Sappho van Lesbos
Circa 600 VC

Sappho is een Oudgriekse dichteres die haar
gedichten schreef in Aeolisch dialect.
In Mytilene op het eiland Lesbos had zij
een kostschool voor meisjes, die zij
'moisopoloi' (‘dienaressen van de muzen’)
noemde.
Zij onderwees hen in muziek, dans, poëzie
en... de liefde.
Er is maar één gedicht van Sappho 'volledig'
overgebleven (Bede aan Aphrodite). Toch
zijn er veel fragmenten bewaard, deels
op papyrus.



Poëzie van Sappho op papyrus



'Sappho van Lesbos is de tiende Muze'

Plato

'Sappho is de zoetzingende'

Anakreon

Borstbeeld van Sappho

'Sappho is de honingzoete glorie van Lesbos'

Lucianus

'Wat leerde Sappho de meisjes anders dan de liefde'

Ovidius

Venus en Cupido - 1509
Hermitage, St. Petersburg
Venus en Cupido
Lucas Cranach I

 POËZIE van SAPPHO

Weer siddert in mij
de Liefde
die het lichaam tart
dat bitterzoet
en onweerstaanbaar
reptiel


In de lenteschemering
schijnt de vollemaan:
meisjes stellen zich op
alsof ze rond een altaar staan


Zoals de zoete appel
bloost aan het eind van een tak
hoog in de hoogste twijgen
vergeten door plukkers
neen, niet vergeten
maar buiten bereik


Liefde
bitterzoet
onbedwingbaar
ik beef over
al mijn leden

Maar jij Atthis
haat zelfs
de gedachte aan mij

en laat mij
in de steek
voor Andromeda

Vannacht aanschouwde ik

Vannacht heb ik de maan aanschouwd
en zag de Pleiaden ondergaan

De nacht is nu halfweg
jeugd gaat voorbij

Ik lig in bed alleen

De negen muzen:
Erato, Euterpe, Kalliope, Clio, 
Melpomene, Polyhymnia, Terpsichore, 
Thaleia en Urania

Het zijn de Muzen
die er voor zorgden
dat ik geëerd werd
Zij leerden mij hun kunst

Sappho door Kahlil Gibran
°Besharri 1883 +New York 1931
Libanese schrijver en dichter
Sappho

IK WARE LIEVER DOOD

'ik ware liever dood'
huilde ze bij het afscheid

en ze bleef herhalen:
'ach Sappho, dit is vreselijk
ik wil je niet verlaten'

ik antwoordde haar:
'vaarwel, maar blijf denken
aan onze liefdesband

en de offers aan Aphrodite
en alle mooie dingen
die wij samen beleefden

vele kransen van viooltjes
rozen, dille en krokussen
heb je hier geschikt

en heel wat guirlandes
gevlochten met bloemen
om je slanke hals gedaan

en met veel kostbare
en vorstelijke balsem
je lichaam gezalfd

en op een zacht bed
je verlangen gesust'

  ODE AAN APHRODITE

Onsterfelijke Aphrodite op je luisterrijke troon
betoverende dochter van Zeus
ik smeek u Vrouwe - verpletter mijn geest niet
onder kwelling en smart

maar kom mij te hulp zoals vroeger
toen je mijn verre klaagzang hoorde
en je vaders schitterende huis verliet
in je gouden wagen

met prachtige zwanen bespannen
die je in volle vaart van de hemel
door de heldere ether voerde
naar de donkere aarde

stralend met je onsterfelijke glimlach
stond je voor mij en vroeg wat er scheelde
"Waarom riep je mij en wat kan de pijn stillen
van je woelige geest

wie zou ik moeten overreden
om je liefdesverdriet te stoppen
Sappho over wie klaag je
en wie doet je vreselijk lijden?

ze ontloopt je nu maar spoedig zal ze je zoeken
nu weigert ze geschenken maar straks zal zij er geven
nu versmaadt ze je liefde
maar morgen zal ze je beminnen
tegen haar wil in"

kom bij me zoals weleer en sus mijn smart
laat me niet bitter smachten
en geef me alles wat ik verlang
- Godin, in mijn strijd sta mij altijd bij

© Lepus: vertaling uit het Engels

ik nam mijn lier en zei
kom nu mijn hemelse
schildpad - word
een sprekend instrument

Charles-August Mengin (1853-1933)
Sappho met lier
Manchester City Art Gallery

Recent ontdekt gedicht van de bejaarde Sappho

Meisjes neem de mooie gaven
van de bloesemgeurige muzen
Wees vurig en bespeel de lier
met zijn klare zoete klank

Mijn eens zo gave huid
is door de ouderdom gerimpeld
Mijn zwarte haren
zijn wit geworden

Mijn hart werd somber
Mijn knieën zullen mij niet meer dragen
al dansten ze vroeger
zo gezwind als jonge herten

Ik beklaag mij voortdurend
maar wat is eraan te doen ?
Mens zijn en oud worden
er is geen andere weg

