Hittitisch - Sanskriet - Grieks & Latijn...
Het Sanskriet is een oude taal die meer dan 2000 jaar bewaard is gebleven in het rituele taalgebruik (veda's)van Indische priesters en geleerden. Het blijkt gelijkenissen te vertonen met Grieks en Latijn. Daaruit
kan men concluderen dat deze drie talen afstammen van dezelfde oertaal, namelijk het Indo-Europees
(of 'Proto-Indo-Europees'). Deze oertaal is de gereconstrueerde voorouder van bijna alle Europese talen.
De bakermat van de Indo-Europese talen bevond zich dus in India en heeft zich o.m. via Anatolië
verspreid over Europa en Azië. Recent onderzoek waarvan de resultaten te lezen zijn in het wetenschappelijk
tijdschrift "Nature" (27-11-2003) bevestigt dit:
"Zo'n acht- tot tienduizend jaar geleden sprak de boerenbevolking in Anatolië er het Hittitisch, de oudste tak
van de Indo-Europese talenstamboom".
Het 'geschreven' Hittitisch is gelukkig bewaard dankzij de archeologische vondst van zo'n tienduizend kleitabletten.
Gelijkenis tussen Sanskriet, Latijn, Frans, Engels, Duits en Nederlands:
Pitar (S), pater (L), père (F), father (E), vater (D), vader (N).Matar (S), mater (L), mère (F), mother (E), mutter (D), moeder (N).
Bhratar (S), frater (L), frère (F), brother (E), bruder (D), broeder (N).
Svasar (S), soror (L), soeur (F), sister (E), schwester (D), zuster (N).
Satem- en Kentumtalen
Het Indo-Europees ontwikkelde zich in 'satemtalen' (oostelijke groep) en 'kentumtalen' (westelijke groep)."Kentum-Satem" heeft te maken met het telwoord "honderd".
In sommige talen is het oorspronkelijke "Kentum" vervangen door "Satem".
Het Latijnse woord voor honderd "centum" (cent in het Frans), is dus afgeleid van kentum
Tot de satemtalen behoren Balto-Slavisch, Indo-Iraans, Armeens en Albanees.
Tot de kentumtalen behoren Grieks, Italisch (bestaande uit het Osco-Umbrisch en het Latijn), Keltisch
en de Germaanse talen.
Die splitsing in de diverse taalgroepen vond dus reeds plaats lang voor onze jaartelling.
Het 'Oergermaans' splitste zich geleidelijk in drie groepen;
- Noordgermaans: Deens, Zweeds, Noors, IJslands.
- Oostgermaans: Gotisch (nu uitgestorven).
- Westgermaans: Fries & Engels en Continentaalgermaans.
Ook het Continentaalgermaans splitste zich in drie groepen:
- Middel- en Opperduits: later het Hoogduits.
- Nedersaksisch: later het Platduits.
- Nederfrankisch: later het Oudnederlands dat evolueerde tot Middelnederlands (Diets*)
De eeuwenlange immigratie van Franken in Gallië, kende een hoogtepunt in de vijfde eeuw NC,
hetgeen leidde tot de verdringing van de Keltische cultuur (en talen). In Gallia Belgica had zich
een gemeenschappelijke "Germaanse" taal" ontwikkeld, die geworteld was in het West-Nederfrankisch.
Deze "Theodisca lingua"** ontwikkelde zich geleidelijk tot de voertaal in onze lage landen
en resulteerde in Nederfrankisch.
Het Latijn bleef echter nog enkele eeuwen de (vooral geschreven) taal van de machtige clerus
en het wereldse bestuur.
Omstreeks 700 NC evolueerde het Nederfrankisch geleidelijk tot "Oudnederlands"(Lingua Belgica).
"Gallia Belgica" was in de Romeinse tijd het hele gebied van de Lage Landen boven de Somme.
Belgium is een Latijnse afleiding van deze benaming, die terug gebruikt werd door de humanisten
als aanduiding voor De Nederlanden (België + Nederland).
'Belgium' dat tegenwoordig op de shirts van de Belgische nationale sportteams prijkt is dus niet
van Engelse, maar van Latijnse afkomst (cfr. Julius Caesar).
