ÿþ<center><P lang="nl"> <a href="mailto:%20poezieweb@hotmail.com"> </a></i><br></font> <p></p> <script type="text/javascript"><!-- google_ad_client = "pub-1294987801132215"; /* 468x60, gemaakt 26-10-09 */ google_ad_slot = "9882338936"; google_ad_width = 468; google_ad_height = 60; //--> </script> <script type="text/javascript" src="http://pagead2.googlesyndication.com/pagead/show_ads.js"> </script><br></center> <html> <head><meta http-equiv="Content-Language" content="nl-be"> <title>De Rederijkerij in de Zuidelijke Nederlanden</title> <meta name="Description" content=" De rederijkerskamers zijn in het begin van de vijftiende eeuw in Vlaanderen ontstaan. Deze gezelschappen legden zich vooral toe op het schrijven van gedichten en toneelstukken."> <meta name="Keywords" content="rethoriker,rhétoriqueur,retrosijn,rhetoricien,rederijkers,literatuur,kunst, rederijkerij,cameren_van_rhetorike,rederijkerskamers,Zuidelijke_Nederlanden,Spaanse_Nederlanden,landjuwelen, landjuweel,ommegang,ballade,esbattement,referein,refrein,stock,stokregel,verzen, Bourgondische_Kreits,Gentse_opstand,plakkaten,Poezieweb,Poetyryweb"> </head> <BODY BGCOLOR="#FFFFE0"><font face="times new roman" color="navy"> <center><font face="Arial Black" size="7" color="navy"><strong><b>De Rederijkers</font></b></strong><br><br> <img src="den_boeck.jpg"><br> <strong>Blazoen van de Brusselse rederijkerskamer 'Den Boeck'</strong></p> <table border=5 cellpadding=55> <tr> <td> <font color="navy"> <P lang="nl"><center><h1>Zuidelijke Nederlanden</h1></center><font size="4"> 'Rederijker' is een volksetymologische vervorming van 'rhetoriker', ontleend aan het Franse 'rhétoriqueur'.<br> Ook de benamingen  retrosijn' en 'rhetoricien , komen reeds voor in in het midden van de veertiende eeuw..<br> Rederijkerskamer is dan weer afgeleid van  Cameren van rhetorike , </p><br> <p><center><h2>De ontstaansgeschiedenis</h2></center> In Frans Vlaanderen (toen Artesië) waren misschien reeds in de twaalfde eeuw en zeker in de dertiende eeuw<br> broederschappen ontstaan, die aan de H. Maagd gewijd waren, onderandere de in 1229 opgerichte Confrérie<br> Notre Dame du 'Puy te Valenciennes.<br> In het begin van de 13e eeuw stichtten rijke Atrechtse (Arras) burgers culturele verenigingen, de zogenaamde<br> <b>'puys'</b> (afgeleid van Notre Dame du 'Puy ). Later werden ze 'Chambres de Rhétorique' genoemd.<br> Ze bevorderden de burgerlijke dichtkunst en toneelkunst en waren zeer actief in Artesië<b>*</b>.<br> De 'Puys d'Amour' uit de 14de eeuw hielden zich vooral bezig met lyrische poëzie.<br> Ook in Doornik werd in 1280 een puys vermeld. Deze 'puys' waren dus ontstaan uit geestelijke broederschappen<br> en hadden ook invloed ondergaan van de trouvères. Ze waren een voorbeeld voor de eerste rederijkerskamers<br> in Vlaanderen en Brabant. Ook de Schuttersgilden die al bestonden vanaf het begin van de 13de eeuw<br> deden hun duit in het zakje van de rederijkerij.<br> De oudste rederijkerskamer in Vlaanderen was  Alpha en Omega uit Ieper.<br> In Holland kende de rederijkerij zijn hoogtepunt vooral tijdens De Gouden Eeuw. Heelwat kamers werden<br> toen gesticht door uitgeweken Vlamingen en Brabanders uit het Zuiden.<br> Na de Spaanse furie en de val van Antwerpen was de glorietijd van de rederijkerskamers in De Zuidelijke<br> Nederlanden voorbij.<br> De hertog van Alva en zijn Bloedraad traden niet alleen streng op tegen de oppositie en de reformatie,<br> maar ook tegen de kritische rederijkers. Honderden mensen werden terechtgesteld en vele duizenden<br> werden verbannen.<br> Jaren later, toen de toestand zich enigszins normaliseerde, probeerden de moedigste rederijkers opnieuw<br> enige activiteit te ontplooien. De Raad van Vlaanderen bepaalde echter in augustus 1593 dat het verbod<br> van kracht bleef. Sommige kamers gehoorzaamden en stopten met  de const van Rhetorica maar bleven soms<br> als zuiver kerkelijke gilden bestaan.<br> Tijdens het bewind van Albrecht en Isabella werden de rederijkers weer gedoogd, al werden hun toneelstukken<br> onderworpen aan de censuur (1601). Voor elke opvoering was de voorafgaande goedkeuring van de plaatselijke<br> pastoor of gerechtsofficier vereist.<br> <font size="4">*</font><font size="2">Artesië (Artois): regio in het ancien regime, die gedeeltelijk overeenkomt met Nord-Pas de Calais Artois,</font><br><br> Artesië met zijn puys en trouvères, was ongetwijfeld de bakermat van de rederijkerij, maar ook in Engeland<br> en Vlaanderen zat men toentertijd niet stil. Dit blijkt ondermeer uit de 'Concordia Regularis' (ca.970) van Ethelwold,<br> bisschop van Winchester. Hij weidt uit over het religieus theater en beschrijft ondermeer een liturgisch drama<br> dat in de Gentse Sint Pietersabdij werd opgevoerd. Dit liturgisch theater lag aan de basis van de mysteriespelen<br> en de allegorische moraliteiten.<br> In Nieuwpoort bestond reeds in de twaalfde eeuw een vrome confraterniteit, <i><b>'dont les membres s'exerçaient<br> à faire "des rimes" en l'honneur de la Sainte Vierge.'</i></b><br><br> In 1373 bracht de baljuw van Oudenaarde verslag uit over twee steekpartijen en een handgemeen met zeven<br> betrokkenen, <i>'twelke al gheviel int <b>'Spel van Strasengijs'</i></b>.