Naar verluidt hield Tithonus* ooit
van de rozenarmige Godin
van de Dageraad
die hem naar verre einders bracht

Hij was toen jong en knap
maar na verloop van tijd
werd hij stokoud en grijs
als man van een onsterfelijke vrouw

* De Oudgriekse mythe gaat over de 'Godin
van de Dageraad' (Aurora) die trouwt
met Tithonus, die een gewone sterveling
is. Zij smeekt Zeus om haar man
onsterfelijk te maken, maar vergeet
te vragen om hem ook de eeuwige jeugd
te schenken. Het gevolg is dat Tithonus
steeds maar ouder en zwakker wordt.
Ten lange leste sluit zij de wauwelende
grijsaard op in zijn kamer. Uiteindelijk
takelt hij totaal af en heeft zelfs
geen kracht meer om te bewegen...

©Gedicht vertaald uit het Engels (Martin West) door Lepus.

De filologen, Michael Grönewald en
Robert Daniël, vonden het voorgaande
gedicht in een papyrusrol die was
gebruikt als wikkel om een Egyptische
mummie. De rol stamt uit de 3e eeuw
voor Christus, waarmee dit meteen
het oudste bewaard gebleven Sappho-
fragment is. De onderzoekers konden
het gedicht reconstrueren door
de tekst te combineren met een
in 1922 gevonden fragment.

(Bron: The Times en NRC Handelsblad, 30 juni 2006)

Naar boven

SAPFISCHE POËZIE

MIJN HUWELIJKSNEST

Haar boezem pronkt met parels,
Maar ik was geen 'Duiker'-
Zij is bestemd voor een troon
Maar ik heb geen kroon.
Haar hart dient als huis-
Ik -een Mus- bouwde er
Mijn huwelijksnest
Met zachte twijgjes en tweern.

Aphrodite - Venus
Aphrodite

In de Griekse mythologie is zij de godin
van de liefde en de schoonheid.
De Romeinen noemden haar Venus.

  HAAR ZOET GEWICHT

Haar zoet gewicht op mijn Hart bij Nacht
Amper neergevlijd-
Toen, wakkerwordend , door Lustgevoel,
Mijn Bruid wegglipte -Als het een tastbare Droom was-
Laat de Hemel het dan bevestigen-
Of als Ikzelf gedroomd werd door Haar-
Wat ik sterk vermoed -Blijft Hij over- die aan Mij-
Schonk -zoals aan Iedereen-
Een Verdichtsel in plaats van Geloof-
Zo diep -als was het echt-

  WILDE NACHTEN

Wilde Nachten - Wilde Nachten!
Als ik hen met U deelde
Dan waren deze wilde Nachten
Onze weelde!

Nietig - de Winden -
Voor een aangemeerd Hart-
Weg met het Kompas-
Weg met de Kaart!

Roeiend in Eden-
O, de Zee!
Mocht ik maar ankeren - Vannacht-
In U!

Dominee Charles Wadsworth was de geheime
minnaar van Emily Dickinson. Toch blijkt uit
de voorgaande gedichten en uit briefwisseling,
dat zij ook een lesbische verliefdheid heeft
gekoesterd, die al of niet zuiver platonisch
was, voor haar schoonzuster Susan Gilbert.

Geboorte van Aphrodite 
door William Bouguereau
Musée d'Orsay, Paris
Aphrodite (Venus) wordt omringd
door centauren, nimfen, enz.

  EEN VALENTIJN

Wat zal ik vandaag mijn liefste sturen
nu alle bossen zo liefelijk zijn ?
Zoals bij leeuwerik en hermelijn
zal mijn zoete liefde blijven duren.

Ik zal haar sturen een lok met haar,
die ze zal koesteren op haar hart;
Ik zal vertederd zijn en verward,
omdat ik hoop alleen te zijn met haar.

Een viooltje is mooi om te geven;
O, als zij het raken mocht met haar mond,
zou ik na die verrukkelijke stond,
zonder haar nog verder kunnen leven ?

Ik zal haar een kus sturen, vrij en blij,
want dat is een vlindervlugge wijze,
omdat ik morgen ten allen prijze,
weten wil of zij er ook een stuurt aan mij.

Ga goede wind, naar andere oorden,
verliefd op haar wangen die je streelde.
Ga nu vlug en wat jij met ons deelde,
verdient mijn dank, maar ik vind geen woorden.

Matilda Betham-Edwards (1836-1919)

Naar boven

DE WEERHAAN WIJST ZUIDWAARTS

Ik deed je blaren opzij,
een voor een:
De stijve, brede buitenblaren;
De kleinere,
purper geaderd, aangenaam om voelen;
De blinkende binnenblaren.
Een voor een
plukte ik je blaren,
totdat je recht stond als een witte bloem
lichtjes deinend in de avondwind.

Blanke bloem,
Bloem uit was, uit jade, uit gaaf agaat;
Bloem met oppervlakken van ijs,
Met schaduwen getint met karmozijn.
Waar vind je nog zo'n bloem in de tuin?
De sterren priemen door de lilablaren
Om naar jou te kijken.
De lage maan doet je glanzen met zilver.

