DaniŽl Heinsius

 Aen Rossa


          Aen den Leser, te weten zijn beminde, 
          in zijn Latijnsche gedichten Rossa genaemt.
GHy die met u gelaet, en soete blixem straelen
Van u klaer aengesicht mijn arme siel doet dwaelen,
Die met een heerschappy en sachte tyranny
Berooft my van mijn hert, my selve weert van my,
Die met de toovery van liefelick te spreken,
En daer by wreedt te sijn, mijn hert in my doet breken,
Niet door verboden list, of quade duyvel konst,
Maer door een soet gesicht, en geen volkomen jonst,
Wilt met een bly gelaet dees woorden overlesen,
Gestelt door uwen slaef, die dronck is van u wesen,
Die blindt van het vergif dat van u oogen schijnt,
Al levende vergaet, al lacchende verdwijnt,
Die ghy benomen hebt door u gesicht, u leden,
V schoonheyt sonder maet, zijn wijsheyt ende reden,
Die ghy gebonden houdt, en toomt met uwe deucht,
Dat hy hem in zijn leet volkomelick verheucht.
Ick die te voren placht mijn leser te gaen soecken
Met een sorchvuldich hert door al des weerelts hoecken,
En kenne nu maer een, en komend' in u handt,
Aen bidde den autaer van u volmaeckt verstandt.
Ia sonder yemandt meer beneven u te achten,
Stort ick in uwen schoot het merch van mijn gedachten,
Het beeldt van mijn gemoet: gelijck ick altijdt ben
In't midden van den brandt getrocken met de pen.
Godin siet aen het leet, waer van de beste vruchten
Niet anders sijn dan pijn, dan klagen ende suchten,
Siet aen het droef geluyt, dat voortijt uyt de mondt
Alleenlick quam gevloeyt, maer nu uyt 'sherten grondt.
Godin siet aen dit werck, en over dese dichten
Laet eens de gouwen glans van u schoon oogen lichten,
Dat vier van u gesicht, daer mede ghy doorboort
De vesten van mijn siel, my liefelick vermoort.
Ghy hebt my eerst gequetst, sijt weder de geneser
Van dese droeve sieckt. Dit doen de lieve Leser
Wensch ick u veel gelucks, my selven soo veel goet
Als ghy my nu verdriet en swaricheyt aendoet.

Heinsius bezong zijn liefde voor Rossa meestal in het neolatijn. Tussen zijn twintigste en zesentwintigste levensjaar schreef hij 68 Latijnse ElegieŽn. In een groot deel ervan beschreef hij zijn liefde voor Rossa, die wat ouder was dan hij. Het vorige gedicht stond echter in zijn 'Nederduytsche Poemata'. Rossa kon het dus eventueel lezen (wat misschien de bedoeling was), wat ze niet kon met de Rossagedichten in het Latijn. Vrouwen in de 17e eeuw beheersten namelijk geen Latijn... "Rossa was waarschijnlijk een adellijk meisje. Zij zou eerder klein van gestalte geweest zijn en niet bijzonder knap. Uiteindelijk verkoos Rossa een rivaal, die veel ouder was dan Heinsius." De voorgaande theorie wordt ontwikkeld door de Nederlander Renť Veenman in zijn artikel 'Over de liefdespoŽzie van een Leidse humanist' (pag. 215 t.e.m. 225).
Zie Liefde in Holland