<br> Dit is de oudst bekende vermelding van een Middelnederlands wereldlijk toneelstuk, dat ongetwijfeld ook al<br> vóór 1373 werd opgevoerd.<br> Ook in Vlaanderen waren dus kiemen voor de rederijkerij aanwezig.<br> </p><br> <P lang="nl"><center><h2>Enkele benamingen</h2></center> In het begin van de vijftiende eeuw werden de rederijkers  gesellen van der kercke ,  gesellen van den spele <br> of  gesellen van der conste genoemd. In de zestiende eeuw noemden zij zich  gesellen van der retorike en,<br> naar het Frans,  rhetorykers of  retorisienen .</p> <center><h2>Belgium Foederatum (1543 - 1579)</h2> Artesië was de bakermat van de rederijkerij. De rederijkers waren vooral actief in Vlaanderen, Brabant,<br> Zeeland en Holland.<br> <center><img src="nederlanden.gif"><br> <P lang="nl">De Verenigde Nederlanden in de Bourgondische Kreits* (1548)<br><font size="3"> De kaart geeft hier en daar een verkeerd beeld. Toentertijd dekte de benaming Limburg niet<br> dezelfde lading. Enerzijds bestond wel een hertogdom 'Limburg' aan de Vesder (ten N.O. van Luik)<br> en anderzijds <b>'Loon'</b>, dat ongeveer overeenkomt met de huidige Belgische provincie Limburg.<br> De benaming 'Limburg' voor de provincie werd ingevoerd door koning Willem I in 1815.<br> Luik-Loon* kende 'een relatieve autonomie' tot de Franse annexatie in 1795, want het behoorde<br> tot de Westfaalse Kreits.<br> Na de nederlaag en de dood van Karel de Stoute in de slag bij Nancy (1477) ging Picardië<br> deel uitmaken van Frankrijk.<br> <b>*</b>Luik had het graafschap Loon ingelijfd in 1366, omdat de laatste graaf van Loon geen mannelijke opvolger had. </p><br> <b>*<i> De Bourgondische Kreits</b></i><br><P lang="nl"> Bij zijn troonsbestijging in 1515 oefende Karel V gezag uit over de volgende 'Nederlandse' gewesten:<br> Holland, Zeeland, Henegouwen, Namen, Vlaanderen, Brabant, Limburg a.d. Vesder, 'Spaans' Overmaas<br> en Luxemburg.<br> Door het opkopen van vorstelijke rechten en door oorlog gingen ook de volgende gebieden deel uitmaken<br> van de XVII Provinciën: Doornik (1521), Friesland (1524), Neder- en Oversticht (1528), Artesië (1529),<br> Groningen, Drenthe (1536), Gelderland (Gelre) -Zutphen (1543) en als laatste Lingen (1547). <br> De Vrede van Kamerijk in 1529 en Het Verdrag van Augsburg (1548) bestendigden de Habsburgse<br> Nederlanden in de zogenaamde 'Bourgondische Kreits'. <br><br> De Nederlandse opstand, die in 1568 begon, resulteerde na enkele decennia in de scheiding<br> tussen de Noordelijke- (Zeven Verenigde Provinciën) en de Zuidelijke Nederlanden. </p><br> <P lang="nl"><h2>Organisatie van de rederijkerskamers</h2></center></center><font size="4" color="navy"> De rederijkers organiseerden ommegangen, grote stoeten, refereinfeesten en 'landjuwelen'.<br> Elke rederijkerskamer koos een patroonheilige en een kenspreuk. Het bestuur van een rederijkerskamer bestond<br> uit een hoofdman, bijgestaan door dekens. De  prins -soms ook 'keizer'- was meestal een vooraanstaand persoon,<br> die initiatieven nam op artistiek gebied. Voor de literaire activiteit van de rederijkerskamer was de 'factor' (=dichter)<br> verantwoordelijk. Tenslotte waren er ook een fiscaal of penningmeester, een bode en een nar of zot.<br> De meest prestigieuze kamers werden  hoofdkamer genoemd. Voor de Vlaanders waren dat  Alpha en Omega'<br> in Ieper en  De Fonteine in Gent. Voor Brabant nam  Die Rose van Leuven het voortouw, terwijl  De Goudbloem <br> te Sint Niklaas hoofdkamer was van het land van Waas. <br> De hoofdkamers gaven de toon aan en oefenden een soort patronaat uit. Zij bevestigden ondermeer de stichting<br> van nieuwe kamers. </p><br> <P lang="nl"><center><h2>Rederijkersref(e)rein</h2></center> De rederijkers namen vooral de Franse literatuur als voorbeeld. Hun ref(e)rein komt overeen met de ballade,<br> zoals deze in Frankrijk sedert de 14de eeuw in zwang was. <br> De rederijkersgedichten bestaan meestal uit vier strofen, met aan het slot van elk ref(e)rein een stock<b>*</b><br> (=ongewijzigde regel) of prince<b>**</b> <br> Rederijkersrefreinen waren meestal niet bestemd om gezongen te worden.</p><br> <b>*</b> <a href="http://www.dbnl.org/tekst/bork001lett01/lexicon_020.htm#S214" target="presentatie"><b>Stock</b></a> (keervers): Repeterende slotregel(s) die iedere strofe van een strofisch gedicht afsluit(en). De stockregel<br> is een kenmerkend verschijnsel in de ballade of het ref(e)rein van de rederijkers. Hij bevat de kern of het thema<br> van het gedicht.<br> <b>**</b> 'Prince' is een synoniem van 'stock'. Beide termen komen overeen met de Franse 'envoi' (opdracht).<br></p> <P lang="nl"><center><h2>Dichtvormen</h2></center> Op de eerste plaats was dus het ref(e)rein of ballade populair. Zij beoefenden ook andere dichtvormen<br> zoals het rondeel<b>(1)</b>, het ketendicht<b>(2)</b>, het ABC-gedicht<b>(3)</b>, de retrograde of kreeftdicht<b>(4)</b>, het achrosticon<b>(5)</b><br> het schaakbord<b>(6)</b> en het aldicht<b>(7)</b>.</p> <b>(1)</b> Het rondeel is een dichtvorm waarin hele regels herhaald worden en waarin maar twee rijmklanken voorkomen.<br> Meestal telt het rondeel acht versregels. De regels 1, 4 en 7 zijn dan aan elkaar gelijk evenals de regels 2 en 8.