** Theodisca lingua: de volkstaal
Middelnederlands & Diets
* In de Middeleeuwen gebruikte men niet de term Middelnederlands, maar 'Diets' (in Vlaanderen)en 'Duuts' in Brabant en Holland. Uit 'Duuts' ontstond dan 'Duits' (Duytsch), door diftongering.
Omdat die laatste term verwarring kon brengen met het Duits in Duitsland, begon men omstreeks l500
Nederlands en vooral Nederduits als benaming te gebruiken.
'In een notendop'
-Van ca. 700 tot 1150 Oudnederlands (o.a. poëzie van Heinric van Veldeken).
-Na 1150 Middelnederlands (overwicht van Vlaanderen en Brabant).
-Na ca. 1500 Nederduits. Na 'De Spaanse Furie' en 'De val van Antwerpen', vluchtten er meer
dan 200.000 Zuid-Nederlanders naar het noorden, waardoor het Hollands dat het voortouw nam,
beïnvloed werd door het Vlaams en het Brabants.
In de 19e eeuw verdween de term Nederduits geleidelijk om plaats te maken voor 'NEDERLANDS'.
De eerste geschreven bronnen van onze taal
De oudste bewaarde verzen werden geschreven door een verliefde Vlaamse monnikin de abdij van Rochester:
Hebban olla uogala nestas bigunnan hinase hic enda thu
wat unbidan we nu
Alle vogels zijn aan hun nesten begonnen behalve ik en jij
wel waarop wachten wij
Er zijn nog enkele oudere zinnen of teksten, maar die hebben niet het hoge poëtische gehalte
van 'Hebban olla uogala...'
De oudste geschreven zin in het Oudnederlands staat zin in de Lex Salica. De Salische wet
was in het Latijn, maar ter verduidelijking kwamen er Frankische woorden in voor
en dus ook dit zinnetje in het Oudnederlands:
"Maltho thi afrio lito" - 'Ik zeg je: ik maak je vrij, halfvrije'
Andere (latere) voorbeelden:
‘Gelobistu in got alamehtigan fadaer.’
'Gelooft gij in god de almachtige vader'? Uit een Utrechtse doopbelofte uit het eind
van de achtste eeuw.
'Thunaer ende Wodan ende Saxnote... unholdun the hira genotas sint' (ca. 800).
'Verzaakt gij aan Wodan en zijn werken... zweert gij de monsters die hun genoten
(handlangers) zijn af".
‘An âuont in an morgan in an mitdon dage tellon sal ic in kundon, in he gehôron sal.’
‘’s Avonds en ’s morgens en ’s middags zal ik vertellen en verkondigen, en hij zal luisteren.'
‘Visc flot aftar themo uuatare.’
‘Een vis zwom in het water’, enz.
Deze gemeenschap was edel en schoon"
Dit welluidend lofvers -in het Oudnederlands en in het Latijn- werd geschreven in 1130
in het prachtig bewaarde 9e-eeuwse Evangeliarium van Munsterbilzen (Belgisch Limburg).
Het staat onderaan een lijst met dertig namen van kloosterlingen .
Ook "De Wachtendonkse Psalmen" (10e eeuw), ontdekt door Justus Lipsius in 1591
bij kannunik Arnold Wachtendonck zijn afkomstig van Munsterbilzen.
Alle exemplaren van de Oudhoogduitse vertaling en ook de Oudnederlandse bewerking
zelf zijn in de loop der tijden verdwenen. Toch is een gedeelte ons bekend, want Lipsius
schreef een fragment van de psalmenvertaling over in een 'bewaarde' brief.
In dezelfde regio ligt Rijkhoven waar een bewaard gebleven Oudnederlands handschrift
uit de vroege Middeleeuwen" ontstond. Dit Goederenregister van Alden Biesen (1280-1344)
is een belangrijke bron voor taal- en geschiedkundig onderzoek.
Bijgevolg kan men de regio Bilzen terecht beschouwen als een bakermat van oude Dietse teksten.
Tenslotte werden ook de gedichten van Heinric van Veldeken en de aanvang van de Limburgse
'Aiol' (ca. 1230), de eerste ridderroman in de Lage Landen, geschreven in het graafschap Loon
(het huidige Limburg).