Linecol

 Elegie

DOorluchtige Princes van Neerlandts rijcke stede,
En laet u niet voorstaen dat ick u kom betreden
Om u vermaert gebou, dat heerelick cieraet
Dat tot den hemel toe schier opgetrocke staet.
Noch om u tores hoog, noch om u groote kercke,
Noch om u straeten breet, noch om u oude wercken,
Noch om dat Phoebus self de vader van't verstandt
En Pallas haeren stoel heeft binnen u geplant.
Veel min om eenig goet, of kostelicke waeren,
Gelijck den koopman doet, kom ick tot u gevaeren.
Een hert gelijck het mijn, een brandende gemoet,
Alleen naer lof en prijs en past niet op het goet.
Twee oogen soeck ick hier, die my de mijn verblinden,
Ontstelen my mijn hert. soo ick die niet kan vinden,
Vaert wel Ű schoone stadt. ick laet u weder staen,
Ick gae gelick ick quam. mijn bootschap is gedaen.
Maeckt schipper weder seyl, en laet ons gaen doorsnijden
Neptuni woeste veldt. en wilt den schoot niet mijden.
Set vry set in den top, en laet de schuyte gaen
Al loevend' aen de grondt, soo hebt ghy haest gedaen.
Een ongeluckich slaef van vrees en hoop begeven,
En kan op zee niet min verliesen dan zijn leven.
Die eenmael derven moet zijns alder liefste schoot,
Stelt onder zijn geluck de huyre van de doot.
Of laet ons henen gaen naer onbekende landen,
Al waer de Ooste Son den Indiaen doet branden,
Of naer het Weste toe, of daer de Noortsche nacht
VVtsluytende de Son, den anderen verwacht.
Alleen wens ick noch eens voor't lest te mogen groeten
De oorsaeck van mijn doot, te storten voor haer voeten
Mijn onuytbluslick vier. Hoort soete Koningin
Dees woorden voor het lest, en druckts' in uwen sin.
Als my de bleecke doot het leven heeft benomen,
Dees arme siel gerooft, wens ick voor u te komen
Gedreven door de windt. siet my doch eenmael aen,
En laet een weynich tijt u groote wreetheyt staen.
Maer neemt een handt vol sandts, en wilt daer ondermengen
Twee traenen ofte dry, en my daer met besprengen.
Een soentjen waer te veel. oock soudt ghy Ű Ionckvrou
Bevreest sijn dat het my weer levend' maecken sou.
Doch sucht eens ende segt, Ghy sijt te vroech gebleven,
En haddet wel verdient met my te mogen leven,
Dat ick u niet en hebb' naer u verdienst geloont.
Dit is genoech voor u. Het ander sal ick wachten,
Van die my naer mijn doot behoorlick sullen achten,
Gelijck de minnaers doen. de soete Venus bendt,
Of die den grooten Godt Apollo heeft gekent.
De minnaers sullen eerst haer droef heyt komen klaegen,
En sitten op mijn graf, en weenen heele daegen,
En hangen daer een kroon van myrten boven aen,
Van myrten die altijdt met groene tacken staen.
Daer onder sullen zy op seker hooge tijden
Elck met zijn alderliefst' een soeten strijdt gaen strijden.
Die best voecht lip aen lip sal hebben tot zijn loon,
En voor den hoochsten prijs de groene myrten kroon.
Daer naer dat ander volck, de benden der PoŽten,
Die met een dulheyt wijs van Phoebus sijn beseten,
Die sullen met haer konst beweenen mijnen noot,
En stellen op het graf de oorsaeck van mijn doot.
Die hier begraven licht was sieck van soete wonden,
Die hem zijn alderliefst' hadd' in het hert gesonden.
Noch bidt hy dat hy mach soo veel gelucks ontfaen,
Als zy hem ongeneucht en quaet heeft aengedaen.
Dit sal staen op den steen. Het ander sal men seggen,
En d'oorsaeck van mijn doot op u alleene leggen.
Godin bedenckt dy wel. doch als het wesen moet,
Soo moet ick t'eenemael uytstorten mijn gemoet.
O goddelick gesicht, Ű aensicht kroon der kroonen,
Tyran van dit gemoet, en koninck aller schoonen,
O beul van die u dient, Ű smert, Ű bitter pijn,
O kancker sonder hulp, sieckt sonder medecijn,
O winckel van ellendt, Ű klip van mijn gedachten,
O steenrots van de min, vonck van mijn droeve nachten,
O spiegel van mijn leet, Ű zee van ongenaed',
O put van mijn verdriet, Ű afgrondt van mijn quaet.
O moedige Godin, Ű adem van mijn leven,
O leven van mijn siel, die my de moet kont geven,
En wederom beneemt, Ű onverwinlick dier,
Brantstichster van dit hert, en stoockster van dit vier.
VVie meenstu dat ick ben? een suffer van de straeten,
Die u volmaeckte deucht niet soude konnen vaeten,
Een keersse sonder licht, een lichaem sonder geest,
Een aensicht sonder oog, een mens-gelijcke beest?
Een van't gemeene volck, gelijck ghy t'allen tijden