<br> Als een rondeel bestaat uit twaalf of dertien regels wordt het rondeau genoemd. Dan zijn meestal de regels 1, 7<br> en 12 of 13 dezelfde evenals 2 en 8.<br> <b>(2)</b> Het ketendicht is een rijmvorm waarbij het slotwoord van de ene regel rijmt op het beginwoord van de volgende.<br> <b>(3)</b> Eerste regel begint met A, tweede regel met B, enz.<br> <b>(4)</b> Een retrograde is een gedicht dat zowel van voor naar achteren als van achter naar voren kan worden gelezen.<br> <b>(5)</b> Een acrostichon (ook: naamdicht of lettervers) is een gedicht waarvan de eerste letters van iedere regel<br> of strofe, achter elkaar gelezen, zelf ook een woord of zin vormen.<br> <b>(6)</b> Het schaakbord is een versvorm, waarbij in elk der vierenzestig vakjes van een schaakbord een regel<br> wordt geschreven, die men op verschillende manieren kan lezen.<br> <b>(7)</b> Het aldicht is een rederijkersgedicht waarin van iedere twee versregels alle woorden rijmen.<br> Voorbeeld:<i><b><br><br><center> &nbsp;&nbsp;&nbsp;Voort, zijt niet moe,<br> &nbsp;&nbsp;&nbsp;wilt nu gaan verzinnen,<br> &nbsp;&nbsp;&nbsp;Hoort, swijt, ziet toe:<br> &nbsp;&nbsp;&nbsp;stilt, wi gaan beginnen. </i></b> </font></center><br><br> <font size="4" color="navy"> <P lang="nl"><center><h2>Landjuwelen</h2></center> Landjuwelen waren literaire wedstrijden (toneel en verzen) tussen kamers uit vele gewesten. <br> De organiserende kamer van een landjuweel stuurde een kaart (=brief) naar de kamers die men wilde uitnodigen.<br> Deze kaart beschreef de opdrachten en welke prijzen (meestal zilveren schalen) er te verdienen vielen.<br> Het oudste landjuweel had plaats te Doornik in 1394. Er zijn echter zeer weinig gegevens over, zodat het ook<br> een schuttersfeest kan geweest zijn. Het eerste landjuweel waar meer over gekend is, werd gehouden te Oudenaarde<br> in 1413. Dan volgden Veurne (1419), Duinkerke (1426), Brugge (1427), Mechelen (1427), Leuven (1518),<br> Diest (1521), Brussel (1532), Mechelen (1535), Gent (1539), Diest (1541), Antwerpen (1561), enz.<br> Tussen 1431 en 1620 werden meer dan 60 landjuwelen georganiseerd. Ze groeiden uit tot feestelijkheden<br> die dagen en soms zelfs weken duurden. Meestal daagden er kamers op uit Noord en Zuid. Op het landjuweel<br> van Antwerpen in 1496, waren behalve kamers uit het Zuiden ook Reimerswaal en Amsterdam aanwezig.<br> Vermeldenswaard is ook, dat er een nauwe samenwerking bestond tussen Brugge en Rijsel. Rijsel organiseerde,<br> net als Brugge, een jaarlijks tornooi, namelijk de 'Espinette'<b>*</b>.<br> Ieder jaar in februari kwam een Brugse delegatie naar Rijsel om er aan het toernooi deel te nemen, zoals ook<br> inwoners van Rijsel deelnamen aan het jaarlijkse Brugse 'toernooi van de Witte Beer' dat in mei plaats vond.<br> Het jaarlijkse steekspel van laatstgenoemd gezelschap vormde telkens aanleiding tot feestelijkheden<br> waaraan ook Brugse dichters hun bijdrage leverden.<br> Ze schreven esbattementen die werden opgevoerd, droegen lofdichten voor en deden verslag van dit alles<br> in kronieken. Het laatste landjuweel ging door te Mechelen in 1620.<br> (bron DBNL)<br> <b>*</b><i>L'esbattement des nobles Roys d'Espinette</i></p><br> <P lang="nl"><center><h2>Rederijkerskamers in de Zuidelijke Nederlanden</h2></center> <i><b>Vlaanderen:</i></b><br> De grote steden hadden meestal meerdere rederijkerskamers.<br> In Vlaanderen was <a href="http://www.dbnl.org/tekst/brua002repe01_01/brua002repe01_01_0085.htm" target="presentatie"><font color="navy">'Alpha en Omega' (°1455)</font></a> uit Ieper de oudste.<br> &nbsp;&nbsp; Haar zinspreuk was 'Spiritus ubi vult spirat' (De geest waait waarheen hij wil).<br> &nbsp;&nbsp; De andere Ieperse kamers waren 'De Rosieren' en 'De Korenbloem'<br> Tielt: 'Sint Jan-Baptist (°1462) en 'Bespoeit dat bloeit' (°1551)<br> Diksmuide: 'De Heilige Geest' (°1424). Volgens DBNL °1613. Er waren<br> &nbsp;&nbsp; meerdere kamers in Diksmuide, onderandere De Royaerts (°1473)<br> Veurne: 'De Sorgeloosen' (°1424) verenigde zich in 1530 met de Veurnse<br> &nbsp;&nbsp; kamer van 'St. Barbara' <br> Kortrijk: 'St. Barbara' (°1427) en 'Het Heilig Cruus' (1451) <br> Brugge: 'De Heilige Geest' (°1428) en 'De drie Santinnen' (°vóór 1500),<br> &nbsp;&nbsp; waar Eduwaert de Dene factor was.<br> Nieuwpoort: 'De Doornecroone' (°1443). Met als zinspreuk<br> &nbsp;&nbsp; 'Van vroescepen dinne'<br> Roeselare: <a href="http://www.dbnl.org/tekst/brua002repe01_01/brua002repe01_01_0129.htm" target="presentatie"><font color="navy">'De zeegbare Herten' (° 1494)</font></a> <br> Menen: <a href="http://www.dbnl.org/tekst/brua002repe01_01/brua002repe01_01_0129.htm" target="presentatie"><font color="navy">'De Barbaristen' (°1486)</font></a> met als zinspreuk 'Wij hoppen bruers' <br> Deinze: 'De Nazarenen' (°16e eeuw)<br> Gent: hier ontstonden in de loop der eeuwen wel een dozijn kamers,<br> &nbsp;&nbsp; maar slechts een vijftal gezelschappen zijn echt van belang geweest:<br> &nbsp;&nbsp; <a href="http://www.dbnl.org/tekst/brua002repe01_01/brua002repe01_01_0072.htm" target="presentatie"><font color="navy">'De Fonteine' (°1448),</font></a> 'Sint