Joost van den Vondel

Joost van den Vondel (Anno 1665)
door Philips Koninck (°1619; †1688)
Olieverf op hout (56 x 47 cm)
Amstelkring Museum, Amsterdam

Vondel geschilderd door Philips Koninck
(°Amsterdam 1619; †Amsterdam 1688)

Ik telde vijfenseventigh,
Toen Koning my dus levendigh
Te voorschijn bragt op zijn panneel.
Wie van de kunst met kennis spreekt,
Zeght, dat hier slechts de spraek ontbreekt.
Men kroon' het koninklijk penseel.

Philips Koninck schilderde en tekende Vondel zevenmaal



De slaepende Venus van Filips Koning


     Omne tulit punctum qui miscuit utile dulci
Zoo raeckt Apelles* geest de bitse Nijt te boven. 1 Wanneer men 't ziet is 't met vertrouwen en gelooven Schoon omgekomen, daer het werk den meester prijst. Dit werk behoeft geen goude of diamante lijst, Noch leent van buiten roem. men staek' dan ydel stoffen. De schilder heeft natuur hier net op 't hooft getroffen: Gelijk Pigmalion, wiens allebasten beelt, 7 Omhelzens waerdigh, van het leven niet verscheelt. En vraeghtge wie hier slaept, en slaepende zoo schoon is: Het is de schoone, korts verslingert op Adonis. Men heetze VENUS, mits zy ieders hart ontvonkt Door haer bekoorlijkheit, en wont wat zy belonkt, En hierom hoeftze torts, noch pijlen, boogh, noch wapen. Volkomenheit is al het lichaem ingeschapen, En elk byzonder lidt, op zijn vereischte maet, Staet even stout, en vol, en wraekt al wat misstaet. Men ziet het bloet gezont door 't blanke vel heengloeien: Gelijk de morgenlucht, als 't licht begint te groeien: Gelijk een gloeientheit, by heldren zonneschijn, Door dunne zijde van een purpere gordijn, De witte pronkzael verft. al slaepen al de zinnen, Noch tuight dit dat de brant natuurelijk van binnen Niet rust te werken, en het vier in d'adren speelt, Hoewelze uit zeeschuim en zout water wert geteelt. 24 Deze is de vruchtbaerheit, en 't zaet, en zout der dingen. Zy teelt, en onderhout, en haere straelen dringen Door 't lichaem van 't Heelal, en worden noit gestuit. Zoodaenigh beelden haer van outs de wijzen uit, Niet om afgodery te planten en leeraeren * , Maer ons de werken van natuure t'openbaeren. De leerzucht volght hier vlak het leven, geen papier Noch print, noch stambeelt, om door zulk een middel 't vier Des kunstbeminners meer t'ontvonken en ontsteeken Door levend vleesch, geen verf, met kunst op doek gestreken. Is Cipris slaepende zoo schoon datze ieder blaek', 35 Zy zal noch schooner zijn in 't oogh, wanneerze ontwaek Uit haeren zoeten droom. dan zullenze al bewogen De ziel zien speelen in den spiegel van haere oogen, Een hemelsch diamant, als flonkrende gestarnt, Dat in onze oogen uit den derden hemel barnt. Ontluiktze dan den mont, nu stom en zonder spreeken, Hoe zalze 't hart van Mars niet morselen en breeken, 42 Dien zy in haeren schoot ontharnast en onthaelt, Waerop een luchte wolk van minneschuttren daelt, Om bey de harten der gelieven aen te prikken, Dan met hun vleuglen weêr te koelen en verquikken. Een schilder, die natuur best uitbeelt quijt zich braef. Wie zich aen iemant bint blijft eeuwigh ieders slaef.

Joost van den Vondel  (°1587; †1679)

Omne tulit punctum qui miscuit utile dulci
Wie het nuttige aan het aangename paart,
    verwerft bijval


1 Apelles* (ca.352 - 308 VC) werd geboren op Kos
    en was een van de beroemdste antieke schilders.
7 Pigmalion was de vrouwenhatende koning van Cyprus.
    Hij smeekte Afrodite het door hem zelf vervaardigde
    beeld ziel en leven te schenken.
24 Venus werd volgens de mythe uit zeeschuim geboren.
35 Cipris (Kypris). Een van de vele namen van Afrodite (Gr)
    of Venus (Rom).
    Zij werd geboren (zie 24) in Cyprus of Cythera
42 Mars en Venus worden meestal als een echtpaar
    voorgesteld
    morselen: breken.

*  Joos van Winghe (°1544; †1603)
Apelles en Campaspe (ca. 1600)
Olieverf op canvas, 221 x 209 cm
Wenen, Kunsthistorisches Museum
   Schilder Joos van Winghe (°1544; †1603)

Alexander de Grote, Apelles en Campaspe


*
Apelles schildert Campaspe, de favoriete concubine
van Alexander de Grote. Alexander merkt dat
zijn hofschilder heimelijk verliefd is op zijn model
en zal na de voltooiïng van het schilderij, Campaspe
aan Apelles schenken ...