Van uyt u venster siet, en voor u deure lijden?
Ick sweer ghy sijt verdoolt. een ander heeft het goet,
Maer ick een konincks hert, een princelick gemoet.
Dat niemandt niet en dient, dat niemandt naer kan loopen,
Al wist ick voor een woordt de weerelt gans te koopen.
V neem ick alleen uyt, al mijn eergiericheyt
Heeft tot haer uyterst' endt u soete suyverheyt,
V maechdelick gelaet. Een ander laet ick swerven,
En naer den Haege gaen om staeten te beerven,
Bewandelen het hof, bespien aen alle kant
VVie datter komen sal, staen met den hoet in d'handt.
Godin bewaert dat woordt, al die ick soo sie draeven,
Naer eer of naer gewin, en acht ick niet dan slaeven.
Te vreden met het mijn, ben rijcker, dan die leeft
Besitter van veel goets, en niet genoech en heeft.
Den rijckdom en licht niet in landen ende steden,
Maer die niet veel en heeft, en is nochtans te vreden,
Trotst al wat datter leeft, de kroonen en 'tgewelt,
De scepters en het goet is onder hem gestelt.
Zijn hert staet altijt vast, en sonder te bewegen,
Niet tot vergancklick goet of ydelheyt genegen,
Bemantelt met de deucht, die maeckt hem kloeck en sterck,
Gerust en altijt bly. dat is zijn bollewerck.
Al wat het diep gewelf des hemels kan bepaelen,
Al wat de gulden toorts der sonne kan bestraelen,
Veracht hy al te saem, en siet hy niet eens aen.
Het sy hoe dat het wil, het moet doch al vergaen.
Alleen de kloecke geest geleert en wel ervaeren
Doorbreeckt al watter is, is meester van de jaeren.
De doot en kent hy niet. schopt met den voet het graf,
En als de mensche sterft, en weet hy niet daer af.
Ia self die hy verkiest moet leven en niet sterven,
En eenen grooten naem in eeuwicheyt beerven,
Bevrijt sijn van de doot. indien ghy daer naer staet,
En niet naer windt en roock, ick geef u goeden raet.
VVy sullen noch te saem opklimmen van der eerden,
Doorvliegende de locht met ongetoomde peerden.
Die Phoebus voor my voet: tot dat wy raecken aen
Den maechdelicken berch. daer sullen wy af gaen.
Daer sult ghy vinden staen veel blinckende Ionckvrouwen,
Die eenen grooten naem in eeuwicheyt behouwen,
Die met haer schoon gelaet, en vriendelick gewelt
Ontsteken hebben 'thert van menich wijsen helt.
Daer sult ghy mede sijn. Ick sie alree de tijden
Dat die mijn dichten leest, u dickwils sal benijden,
Dat menige Ionckvrou ontstekende van spijt,
Sal wenschen in haer hert te wesen die ghy zijt.
Godin ick weet de wech. ick hebbe mijne stappen
Soo menichmael gestelt op Heliconis kappen,
En mijnen voet geplant daer menich mensch naer wenst
Beneven de fonteyn van Pegasus den henst.
Ick hebbe van joncks af met geen gemeene wiecken
Doorvlogen en doorrent de wegen van de Griecken,
En Roomen wel doorsien. ten lesten opgedaen
Den ongebaende padt daer Nederlandt mach gaen,
Soo datse van nu voort met Phoebi susters danssen
Op't hoogste van den berch, niet passend' op de Franssen,
Of haeren grooten moet, en mogen vry en vranck
Vuyt Castalis de beeck gaen haelen haer belanck.
Die eenmael daer uyt drinckt moet lof en eer verwerven,
Al waer hy tienmael doot, en sal nochtans niet sterven.
God herbercht in zijn hert, en heft zijn sinnen op,
Doet gloeyen zijn gemoet, doet roocken zijnen kop.
Hy wandelt boven d'aerd' en boven al de volcken,
Naeckt met het hooft de locht, en metten geest de wolcken.
VVat dat hy denckt of spreeckt, en wat hy doet, hy maeckt
Dat naer de Goden rieckt, en naer den hemel smaeckt.
Ionckvrou dit is het volck dat Koningen doet leven,
Dat Princen haeren naem en haeren lof moet geven.
Die lustich van gemoet, van niemandt slaef en sijn
Als van de suyver deucht, en een volmaeckt aenschijn.
De minste niet van al, gewondt met soete smerten,
Van licchaem niet te groot, maer groot genoech van herten,
Aenbiedt u zijnen dienst, en bidt gelijck ghy siet
Om al zijn leven lanck te sijn in u gebiedt.
Godin volcht goeden raet. doch dat ghy my doet lijden,
VVeet dat men't weten sal van nu tot alle tijden.
Denckt op soo menich jaer, denckt op het groot getal
Van menich groot gemoet, dat naer ons komen sal.
Die u verdoofde siel soo weynich sal behaegen,
En sullen my te meer gesaemdelick beklaegen,
Hoe dat ick u meer acht. want soo ick niet verwerf,
Ick salu doen dat spijt, dat ick u dienaer sterf.