Barbara' (°1468), 'Sint Agnete' <br> &nbsp;&nbsp; of 'De Bodemloze Mande' (°1471), <a href="http://www.dbnl.org/tekst/brua002repe01_01/brua002repe01_01_0074.htm" target="presentatie"><font color="navy">'Maria ter Eere' (°1478)</font></a><br> &nbsp;&nbsp; en <a href="http://www.dbnl.org/tekst/brua002repe01_01/brua002repe01_01_0075.htm" target="presentatie"><font color="navy">'De Balsemblomme' (°1493)</font></a><br> Ninove: 'De Witte Waterrosen' (°1452) <br> Aalst: <a href="http://www.dbnl.org/tekst/brua002repe01_01/brua002repe01_01_0041.htm" target="presentatie"><font color="navy">'De Catharinisten' (°1464)</font></a> en <a href="http://www.dbnl.org/tekst/brua002repe01_01/brua002repe01_01_0042.htm" target="presentatie"><font color="navy">'Sint Barbara' (°1540)</font></a>,<br> &nbsp;&nbsp; met als devies 'Vicit vim Veritas'<br> Dendermonde: 'De Rosiers' (°1478) <br> Oudenaarde: <a href="http://www.dbnl.org/tekst/brua002repe01_01/brua002repe01_01_0120.htm" target="presentatie"><font color="navy">'Pax Vobis' (°1471)</font></a>, 'De Heilige Geest' (°1478)<br> &nbsp;&nbsp; en 'De Doornecrone' (°1490). Naast de twee officieel erkende rederijkerskamers<br> &nbsp;&nbsp; waren nog enkele andere toneelgezelschappen actief (meestal aangeduid als 'scole'),<br> Pamel (Oudenaarde): <a href="http://www.dbnl.org/tekst/brua002repe01_01/brua002repe01_01_0121.htm" target="presentatie"><font color="navy">'De Kersouwe'</font></a> (°1471) met als devies 'Jonst souct const .<br> &nbsp;&nbsp; In 1556 werd het reglement goedgekeurd door de magistraat van Pamele.<br> &nbsp;&nbsp; Onder het blazoen van Pax Vobis ging de kamer naar de wedstrijd in Gent in 1539.<br> &nbsp;&nbsp; Zij nam deel aan de wedstrijd georganiseerd door De Corenbloem in Brussel in 1562.<br> &nbsp;&nbsp; In 1567 werden de Oudenaardse kamers gesloten. In 1571 werd opnieuw een verbod<br> &nbsp;&nbsp; uitgevaardigd. Toch namen de twee Oudenaardse kamers deel aan de refreinwedstrijd<br> &nbsp;&nbsp; in 1574 in Antwerpen. In 1582 gingen de kamers opnieuw dicht en in 1593 werd er<br> &nbsp;&nbsp; een algemeen verbod op rederijkersactiviteit in Gent en de kasselrij Oudenaarde<br> &nbsp;&nbsp; uitgevaardigd. In 1609 mochten de 2 kamers weer optreden. De Kersouwe nam in 1613<br> &nbsp;&nbsp; deel aan een wedstrijd in Haarlem.<br> &nbsp;&nbsp; Matthijs de Castelein is factor geweest van de twee voornaamste Oudenaardse kamers.<br> &nbsp;&nbsp; Variante benamingen: 'Retorike van Pamele' (1468-1471); 'De Kersauwe' (1472-1556);<br> &nbsp;&nbsp; 'Kerssouken' (1562); 'De Kersouwe' (1613).<br> &nbsp;&nbsp; P.S. Het middeleeuwse stadje Pamele werd in 1595 bij Oudenaarde gevoegd.<br> Ronse: <a href="http://www.dbnl.org/tekst/brua002repe01_01/brua002repe01_01_0130.htm" target="presentatie"><font color="navy">'De Wijngaardeniers'</font></a>, met als zinspreuk 'Naer aerbeyt compt ruste'<br> &nbsp;&nbsp; en de tweede Ronsense kamer 'Laus Deo' (°1507)<br> Sint Niklaas: 'Gheselscap vande Gaudtblomme'(°ca. 1491)<br> Halewijn (Halluin): 'De Rethorycke van Halewijn' organiseerde een wedstrijd in 1546<br> &nbsp;&nbsp; waaraan o.a. 'De Nazarenen' van Deinze deelnam. De 'Rethorycke van Halewijn'<br> &nbsp;&nbsp; nam in 1547 deel aan een wedstrijd in Nieuwpoort. In 1560 traden zij ook op<br> &nbsp;&nbsp; tijdens een rederijkerswedstrijd in Diksmuide.<br> Ruibroek (Rubrouck): <a href="http://www.dbnl.org/tekst/brua002repe01_01/brua002repe01_01_0129.htm" target="presentatie"><font color="navy">'Het Sacrament' (°1532)</font></a>, met als devies 'Alleven groene'<br> Belle (Bailleul): 'De Gheltshende' (°1531) en 'Jong van herten' (°1530).<br> &nbsp;&nbsp; Volgens de archieven zijn er in Belle 'vyf rethorike' actief geweest.<br> Winoksbergen (Bergues): 'De Royaerts' (°1516)<br> Hazebroek (Hazebrouck): 'Sint Anna', gheseyt 'Ghedienstigh in  t werck (°1526)<br> Duinkerke: In 1584 werden de Duinkerkse rederijkerskamers afgeschaft<br> &nbsp;&nbsp; door de hertog van Parma. Enkele decennia later werd <a href="http://www.dbnl.org/tekst/brua002repe01_01/brua002repe01_01_0069.htm" target="presentatie"><font color="navy">'Het Kersouwken'</font></a><br> &nbsp;&nbsp; (=madeliefje) opgericht. De patroon was de H. Michael en de zinspreuk<br> &nbsp;&nbsp; luidde 'Verblydt in den tydt'.<br> &nbsp;&nbsp; De chirurgijn (arts) <a href="http://www.dbnl.org/tekst/bork001nede01/swae001.htm" target="presentatie"><font color="navy">Michiel de Swaen</font></a> werd in 1687 benoemd tot 'prince'.<br><br><font size="3" color="navy"> <i>Spijtig genoeg werden Duinkerke, Belle, Ruibroek, Winoksbergen en Hazebroek, kortom<br> &nbsp;&nbsp; alle Vlaamse steden en dorpen 'over de schreve', in de loop van de volgende eeuwen verfranst.<br> </i></font><font size="4" color="navy"><br><br> <i><b>Brabant:</i></b><br> Antwerpen: <a href="http://www.dbnl.org/tekst/brua002repe01_01/brua002repe01_01_0045.htm" target="presentatie"><font color="navy">'De Violieren'</font></a> (°1400), 'De Goudbloem' (°1488) en 'De Olyftack' <br> Lier:  Het Jenettebloemken (=lychnis diurna)<br> Mechelen: <a href="http://www.dbnl.org/tekst/brua002repe01_01/brua002repe01_01_0108.htm" target="presentatie"><font color="navy">'Het Boonbloemken' (°1518)</font></a> en <a href=" http://www.dbnl.org/tekst/brua002repe01_01/brua002repe01_01_0106.htm" target="presentatie"><font color="navy"><a href="http://mechelen.mapt.be/wiki/Theater_De_Peoene" target="presentatie"><font color="navy">'De Peoene'</font></a> (°1471), met als devies<br> &nbsp;&nbsp; 'In principio erat verbum - In den beginne was het woord'.