In Sint Truiden, dat als een enclave van het prinsbidom Luik in het graafschap Loon lag,
werd omstreeks 1300 een evangeliënharmonie afgeschreven. Het beschrijft het leven
van Christus dat is overgeleverd in een manuscript uit het laatste kwart van de dertiende
eeuw (1275-1300).
Het handschrift bevindt zich heden ten dage in de bibliotheek van de Luikse universiteit.
Een zin uit de Wachtendonkse psalmen (ca. 900 NC):
"Forchta in biuonga* quamon ouer* mi in bethecoda mi thuisternussiIn ic quad uuie** sal geuan* mi fetheron also duuon* in ic fliugon sal in raston sal"
*Lees "v" waar "u" staat
** Ook de "w" bestond in het Romeinse alfabet niet, zodat we in de spelling van het Middelnederlands
uuel ('wel') tegenkomen, en uuater of vvater.
Als "w" toch voorkomt in een tekst, dan komt dit overeen met "uu" of "uy".
Voorbeeld: Daer en gaet een ionge Claes molenaer 'wt'. (=>uut of uyt).
"Vrees en beving kwamen over mij en duisternis bedekte mij
En ik zei: Wie zal mij veren geven zoals duiven, zodat ik weg zal vliegen
en een rustplaats zal vinden."
De Leidse Willeram (Hoogliedparafrase)
Circa 1080 en volgens een andere bron ca.1100.Het origineel van de "De Leidse Willeram" is geschreven in het Oost-Nederfrankisch,
maar is spijtig genoeg verloren gegaan. Gelukkig is de bewerking van een Hollandse kopiist
in de abdij van Egmont bewaard gebleven. Hij vertaalde het origineel in het Oudhollands.
Eenheidstaal
maar dit was nog lang geen 'eenheidstaal'. Deze is pas geleidelijk ontstaan vanaf
de zestiende eeuw.
*Een van de eerste ambtelijke teksten in het Middelnederlands
is "De schepenbrief van Bochoute" uit de maand mei 1249.
De schepenbrief van Bochoute (nu Boechaute in de Belgische gemeente Gavere) is een oorkonde
uit 1249. Het is het oudste officiële document dat geheel in het Nederlands is geschreven.
De oorkonde bezegelde een grondtransactie tussen de hereboer Boidin Molniser uit Dallem
en de Gentse patriciër Hendrik van den Putte. Ze werd uitgevaardigd door de schepenen
(=wethouders) van Bochoute.
De eerste Nederlandse spraakkunst van H.L. Spieghel, waarvoor het Latijn model stond,
verscheen in 1584 onder de titel Twe-spraack van de Neder-Duitsche Letterkunst.
Eerste Nederlandse Spraakkunst Hendrik Laurensz. Spieghel (1549- 1612)
Ook de woordenboeken* van de Brabander Cornelis Kiliaan (einde 16e eeuw) waren leidraden
voor de ontwikkeling van het standaardnederlands.
Met de publicatie van de Statenbijbel (1637) werd nog een grote stap in de goede richting gezet.
De Statenbijbel zorgde voor een grotere verspreiding van de standaardtaal, omdat hij veel gelezen
werd (vooral in protestantse middens).
Het Oude Testament werd rechtstreeks vertaald uit het Hebreeuws en Het Nieuwe Testament uit
het Grieks. Dit monnikenwerk werd uitgevoerd door taal- en schriftgeleerden uit Noord en Zuid.
De voorzitter, Johannes Bogerman, was afkomstig uit Friesland.
Het Hollands was de basistaal van de Statenbijbel, maar er was ook de niet te verwaarlozen inbreng
van Frankische dialecten uit Vlaanderen en Brabant. Er zijn ook Saksische elementen aanwezig.
Bijvoorbeeld de werkwoordsvormen op -acht (bracht, gebracht; tracht, getracht, dacht, gedacht)
en het wederkerend voornaamwoord 'zich' zijn van Saksische oorsprong.
