdat zij mij zou beminnen,
aan vrouwe Erbarming om mij bij te staan.



O LIEFSTE ALS JE SAMEN
MET DE VROUWEN

O liefste, als je samen met de vrouwen
om mijn verschijning lacht, besef je niet
waarom ik verbleek en van kleur verschiet,
alleen al door je schoonheid te aanschouwen.

Zo je enig besef had, zou 't je berouwen
dat mijn persoon je onverschillig liet.
En wanneer Amor mij dichtbij je ziet,
dan blaakt hij van moed en zelfvertrouwen,

zodat al mijn verstand voor hem moet wijken
-voor een deel geveld en voor een deel verjaagd-
waardoor hijzelf naar jou kan kijken.

En nadat ik dan haast ben weggejaagd,
voel ik mijn gemoed bijna bezwijken,
onder de huiver die het nog belaagt.



ALS DE SCHOONHEID VAN JE AANBLIK
MIJ VERBLIJDT

Als de schoonheid van je aanblik mij verblijdt,
krimpt elk verzet, o liefste, in mij ineen.
Als ik bij je ben, zucht ik: 'O hart, strijd
voor wat je waard bent en vlucht dan heen!'

Voor mijn lijkbleek gezicht wordt alles zwart
en vallend zoek ik soelaas bij iedereen.
In de angstige roes die mij verwart
hoor ik: 'Sterf, o sterf dan!' van elke steen.

En wie mij ziet wanneer mij dit gebeurt,
is schuldig, als hij niet vol mededogen
laat zien hoe hij om mijn ontzetting treurt.

En ach, wie wordt niet tot in 't hart bewogen
als hij, wanneer je om mij spot bespeurt
hoezeer de dood zich nestelt in mijn ogen.



ALS IK DENK AAN
MIJN DIEPDONKER BESTAAN

Als ik denk aan mijn diepdonker bestaan
waarin ik door Amor word gedreven,
verzucht ik door meegevoel omgeven,
of dit anderen ook wordt aangedaan?

De liefde valt mij zo onverhoeds aan,
dat ik er vaak bijna ben ingebleven
en ik slaag er alleen in om te blijven leven,
door geestelijk naar jou op weg te gaan.

Ik tracht dan in jouw ogen te lezen
en al zijn ze moeilijk te begrijpen,
ik meen dat jouw blik mij kan genezen.

Maar alleen al door naar jou te kijken,
sidder en beef ik met heel mijn wezen
en voel ik de ziel uit mijn lichaam wijken.



LIEFDE EN LIEFTALLIGHEID
ZIJN NIET TE SCHEIDEN

Liefde en lieftalligheid zijn niet te scheiden,
zo deelt de wijsgeer in zijn verzen mede,
en de een laat zich door de ander leiden
zoals menselijk bewustzijn door de rede.

De bezielde natuur bewerkt dat beiden,
liefde en lieftalligheid, één huis betreden,
waar soms vliegensvlug en soms na tijden
de eerste ontwaakt in 't wezen van de tweede.

Dan is het de schoonheid van een vrouw die maakt,
dat de man via het oog vervuld wordt van
verlangen naar de vreugde die hij smaakt;

En daarvan raakt hij soms zo in de ban
dat in zijn hart de liefdesgeest ontwaakt.
Een vrouw ervaart hetzelfde bij een man.



MIJN LIEFSTE HEEFT LIEFDE
IN HAAR OGEN

Mijn liefste heeft liefde in haar ogen,
waardoor zij alles adelt en verrijkt;
Het hart van elke man die naar haar kijkt
wordt bij haar groet sidderend bewogen,

zodat hij door ootmoed neergebogen,
onder de last van zijn tekort bezwijkt,
omdat voor haar boze hoogmoed wijkt.
Vrouwen laten wij haar lof verhogen!

Alles wat puur is en teder en zoet
rijst in het hart van wie haar hoort. Geprezen
is hij die haar als eerste heeft ontmoet!

Wat in haar gave glimlach staat te lezen
blijft diep en sprakeloos in het gemoed,
want zo wonderlijk minzaam is haar wezen!



IK VOELDE HOE EEN LIEFDESGEEST
ONTWAAKTE

Ik voelde hoe een liefdesgeest ontwaakte,
die heel diep in mijn slaap verzonken lag.
Amor die mij vanop een boogscheut raakte,
was ongelooflijk vrolijk op die dag.