<br> &nbsp;&nbsp; 'De Peoene' werd in 1617 heropgericht door de aartshertogen Albrecht <br> &nbsp;&nbsp; en Isabella. In 1620 organiseerde de kamer een grote wedstrijd waaraan<br> &nbsp;&nbsp; zowel kamers uit de Zuidelijke als de Noordelijke Nederlanden deelnamen.<br> &nbsp;&nbsp; De derde Mechelse kamer was <a href="http://www.dbnl.org/tekst/brua002repe01_01/brua002repe01_01_0107.htm" target="presentatie"><font color="navy">'De Lisbloem' (1510)</a>,<br> &nbsp;&nbsp; In 1510 namen de 'Gesellen van der Lysbloemen' deel aan het landjuweel<br> &nbsp;&nbsp; in Herentals, samen met de andere Mechelse kamer 'De Gheraepte Loeten' (°1478).<br> &nbsp;&nbsp; Beide kamers zijn daarna waarschijnlijk gefusioneerd... 'De Lischbloeme'<br> &nbsp;&nbsp; nam ook deel aan het landjuweel (spel van sinne) in Antwerpen (1561).<br> Vilvoorde: <a href="http://www.dbnl.org/tekst/brua002repe01_01/brua002repe01_01_0148.htm" target="presentatie"><font color="navy">'De Goubloem' (°1524)</font></a>, met als zinspreuk 'In liefden groeyende'<br> Brussel: 'Den Boeck', 'De Corenbloem' en 'Mariacranske-De Wijngaard'<br> Leuven: In 1490 nam 'De Pensee' deel aan een wedstrijd in Lier. De kamer nam deel <br> &nbsp;&nbsp; aan het landjuweel in Antwerpen in 1496, aan het landjuweel in Mechelen in 1515<br> &nbsp;&nbsp; en aan dat van Diest in 1521. De kamer kreeg in ca.1547 hetzelfde statuut<br> &nbsp;&nbsp; als De Roose (°1448) en De Kersouwe (°1479).Op het einde van de zestiende eeuw<br> &nbsp;&nbsp; was 'De Pensee' niet meer actief. De twee andere Leuvense kamers hebben de troebelen<br> &nbsp;&nbsp; van de zestiende eeuw echter wel overleefd.<br> Tienen: 'De Corenbloeme' (°1481) en 'De Fonteine'(°1539) met als zinspreuk: <br> &nbsp;&nbsp; 'Filivs mevs dilectvs, fons gratia vite et misericordie'<br> Aarschot: 'Het Terwenbloetsel' (°1518)<br> Diest: 'De Lelie' werd volgens de ene bron gesticht in °1403 en volgens DBNL in °1470.<br> &nbsp;&nbsp; Uit de ledenlijsten (vanaf 1578), kan men afleiden dat de kamer van dan af bestaan<br> &nbsp;&nbsp; heeft tot het einde van het Ancien Régime.<br> &nbsp;&nbsp; Tenslotte 'De Christusogen' (=lychnis coronaria).<br> Zoutlleeuw: 'De Lelikens uuten Dale' met als zinspreuk: 'Ionst voer const' (1561).<br> &nbsp;&nbsp; De 'rethores' worden voor het eerst vermeld in de stadsrekeningen van 1505.<br> &nbsp;&nbsp; Zij namen deel aan de landjuwelen van Brussel (1532), Diest (1541)<br> &nbsp;&nbsp; en Antwerpen (1561).<br><br> <i><b>Loon (nagenoeg Belgisch Limburg):</i></b><br> Borgloon: 'De Goutbloeme' (°1637)<br> Hasselt: <a href="http://www.dbnl.org/tekst/brua002repe01_01/brua002repe01_01_0080.htm" target="presentatie"><font color="navy">'De Roose' (°1505)</font></a><br> &nbsp;&nbsp; De Langeman, de oudste Hasseltse reus die al in 1497 vermeld werd, was eigendom<br> &nbsp;&nbsp; van De Roode Roos. De rederijkers namen hem over van de smeden (ca. 1515).<br> &nbsp;&nbsp; Ook bij de uitdeling van erwtensoep, een andere aloude traditie, waren de rederijkers<br> &nbsp;&nbsp; betrokken.<br> &nbsp;&nbsp; Tussen 1565 en 1575 zijn er geen sporen van rederijkersactiviteit in Hasselt,<br> &nbsp;&nbsp; maar na 1585 werden opnieuw spelen opgevoerd tijdens de kermis.<br> Sint Truiden: <a href="http://www.dbnl.org/tekst/brua002repe01_01/brua002repe01_01_0135.htm" target="presentatie"><font color="navy">'De Akelei' - 'Gesellen vander Oculeijen' (°1495)</font></a> en de tweede Truidense<br> &nbsp;&nbsp; 'De Rozenkrans' ('Gesellen vanden Roosencrans') (°1495).<br> &nbsp;&nbsp; "Op 30 maart 1522 besloten de heren en de stad van Sint-Truiden 'beijde die rethorijckers<br> &nbsp;&nbsp; van der Acoleyen ende Rosencrans' te verbieden. Dit besluit werd ingetrokken<br> &nbsp;&nbsp; op 31 augustus 1523. De kamer werd voorgoed afgeschaft in 1568 omwille van de tweedracht<br> &nbsp;&nbsp; met De Rozenkrans 'ende meer andere pregnante redenen'.<br> &nbsp;&nbsp; In de ordonnantie die op 23 april 1569 naar aanleiding van de troebelen werd uitgevaardigd,<br> &nbsp;&nbsp; werd er uitdrukkelijk gestipuleerd dat er maar een rederijkerskamer meer mocht zijn<br> &nbsp;&nbsp; en dat alle spelen die deze kamer zou opvoeren vooraf moesten gevisiteerd worden<br> &nbsp;&nbsp; door de stedelijke overheid." (&copy; Bron: DBNL)<br> <br><font size="2" color="midnightblue"> P.S. Sint-Truiden was één van de Goede Steden van het prinsbisdom Luik en bevond zich als een enclave<br> in het graafschap Loon. Nadat dit laatste teloor ging, breidde Luik zich in 1366 uit met Loon<br> (ongeveer het huidige Limburg).</font><br><br> <i><b>Zeeuws Vlaanderen</i></b><br> Hulst: 'De Transfiguratie' of 'De Hulstbloem' (°1483)<br> Sluis: 'De Distelbloem' (°1496) met de zinspreuk  Van 't oude nieuw <br> Aksel: 'St. Barbara' (°1496)<br> <br><font size="5"><b>°</b></font> <font size="2" color="navy">Stichtingsdatum of voor het eerst vermeld.