*De 'Dictionarium Teutonico - Latinum' (1599) van Plantijns' medewerker Kiliaan is de basis
van alle latere woordenboeken in het Nederlands. De taal van Cornelis Kiliaan is het Brabants,
maar hij vermeldde ook woorden uit Vlaanderen, Holland en Friesland in zijn dictionarium.
De eerste officiële spelling van het Nederlands door Matthijs Siegenbeek dateert van 1804.
Sindsdien werd de spelling meermaals gewijzigd. Voor het laatst in 1997 en eind 2005.
Op 1 augustus 2006 werd de laatste aangepaste spelling ingevoerd.
De hedendaagse eenheidstaal wordt "Standaardnederlands" genoemd. Ook de termen
Algemeen Nederlands (AN) en ABN zijn gebruikelijk.
Waar wordt Nederlands gesproken? (N)
Het Nederlands wordt gesproken in Nederland, België (Vlaanderen), Suriname, de NederlandseAntillen en Aruba (N). In Frans-Vlaanderen (V) verliest het Nederlands dialect terrein. Er zijn
daar nog enkele duizenden mensen die in meerdere of mindere mate "Vlamsch" (V) beheersen.
Gelukkig zijn er initiatieven om het tij te keren...
De Nederlandse Taalunie en de Inspection Académique du Nord (verantwoordelijk voor
het basisonderwijs) hebben namelijk enkele jaren geleden een overeenkomst gesloten.
Deze overeenkomst geeft uiting aan de intentie om de inspanningen voor het onderwijs Nederlands
in de regio's Nord en Pas-de-Calais te blijven bundelen.
Het Vlamsch zal 'misschien' uitsterven als huistaal, maar het Nederlands zal in het onderwijs
meer en meer fungeren als tweede of derde taal.
Het Nederlands rukt op in Frankrijk (Taalunie) In de Europese Unie zijn er ongeveer 22 miljoen Nederlandssprekenden (16m. Nederlandersen 6m. Vlamingen). Dat is meer dan alle Scandinavische talen samen. Het Nederlands is de 7e taal
in de EU* en zowat de 35e taal in de wereld.
* Na de uitbreiding met 2 landen op 1-1-2007, is het Nederlands de 8e taal* in de EU.
Het Roemeens is namelijk de moedertaal van zo'n 25 miljoen mensen in Roemenië en Zuid-Hongarije.
Het Bulgaars komt na het Nederlands, want het telt maar 9 miljoen moedertaalsprekers.
Toch zijn er 12 miljoen mensen, die Bulgaars kennen in Bulgarije, maar ook in delen van Oekraïne,
Moldavië, Roemenië, Servië en Griekenland.
* De 8 meestgesproken talen in de EU:
Engels, Duits, Frans, Spaans, Italiaans, Pools, Roemeens en Nederlands
Buiten Europa zijn er ruim een miljoen Nederlandssprekenden te vinden, emigranten
en inwonersvan de voormalige koloniën (N), en nog eens bijna zeven miljoen Afrikaanssprekenden (N),
die sinds enkele jaren weer kunnen worden meegeteld.
Wereldwijd studeren in 40 landen 15.000 overwegend jonge mensen Nederlands aan 180 universiteiten
of talencentra. Ze krijgen meestal les van landgenoten die vóór hen de taal hebben geleerd.
(Bron 'Taalschrift 82')
(N) Als je meer wil weten over deze onderwerpen klik dan op "Het Nederlands Wereldwijd" (V) Als je meer wil weten over het "Vlamsch" klik dan op onderstaande links:Vlamsch in Frans Vlaanderen
Vlamsch over de schreve
De Taalunie (T)
"Suriname werd het derde lid van De Taalunie"Op 12 december 2003 ondertekenden de Nederlandse Taalunie en Suriname een associatieverdrag
in Brussel. Hierdoor werd Suriname, na Nederland en België, het derde land dat deel uitmaakt
van De Taalunie.
Vanaf 2004 zullen Vlaanderen, Nederland en Suriname dus een gezamenlijk beleid voeren voor taal,
onderwijs en letteren (N).
(T) Link naar De Nederlandse Taalunie (N) Wil je meer weten over het Nederlands in de wereld,klik dan op 'Het Nederlandse wereldwijd'