Linecol

 Elegie, ofte Nacht-klachte

DEwijle dat de nacht op alderhande dieren
Verspreyt haer droevich kleet, op Velden en Rivieren,
En dat de wilde zee vermindert haeren stroom,
En dat de weerelt gans licht als in eene droom:
Dewijle dat de locht uytsteect haer goude oogen,
Die haer uyt 's hemels sael al springende vertoogen,
En dat de droeve maen haer broeders plaets bewaert,
Die morgen wederom sal komen nae de aerd':
Soo dwael ick hier alleen daer my mijn sorgen draegen,
Om van u fel gemoet en wreede sin te klaegen,
Ionckvrou ghy licht gerust, en blaest uyt uwen mont
Dat goddelick venijn dat my dus heeft gewont,
In uwen eersten slaep van alle sorg' ontbonden,
Neit denckend' op mijn vier, niet denckend' op mijn wonden,
Niet denckend' om den God die met zijn wreede kracht
Heeft willen mijn gemoet doen staen in uwe macht.
Ick ligg' hier neer gestort voor uwe doove deuren
Als of my in de nacht wat voordeel mocht gebeuren:
Of datter hope waer om dijnen herden sin
Te trecken naer mijn hert, te leyden naer de min.
De vogels die de locht met vleugelen deursnijden,
De visschen die de zee met haeren steert berijden,
Die liggen nu in rust tot dat den dach komt aen:
Maer die u dient alleen moet oock by nacht vergaen.
By nacht vergaet hy meest, ick neem u tot getuygen
Mijn tranen die ick stort, daer met ick niet kan buygen
Haer on berm hertich hert. mijn tranen die ick hier
Laet liggen als een pandt van dit ellendich vier.
Elck dinck heeft zijnen tijdt, naer dat de koude daegen
Sijn lang by ons geweest, en d'ongetemde vlaegen
Van haegel en van sneeuw, en dat den grijsen baerdt
Des winters voor een tijdt bedeckt heeft gans de aerdt,
Komt Zephyrus weer aen, en uyt zijn schoone saelen
Laet zijnen silv'ren dauw op alle velden daelen:
En met den Adem soet die zijnen mont uytspreet
Neemt d'aerde wederom haer groen geschildert kleet.
Het een gaet, t'ander komt, de duysternis moet wijcken
Naer dat de ronde Son komt uyt zijn kamer strijcken,
En toont zijn gouden oog. En als de Son wech gaet,
Dan komt de Maen weer om die in zijn plaetse staet.
Het heeft al zijn gebeurt, het komt al op zijn tijden:
Twee dingen blijven vast: u wreetheyt en mijn lijden.
Mijn lijden blijft altijt, en d'oorsaeck van mijn pijn
V onbeweeglick hert moet sonder ende sijn.
De oorsaeck daer van is dat ick niet twee kan minnen
Of dry op eenen dach, en spelen met mijn sinnen
Gelijck een lichte pluym daer Boreas op waeyt,
Nu hier vliecht en nu daer; en keert sich ende draeyt
Naer het bevel des wints: of als een schip gespleten,
Int midden van de zee, daer't roer is af gesmeten.
Maer houdt al even vast en onbeweechlick aen,
En blijft alleen op dy, en niemant anders staen.
Ionckvrou dat is mijn schult: hierom wil ick gaen vaeren
Daer ghy niet meer om my u hert en sult beswaeren.
Ionckvrou vaert wel, ick gae: ick gae daer ghy my sent.
Ionckvrou vaert wel, ick gae: ick loope naer mijn endt.
Ionckvrou vaert wel, ick gae, ick gae mijn leste gangen,
Ionckvrou vaert wel, ick gae, ick sal mijn hert uytlangen
En werpen voor u deur. doet open uwen schoot,
En neemt daer in de siel van die ghy hebt gedoot.
Laet my ten minsten toe dat ick daer in mach leven,
En wonen naer mijn doot: wilt my de weldaet geven,
Dat ick de plaetse mach bewaeren van mijn min
Die my geweygert was: en blijven vast daer in.
Of Venus sal mijn siel in haeren gouden wagen
Veel hooger als de Maen en als de Sonne dragen;
En by de lichten schoon, de lichten die daer gaen
In 'shemels schoon gebou mijn arme siel doen staen.
De sterren die ghy siet, dat sijn de weerde sielen
Die Venus en haer kint noch dagelicks vernielen;
Dat hebben minnaers oock geweest voor onsen tijdt.
En leven nu om hoog van alle sorg bevrijt.
Zy staen in Venus huys, zy letten ende mercken
Op ons verdriet en pijn, en uwe wreede wercken:
En draegen die vast aen by Venus end' haer soon,
Die elck op zijnen tijdt beschicken zijnen loon.
Int midden is een sael van onbekende bloemen,
Met bloemen opgebout, die wy niet konnen noemen:
Hier is Cupidoos stoel, die spreeckt daer ende secht
Een yeder zijn misdaet een yeder na zijn recht,
Daer neven is een perck, daer loopen twee Godinnen
De Droefheyt en de Vreucht, de susters van het minnen,
Die garen in een kruyck ons tranen altemael,
En setten die ten toon int midden van de sael.
Ons suchten altemael die staen om hoog geschreven
In Venus tafelboeck tot 't ende van ons leven:
Int midden is een schael, daer weegt men al ons quaet,
En die meest heeft geleen, die krijcht den besten staet.
Daer sal ick boven aen de beste plaets beŽrven,
Om dat ick ben geweest volstandich tot het sterven:
De eerste plaets is mijn. daer sal ick staen tot spijt
Van die u heeft behaecht en die my heeft benijt.
Ionckvrou, wel aen, ick gae, en laet u hier tot panden
Mijn tranen voor de deur, die bitter offerhanden:
Doch soo ick sterven moet, denckt eens in uwen sin
Of ick de doot verdien, om dat ick u bemin.