<br> Sommige van de voorgaande rederijkerskamers bestonden maar enkele decennia, terwijl andere het meerdere eeuwen volhielden.<br><br> <i>Als je meer wil weten over bepaalde kamers in de Nederlanden, surf dan naar</i> <a href="http://www.dbnl.org/organisaties/rederijkerskamers/" target="presentatie"><b>DBNL rederijkerskamers 1400-1650</b></a>. </font></p><br> <P lang="nl"><center><h2>Beroerde tijden</h2></center> <b><i>Brussel</i> ~ </b>In 1507, onder de leiding van de stadsdichter Jan Smeken, smolten twee Brusselse rederijkerskamers<br> samen tot een nieuwe literaire vereniging, namelijk 't Mariacranske.<br> De nieuwe kamer koos voor verdraagzaamheid en samenwerking met het motto 'Minnelijk akkoord'.<br> Samen met de twee andere kamers, Den Boeck en De Corenbloem, gaven ze vorm aan het socio-culturele<br> leven van Brussel. Ze werkten mee aan optochten zoals de jaarlijkse Ommegang, maar ze namen ook deel<br> aan talrijke landjuwelen met eigen toneelstukken en gedichten .<br> Vermeldenswaard is de ommegang van 1549, die ondermeer bijgewoond werd door keizer Karel V<br> en Willem van Oranje<br> De bloeiperiode van de rederijkerij werd allengs verstoord door de bikkelharde repressie.<br> Desalniettemin bleef Brussel sterk hervormingsgezind. Op de Grote Markt in Brussel vond de eerste terechtstelling<br> van Lutheranen plaats in 1523. In de daaropvolgende decennia werden nog vele 'ketters' gedood. Onder hen<br> ook veel rederijkers, die zich bij de reformatie hadden aangesloten.<br> Volledigheidshalve moet vermeld worden dat de katholieken, na de overwinning van Willem van Oranje<br> en de 'calvinistische geuzen' in 1577, op hun beurt werden onderdrukt.<br> Na de herovering van Brussel in 1585 door de Spaanse troepen van Farnese, moesten de rederijkers<br> zich nog maar eens gedeisd houden.<br><br> <b><i>Gent</i> ~ </b>Een mijlpaal in de betrekkingen tussen rederijkers en overheid is het rederijkersfeest te Gent<br> in 1539 geweest. Negentien kamers namen aan de wedstrijd deel. Uit Vlaanderen kwamen de rederijkers<br> van Brugge, Leffinge, Ieper, Mesen, Nieuwpoort, Nieuwkerke, Tielt, Axel, Menen, Oudenaarde, Kaprijke,<br> Kortrijk, Lo, St.-Winoksbergen en Deinze. Uit Brabant namen deel: kamers uit Antwerpen, Brussel <br> en Tienen. Uit Henegouwen: Edingen. Het refereinfeest had plaats op 20 april, de toneelwedstrijd tussen <br> 12 en 23 juni. Elke kamer moest antwoord geven op de vraag <i><b> Welc den mensche stervende meesten <br> troost es </i></b>. Verscheidene kamers uitten scherpe kritiek op de maatschappij en de kerk. <br> De hoofdprijs van de toneelwedstrijd ging naar Antwerpen, vóór St.-Winoksbergen en Tielt.<br> De Gentse drukker Joos Lambrecht zorgde voor de uitgave (op 31 augustus 1539) van de refreinen<br> en van de Gentse spelen. Deze boeken werden door de wereldlijke en kerkelijke overheid als een provocatie<br> beschouwd.<br> Niet lang na het feest (augustus 1539) brak in Gent een opstand uit tegen keizer Karel, waardoor hij<br> gedwongen werd naar zijn erflanden te komen. Gent werd streng gestraft en kreeg de nieuwe of Carolijnse<br> concessie opgelegd, een ordonnantie (10 juli 1540) die bestuur en rechtspraak ordende. Deze ordonnantie<br> verbood ondermeer de rederijkersspelen. <br><br> <b><i>Antwerpen</i> ~ </b> De Sint-Lucasgilde verenigde zich in 1480 met de rederijkerskamer 'De Violieren'<br> ('De violieren blomme'). Twee eeuwen later (in 1680) kwam een versmelting tot stand met 'De Olijftak'.<br> Ook in de scheldestad heersten, tijdens de 16e eeuw, censuur en repressie. Schoolmeester en rederijker<br> Pieter Schuddemate werd in 1547 onthoofd, vanwege een ballade over de wandaden van de Minderbroeders <b>*</b>.<br> De rederijkerij werd dus gemuilkorfd en durfde zich niet meer kritisch opstellen. Tijdens het pompeuze<br> Antwerpse landjuweel van 1561, werden de wereldlijke en geestelijke overheden dan ook nauwelijks<br> gecontesteerd.<br> 'De Olijftak' was de enige Antwerpse rederijkerskamer die de 18de eeuw haalde. <br> <b>*</b><i> Ook de rederijker Jan Onghena werd in 1568 te Gent opgehangen wegens een dergelijk vergrijp.<br> In hetzelfde jaar onderging Heyndrik Adriaensz, factor van  de Pellicaen te Haarlem, dezelfde straf,<br> omdat hij een vers tegen de monniken had geschreven. De rederijker Willem Touwaert Cassererie werd<br> in 1558 op 80-jarige leeftijd te Antwerpen onthoofd, omdat hij verboden boeken bezat. (bron DBNL)<br> Ook Jacob van Middeldonck, deken van de rederijkerskamer  De Damastbloem , werd in 1546<br> terechtgesteld omdat hij een ketters stuk had geschreven.<br> Op 4 januari 1558 onderging Frans Fraet, lid der Violieren en dichter van  hondert morale figueren <br> hetzelfde lot, wegens het drukken van  diverssche seditieuse boecken .</i><br><br> <b><i>Mechelen</i> ~ </b> Het boonbloemken uit Nekkerspoel maakte een crisis door in 1586 en verdween<br> van het toneel. Ook de belangrijke kamer  De Peoene geraakte op het eind van de 16de eeuw in verval, <br> maar kwam later (17e eeuw) weer tot betrekkelijke bloei. Ze werd afgeschaft door de Franse bezetter <br> in 1797 en terug opgericht in de 20e eeuw.