De knop is meer dan de bloemkelk.
Er is niets dat de witte knop evenaart,
Kleurloos, en alle kleuren samen,
Verhelderd door maanlicht,
Gewiegd door een zachte wind.

Amy Lowell (1874-1925) had een lesbische relatie
met de actrice Ada Rusell.

 Naar Amy Lowell (Liefdesgedichten)


    DE NOOD AAN JOU

Een gouden schemering voor de rijzende maan;
Doorheen het wolkendek waar een of twee sterren staan;
Bladgeruis, sussend en nat en teer;
En owee! de nood aan jou doet zeer.

Angelina Weld Grimké (1880-1958)

       JIJ

Ik hou van je hals, waar hartstocht luwt,
van het bloed dat er zachtjes stuwt,
van je wenkbrauwen gefronst tot vraag,
van je haar als lommer van een haag.

Ik hou van je huid, gaaf en blank;
Van je kleine vingers, fijn en slank;
Ik hou van je puntige kin
en het speelse kuiltje er in.

Ik hou van hoe je komt en gaat
en hoe jij je uit en ligt of staat;
Ik ben niet wijs, 't is niet gelogen,
Jezus! hoe hou ik van je ogen!

Angelina Weld Grimké  (1880-1958)

Zij was een Afro-Amerikaanse dichteres,
journaliste, lerares, activiste en
schrijfster van kortverhalen en essays.
Haar toneelstuk 'Rachel' werd uitgegeven
in 1920. Angelina schreef 173 gedichten,
waarvan er maar 31 werden gepubliceerd
tijdens haar leven. Het leeuwendeel
van haar poëzie gaat over haar liefde
voor vrouwen.


  VERIJDELDE SLAAP

Owee! Ik kan niet slapen vannacht;
Ik sluit mijn ogen en onverwacht
verschijnt zij in een visioen en lacht
en straalt van jeugdige levenskracht.

Ik kan niet anders dan haar gedogen;
Blond en slank in haar naakte luister,
glimlacht zij naar mij en haar ogen
vol fel verlangen worden duister.

Langzaam neigt ze naar me toe. Ik kruis
de laaiende passie in haar blik
en dan dringt haar lach, helder en zoet,
in de ijlte door, op dat ogenblik.

O sirene met de tartende tong !
O schoonheid, wit en leliezacht !
Ik zie haar, blond en slank en jong
en ach, ik kan niet slapen vannacht.

Marie Madeleine  (1881 - 1944)

Enkele van haar gedichten heb ik vertaald
in het Nederlands


Zij was pas zestien, toen haar poëzie en proza
al bewondering en schandaal veroorzaakten, vooral
in de Berlijnse beau monde.
Marie-Madeleine heeft een zeer turbulent leven geleid.
Ze was biseksueel en verslaafd aan morfine.


DE AANRAKING

sappho

De bomen bewaarden wat zon in hun takken.
Zoals een gesluierde vrouw in een andere tijd,
Verdwijnt de wenende schemering... Mijn vingers
Volgen trillend en uitdagend de lijn van je heupen.

Mijn listige vingers treuzelen als ze onder het kleed
je huiverend vlees voelen, dat zacht is als petalen...
De kunst van het tasten, complex en nieuwsgierig,
Evenaart de droom van parfum, het wonder van klanken.

Ik volg langzaam de contouren van je heupen,
Je schouders, je nek, je onbevredigde borsten.
Mijn kiese begeerte wijst je kussen af;
Ze beroert en bezwijmt in blanke wellust.

Renée Vivien   (1877-1909)

DE BORSTEN VAN MNASIDIKA

Tedere aanraking

Omzichtig deed zij met één hand haar tunica open
en reikte mij haar zachte bloedwarme borsten,
zoals men aan de godin
een koppel levende tortelduiven offert.

'Bemin ze vurig', zei ze, 'want ik bemin ze zo!
Het zijn echte schatjes, kleine kleuters.
Als ik alleen ben zorg ik voor hen.
Ik speel met hen en schenk ze plezier.

Ik baad ze in koele melk en poeder ze
met bloemen. Mijn fijne haren drogen hen
en zijn teder aan hun knopjes.
Ik streel ze huiverig als ik ze
te slapen leg in zachte wol.

Lieveling wees jij hun zuigeling,
want nooit zal ik kinderen baren
en omdat ze zo ver zijn van mijn mond,
kun jij ze kussen geven in mijn naam.'

   Pierre Louÿs - 'Bilitis'

© Alle voorgaande vertalingen in het Nederlands
zijn van Lepus


Gustave Courbet (1819-1877)
Paresse et Luxure ou Le Sommeil (1866)
Huile sur toile
Musée du Petit Palais (Paris)

Naar boven

Sappho
English => Nederlands



Homepage


Pageviews since/sinds 21-03-2002: 

© Gaston D'Haese: 01-03-2002.
Laatste wijziging 31-05-2017.

E-post: webmaster