Hij riep: 'Bewijs mij hulde!' en slaakte
zuchten van zaligheid, terwijl zijn lach
mij mateloos blij en gelukkig maakte.
Aan de kant waar hij zich vertoonde, zag
ik Giovanna* en Bice** met elkaar
stralend naar ons toe komen, allebei
even verrukkelijk en wonderbaar.

Ik herinner mij goed hoe Amor zei:
'Lente heet de eerste en Liefde noem ik haar,
die als tweede komt en sprekend lijkt op mij!'

*Giovanna werd omwille van haar schoonheid
ook Primavera genoemd.
**Bice Portinari is Beatrice.


ZO INGETOGEN EN BEKOORLIJK
BLIJKEN DE BLIKKEN

Zo ingetogen en bekoorlijk blijken
de blikken van mijn dame als ze groet,
dat ze elkeen, die haar ziet, verstommen doet
en elke oogopslag bedeesd doet wijken.

Wanneer lofuitingen haar oor bereiken,
gaat zij schroomvallig voort, door tact behoed;
En haar verschijning lieftallig en zoet
doet haar op een droom van een vrouw gelijken.

Zij beroert bij elkeen die haar gadeslaat,
het hart dat vol zoete verrukking zucht,
wat hij die het niet meemaakt niet verstaat;

Alsof er langs haar lippen een geest ontvlucht,
die louter lust en liefde achterlaat
en zachtjes prevelt tot de ziel: 'Zucht, o zucht!'



HIJ IS VOLMAAKT VERVULD
VAN ZALIGHEID

Hij is volmaakt vervuld van zaligheid,
wie mijn liefste ziet tussen de vrouwen,
en elke vrouw die haar op straat begeleidt
is God dankbaar voor wat zij mag aanschouwen!

Zo vol van deugd is haar schoonheid, dat nijd
en jaloezie heel en al verflauwen,
zodat iedereen zich met haar verblijdt
in minzaamheid, liefde en vertrouwen.

Haar aanblik maakt de wereld zacht en teer
en strekt door al wat bruut is te verjagen,
zichzelf en ook menige vrouw tot eer.

Ze weet zich aangenaam te gedragen,
zodat wie zich herinnert elke keer
de zucht voelt van liefde en welbehagen.



ACH KOM BIJ ME VRIENDEN
MET EEN EDEL HART

Ach kom bij me vrienden met een edel hart
en luister met meegevoel naar de zuchten,
die ontroostbaar mijn droeve borst ontvluchten,
daar ik anders zeker sterven zou van smart.

Mijn ogen zijn door het wenen zo verstard,
dat ik van hen, als ik mijn leed wil luchten,
zo een doffe machteloosheid moet duchten,
dat mijn pijn mij moedeloos maakt en verward.

Droevig zuchtend zul je mij horen smachten
naar mijn beminde die met deugd beladen
opsteeg naar de hemel, die haar verwachtte.

Mijn bestaan op aarde zal ik versmaden
omdat ik niet meer geniet van de zachte
en louterende kracht van haar genade.



ACH PELGRIMS
MET DIE RUSTIGE SCHREDEN

Ach pelgrims met die rustige schreden,
van hen die over de hemel dromen
en die van heinde en verre komen,
wat blijkt uit de tongval en gebeden.

Jullie hebben deze stad betreden
zonder dat één van jullie 'n traan vergiet,
alsof er geen pijn bestaat of verdriet,
dat hier door iedereen wordt geleden.

Als jullie rondkijken in de straten
om even op dit lijden acht te slaan,
dan zouden jullie de stad verlaten.

Ach, sinds Beatrice is heengegaan,
heeft elkeen die over haar wil praten,
bittere tranen in zijn ogen staan.


© Vertaald door Lepus.

De 'Vita Nuova' is geschreven in de 'Dolce Stil Novo'.
Deze stijl werd o.a. beïnvloed door de liefdeslyriek
van de Provençaalse troubadours.
Dante streefde in dit werk naar de idealisering
van de vrouw en naar morele vervolmaking.




Dante Alighieri - Home Page


Dante Alighieri - Vita Nuova


Dante Alighieri - Inferno


Dante Alighieri- Purgatorio


Dante Alighieri- Paradiso


Dead Poets Society



Homepage


Pageviews since/sinds 21-03-2002  

© Gaston D'Haese: 04-04-2005.
Laatste wijziging 16-12-2015.

E-mail: webmaster