<br> Het enige refereinfeest (1620) dat in de zeventiende eeuw hoge toppen scheerde in de Zuidelijke <br> Nederlanden, had plaats in Mechelen. Uit het Noorden, namen niet minder dan zes kamers aan de wedstrijd<br> deel, namelijk  De Oraengie-lely uit Leiden,  De witte Angieren en  De Wyngaertrancken uit Haarlem,<br>  De Nardusbloem uit Goes,  De Goudsbloem uit Gouda en  De Balsembloem uit Haastrecht.<br> Ook uit Noord-Brabant namen twee kamers deel uit 'sHertogenbosch, evenals  De Vlasbloem uit Helmont<br> en  De Jonge Vreuchdenbloem uit Bergen-op-Zoom.<br> Verder daagden er drie kamers op uit Brussel en drie uit Antwerpen. Tenslotte waren ook Halle, Vilvoorde,<br> Asse, Diest, Aarschot, Lier, Geel, Mol, Arendonk, Turnhout en Brugge vertegenwoordigd met een kamer.<br> De vruchten van het Mechelse refereinfeest verschenen in druk met de titel  De Schadt-kiste der philosophen<br> ende poëten , maar het Mechelsche aartsbisdom had de uitgave gecensureerd. De censor had sommige gedichten<br> laten verwijderen en andere 'doen aanpassen'. Hij was in het geheel niet blij met het vrij kostbare werk,<br> voorzien van blazoenen, omdat <i><b> veele in henne wercken de Philosophen boven de Christene leeraers<br> verkosen. </i></b></p><br> <P lang="nl"><center><h2>De plakkaten</h2></center> Vooreerst was er de Carolijnse ordonnantie van 10 juli 1540, die de rederijkersspelen botweg verbood.<br> Enkele decennia daarna volgden allerlei plakkaten die de activiteiten van de rederijkers bleven hinderen...<br> Zo werd in het begin van 1560 een plakkaat afgekondigd, waarbij esbattementen, kamerspelen en liederen<br> verboden werden, die een inhoud hadden<i><b>  offenderende directelick oft indirectelick de catholijcke religie<br> ofte geestelicke persoonen. </i></b><br> Verder moesten alle zinnespelen en vertoningen gecensureerd worden door de geestelijke overheid. <br> Een soortgelijk plakkaat verscheen ook in 1561. Ook het edict van 1584 dat de rederijkerskamers verbood<br> had niet het gewenste effect. Dit blijkt ondermeer uit het feit, dat de overheid telkens opnieuw moest optreden<br> tegen de rederijkerij.<br> In 1593 poogde men in Vlaanderen de cameren van Rhetorique terug meer vrijheid te gunnen, maar de Raad<br> van Vlaanderen, in aanmerking nemende <i><b> de groote abuusen, desordren, inconvenienten ende schandalen,<br> die hier voormaels daer duere zijn ghesciet, </i></b> behield de bestaande verbodsbepalingen. In 1597 werd<br> het koninklijk plakkaat van 1560 hernieuwd.<br> Tijdens 'het Twaalfjarig Bestand' (1609 - 1621) werden heel wat rederijkerskamers heringericht! </p><br> <p><center><h2>Hun populaire refreinen en toneelstukken:</h2></center> <a href="http://www.dbnl.org/tekst/berg051ckru01_01/berg051ckru01_01_0018.htm" target="presentatie">Den Wellustigen Mensch</a>, <a href="http://www.dbnl.org/tekst/_bli001whbe01_01/_bli001whbe01_01_0003.htm" target="presentatie">Bliscappen van Maria</a>, <a href="http://www.dbnl.org/titels/titel.php?id=_bli001seve01" target="presentatie">Die VIJste Blyscap van Onser Vrouwen</a>, <br> <a href="maegden.html" target="presentatie">Het spel van de V vroede ende van de V dwaeze Maegden</a>, <a href="http://www.dbnl.org/tekst/cost001teeu01_01/cost001teeu01_01_0001.htm" target="presentatie">Boereklucht</a>, <a href="http://www.dbnl.org/tekst/does003refr01/does003refr01_008.htm" target="presentatie">Refreynen in 't amoureus</a>, <br> <a href="http://www.dbnl.org/tekst/does003refr01/does003refr01_008.htm" target="presentatie">Refreinen van Jan van Stijevoort</a>, <a href="http://www.dbnl.org/tekst/humm001repe01/humm001repe01_0614.htm" target="presentatie">Spieghel der minnen</a>, <a href="http://www.dbnl.org/tekst/_vie002vier01_01/_vie002vier01_01_0002.htm#2" target="presentatie">Een speel van drie minners</a>,<br> <a href="http://www.dbnl.org/tekst/_vie002vier01_01/_vie002vier01_01_0003.htm" target="presentatie">Esbatement vanden Visscher</a>, <a href="http://cf.hum.uva.nl/dsp/ljc/dorlandus/elcker.html" target="presentatie">Elckerlyc</a>, <a href="http://www.dbnl.org/tekst/_mar001mari01/_mar001mari01_007.htm" target="presentatie">Marieke van Nieumegen</a>, enz.<br> Vooral de laatste twee werken zorgden voor een verrijking van onze literatuur.</p><br> <P lang="nl"><center><h2>Bekende Zuid-Nederlandse rederijkers:</h2></center> <a href="http://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=roov002" target="presentatie">Anthonis de Roovere (1430-1482)</a>, <a href="http://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=rijs006" target="presentatie">Colijn van Rijssele (1430/40-ca.1500)</a>, <a href="http://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=smek001" target="presentatie">Jan Smeken (ca.1450-1517)</a>,<br> <a href="http://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=does003" target="presentatie">Jan van Doesborch (1470-1536)</a>, <a href="http://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=ever003" target="presentatie">Cornelis Everaert (1480/85 -1556)</a>, <a href="http://www.dbnl.org/tekst/cast005cons01/" target="presentatie">Matthijs de Castelein (1485-1550)</a>,<br> <a href="http://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=bijn003" target="presentatie">Anna