Op de zelve slaepende Venus


Men brogt, toen lust en kunst in 't renperk t'zaemen liepen,    
      De schaduwe en het licht op doeken en panneel. 
 't Een steekt op 't ander af. De schaduwen verdiepen.    
      Het licht verheft zich uit het duister. 't eene deel   

 Behoeft het andere. het voorste staet in d'oogen 
      Heel sterk, en 't achterste verschiet voor ons gezicht.    
 't Gelyken van dees beide is van een groot vermogen.    
      De dwergh vergroot den reus, de hut een hoogh gesticht.   
 Dus baert de schilderkunst ook zoons van duisternissen,   

      Die gaerne in schaduwe verkeeren, als een uil. 
 Wie 't leven navolght kan verzierde schaduw missen,   
      En als een kint van 't licht gaet in geen scheemring schuil. 
 Hy schildert zonder schim en schaduw. Zoo volgt Koning   
      De heldere natuer: en vraeght men waer dit blykt? 

 Bezie dit heerlyk stuk, de levende vertooning 
      Van Venus, die hier slaept, en geen schildry gelykt, 
 Noch verf, maer vleesch en bloet. Jupijn komt neêrgesteegen,    17
      Verslingert op het schoon van een volschapenheit,   
 Niet in zijn eigen schijn, maer als een gouden regen.    

      Heeft Zeuxis kloek penseel de vogels zelfs verleit,                  20   
 Hier wort het hooft der goôn door schildery bedrogen.    
 Zoo wort de schilderkunst allengs in top voltogen.  


17 Jupijn: Jupiter (Rom); Zeus (Gr)
20 Zeuxis was een beroemd Grieks schilder (ca. 400 VC).
    Hij zou vruchten zo natuurgetrouw hebben geschilderd,
    dat vogels erop afkwamen.

Simon Vouet (°Parijs 1590; †Parijs 1649)
Slapende Venus (1630-40)
Olieverf op doek (100,5 x 84 cm)
Museum of Fine Arts, Boedapest
Simon Vouet:  Slapende Venus - Museum of Fine Arts (Budapest)

Op een Italiaensche Schildery
Van Susanne


 De zuivere SUSAN, schier naeckt, en badtgereet,
 Bewaert noch d'eerbaerheit van vore met haer kleet, 
 Zoo zuiver als het vleesch, en ziet eerst om, beladen 
 Of iemants oogh zich zoeckt in 't eenzaem te verzaden 
 Met aen te zien hetgeen den man alleen betaemt.
 Zy verft zorghvuldighlijck met schaemroot en beschaemt 
 De wang, uit achterdocht voor onbeschaemde schalcken. 
 Haer flonckrende oogen zien noch wackerer dan valcken 
 Door lommer, en door loof; dat voelt alree het vuur,
 Den gloet der schoone kole; een terghsel van Natuur, 
 Met Salomons vernuft noch geene bron te blussen. 
 Geluckigh is de mont, die zulck een' mont magh kussen,
 Dat kopken van robyn voor een alleen gespaert.
 Maer let aendachtighlijck met welck een' schuwen aert
 Zy u den rugge biet om 't voorste te beschermen.
 Bezie de schouders eens, den neck, den rugh, en d'armen,
 Dat levendighe albast, die hooghsels, en dat diep, 
 Dat ronden op zijn maet. Tuskaensch vernuft, hoe sliep 
 De Schilderkunst zoo lang, om entlijck dus t'ontwaecken? 
 Kan doove verf ons borst, vol sneeuw en ysgangk, blaecken? 
 Hier leeft geen Schildergeest met verwen, en penseel; 
 Hier hangt geen kunstigh beelt zoo los uit zijn panneel;
 Het schijnt door Angelo uit marmersteen gehouwen. 
 't Gezicht van zulk een deught en kuische zon der vrouwen
 Verruckt ons t'overtreên de steenigende wet, 
 Die met een hagelbui den gryzen 't hooft verplet. 
 Hier voelt Sint Pauwels zelf den zelfstrijt door zijn leden, 
 En sneuvelt, zoo hy niet gewapent met gebeden 
 Van boven wort gesterckt door hemelsche genâ.
 De Schildergeest heeft schult: men wijte hem de scha
 Der zielen, die in 't net van deze vlechten dwalen; 
 Naerdien hy zijn penseel ontvonckte aen zonnestralen
 Van oogen, daer de Min hem levende uit verscheen.
 Had Josef deze vrouw haer schoonheit zien ontkleên,
 Zy hoefde hem met kracht den mantel niet t'ontrucken; 
 Hy hadze zelf gesmeeckt, en onder 't nederbucken
 Aenminnigh aengezocht, 't en waer een Engel zelf, 
 Zijn hoeder, afgedaelt van 't starrelicht gewelf, 
 Zijn hart in steen verkeerde, en uitdoofde al de vieren,
 Die door 't ontvonckbre bloet en zeên en aders zwieren. 
 O Schoonheit, al te kuisch, en waert een Konings gunst, 
 Zoo strijckt Natuur de vlagh, ter eere van de Kunst.



Naar boven!


Poëzie in de Gouden Eeuw


G.A. Bredero - Gedichten


G.A. Bredero - Ooghen vol majesteyt


Jacob Weyerman - 3 gedichten


Nederlandse dichters


Vlaamse dichters



Homepage

Pageviews sinds 21-03-2002: 

© Gaston D'Haese: 10-10-2004.
Laatste wijziging: 27-02-2016.

E-post: webmaster