DaniŽl Heinsius
  (Gent, 9 jan. 1580 - Leiden, 25 jan. 1655)

Linecol

De humanist DaniŽl Heinsius (Heins) werd in 1580 geboren te Gent als zoon van protestantse ouders. Kort hierna verhuisden zijn ouders samen met DaniŽl en zijn oudere zuster Catharina naar Veere, omdat protestanten het leven zuur gemaakt werd in de Zuidelijke Nederlanden. Na een omzwerving in Engeland vestigde het gezin zich in 1588 te Vlissingen, waar DaniŽl de Latijnse school bezocht. Na deze opleiding ging hij naar de academie van Franeker om rechten te studeren. In 1603 werd de ambitieuze Heinsius benoemd tot buitengewoon hoogleraar in de dichtkunst te Leiden. Enige tijd later doceerde hij ook Grieks. In 1607 stelde men hem aan als universiteitsbibliothecaris en in 1609 werd hij gewoon hoogleraar. Tenslotte werd hij benoemd tot Professor Politices in 1612. Het was de eerste leerstoel in de politicologie ter wereld. Reeds in zijn jeugd schreef Heinsius Latijnse verzen, die onder het pseudoniem ĎTheocritus a Gandaí verschenen. In deze poŽzie deed hij kond van zijn hopeloze liefde voor ene Rossa. Hiermee sloot hij zich aan bij de petrarkistsche traditie: de geliefde maakt de minnaar blij en bedroefd tegelijk, maar blijft onbereikbaar. Zijn Latijnse gedichten -bijvoorbeeld 'Poematum nova editio'; Leiden, 1606- werden vele malen herdrukt in Nederland en Engeland. Ook zijn Nederlandse verzen werden vertaald in het Frans en het Duits. Als filoloog publiceerde hij daarenboven werken van Griekse en Romeinse auteurs, ondermeer de 'Ars poetica' van Aristoteles (1610). Heinsius schreef in 1601 de eerste Nederlandse emblemata, 'Emblemata amatoria' (Ambacht van Cupido). Zijn tweede emblemataboek 'Spiegel vande doorluchtige vrouwen' werd gepubliceerd in 1606. Verder ook 'Hymnus oft Lof-sanck van Bacchus' (1614) en 'Lof-sanck van Jesus Christus' (1615). Tenslotte werd in 1616 zijn 'Nederduytsche Poemata' in classicistische trant uitgegeven. Ook hierin komen verzen voor, die gewijd zijn aan 'Rossa'. Zijn platonische liefde voor haar belette hem niet om in 1617 te huwen met Ermgard Rutgers. Hun zoon Nicolaes Heinsius (1620-1681) was een befaamd filoloog en bibliofiel. In 1649 werd Nicolaes gezant van koningin Christina van Zweden en in 1654 resident van de Staten- Generaal te Stockholm. Vermeldenswaard is ook, dat DaniŽl Heins(ius), Justus de Harduwijn en Jacobus Zevecote neven waren.

© Gaston D'Haese


Naar boven

DaniŽl Heinsius
Aen de Ioncvrovwen van Hollandt


DaniŽl Heinsius
Bruylof-Liedt


Jacobus Zevecotius
Thaumantis


Jacobus Zevecotius
Belegh van Leyden


De Harduwijn
Lof Myns Liefs Haer-Tros


De Harduwijn
Ode



Homepage


Pageviews since/sinds 21-03-2002: 

©  Gaston D'Haese: 10-01-2014.
Laatste wijziging: 13-09-2017.

E-mail: webmaster