Bijns (1493-1575)</a>, <a href="http://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=stij001" target="presentatie">Jan van Steyevoort (1495-1576)</a>, <a href="http://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=berg051" target="presentatie">Jan van den Berghe ( ? -1559)</a>,<br> <a href="http://www.muzikaalerfgoed.be/nieuws/22-04-2010/topstukvoorgesteldtestamentrhetoricaelvaneduarddedene" target="presentatie">Eduwaert de Dene (ca. 1506-ca. 1579)</a>, <a href="http://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=vaer003" target="presentatie">Marcus van Vaernewyck (1518-1569)</a>, <a href="http://www.dbnl.org/tekst/knuv001hand02/knuv001hand02_0006.htm" target="presentatie">J.B. Houwaert (1533-1599)</a>,<br> <a href="http://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=heer001" target="presentatie">Lucas de Heere (1534-1584)</a>, <a href="http://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=duym001" target="presentatie">Jacob Duym (1547-ca.1623)</a>, <a href="http://www.dbnl.org/tekst/hard001weer01/hard001weer01_003.htm" target="presentatie">Justus de Harduwijn* (1582-1636)</a><br> en <a href="http://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=swae001" target="presentatie">Michiel de Swaen (1654-1707).</a></p><br> <P lang="nl"><font size="4" color="navy"> <b>*</b><i></font><font size="3" color="navy">De priester-dichter Justus de Harduwijn (ook Harduyn) wordt hier vermeld, omdat hij lid was van de Aalsterse<br> Catharinistenkamer. Met zijn poëzie stak hij met kop en schouders uit boven de toenmalige rederijkers. Hij is<br> vooral bekend met zijn dichtbundel  Weerliicke Liefden tot Roose-mond . Toentertijd werd hij door niemand<br> in De Nederlanden overtroffen op het gebied van poëtische taalvaardigheid.</font></i></p><br> <p><center><h2>De invloed van de renaissance</h2></center> Vóòr het midden van de zestiende eeuw bleven de rederijkers, volgens middeleeuwse traditie, vaak anoniem.<br> Toen de renaissance in de Nederlanden doorbrak, veranderden de filosofische en wetenschappelijke opvattingen,<br> maar ook de waarde van het individu. De rederijkers gingen er dan prat op zich te identificeren en hun naam<br> onder hun werken te vermelden.</p><br> <P lang="nl"><center><h2>Nawoord</h2></center> De rederijkers hebben gedurende verscheidene eeuwen voor heel wat socio-kulturele activiteiten gezorgd.<br> In de ons omringende landen bestonden manifestaties zoals de ommegangen en de landjuwelen niet<br> met een dergelijke grandeur en luister.<br> Vooral in de zestiende eeuw was de kunst voor de rederijkers middel en geen doel. Met hun 'spelen van sinne'<br> wouden ze het volk onderwijzen en stichten.<br> Ze beoefenden drie genres: In 't vroede (ernstige poëzie), in 't amoureuze (liefdesgedichten) en in 't sotte<br> (komische en schunnige gedichten).<br> Hun maatschappijkritiek en hun deelname aan de reformatie heeft er mee toe bijgedragen dat de Roomse kerk<br> geleidelijk afstapte van sommige misbruiken.<br> De literaire stukken van de rederijkers waren meestal niet hoogstaand en waren doorspekt met Franse woorden,<br> maar desalniettemin hebben zij de Nederlandse taal met hand en tand verdedigd en gezorgd voor de democratisering<br> van de literatuur. </p><center><img src="separator[1].gif"></center> </td></tr></center></table><center><br> <b><font face="Arial" size="4" color="navy"> <a href="rederijkers.html" target="presentatie"><img src="pijl_boven.gif"></a><br><br> <a href="harduwijn_lof_myns_liefs_haertros.html" target="presentatie"><font color="navy">Harduwijn - Lof myns Liefs Haer-tros</font></a><br><br> <a href="rederijkers_noorden.html" target="presentatie"><font color="navy">De rederijkerskamers in de Noordelijke Nederlanden</font></a><br><br> <a href="bakermat.html" target="presentatie"><font color="navy">Naar Bakermat</font></a><br><br> <a href="rechtser.html" target="presentatie"><img src="banner_poetryweb.gif"</a></i><br><font size="5"><b>Homepage</b></b></font></font> <br><br> </a><font face="arial" size="2" color="navy">Poëzieweb-Poetryweb: pageviews since/sinds 21-03-2002:&nbsp; <img src="http://users.pandora.be/cgi-bin/yaac/yaac?a003419"><br><hr> Statist. Poëzieweb-Poetryweb:</font>&nbsp; <!-- Begin Motigo Webstats counter code --> <a id="mws4554323" href="http://webstats.motigo.com/"> <img width="18" height="18" border="0" alt="Free counter and web stats" src="http://m1.webstats.motigo.com/n.gif?id=AEV_UwjmMbsplAkBfd3bHnmkRuhA" /></a> <script src="http://m1.webstats.motigo.com/c.js?id=4554323" type="text/javascript"></script> <!-- End Motigo Webstats counter code -->&nbsp;&nbsp; <font face="arial" size="3" color="navy"></b>&nbsp;&nbsp; &copy;&nbsp;Gaston D'Haese: 14-08-2004.<br>Laatste wijziging 10-03-2012. &nbsp;E-post: <i> <a href="mailto:poezieweb@hotmail.com"> webmaster</a> </i> </font><P lang="nl"> <script type="text/javascript"><!-- google_ad_client = "pub-1294987801132215"; /* 120x600, gemaakt 31-10-08 */ google_ad_slot = "6601062471"; google_ad_width = 120; google_ad_height = 600; //--> </script> <script type="text/javascript" src="http://pagead2.googlesyndication.com/pagead/show_ads.js"> </script></center></p></body></html>